PETROVIETNAM: Xây dựng 'lá chắn' an ninh mạng từ con người

Trong tiến trình chuyển đổi số, con người vừa là đối tượng cần được bảo vệ, vừa là mắt xích có thể quyết định mức độ an toàn của toàn hệ thống. Với PETROVIETNAM, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao nhận thức và hình thành văn hóa an ninh mạng đang trở thành một phần quan trọng trong năng lực bảo vệ hệ thống, dữ liệu và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Chuyển đổi số đang mở ra không gian phát triển mới cho PETROVIETNAM, đồng thời làm gia tăng mức độ kết nối giữa hệ thống công nghệ thông tin, công nghệ vận hành, cơ sở dữ liệu và các nền tảng quản trị. Cùng với đó, những rủi ro về an ninh mạng cũng ngày càng phức tạp.

CON NGƯỜI TRỞ THÀNH MỘT PHẦN CỦA HỆ THỐNG PHÒNG THỦ

Tại Hội nghị An ninh mạng năm 2026 của PETROVIETNAM, các chuyên gia và đơn vị thành viên thống nhất rằng an ninh mạng không còn là nhiệm vụ riêng của bộ phận công nghệ thông tin. Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (Bộ Công an), yêu cầu bảo vệ phải được đặt ra toàn diện đối với hệ thống, dữ liệu và con người. Những cá nhân có quyền tiếp cận hệ thống quan trọng cần được kiểm tra, phân quyền và giám sát phù hợp. Bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư và an ninh con người cũng cần được tích hợp ngay từ khâu thiết kế hệ thống, thay vì xử lý bổ sung sau khi đưa vào vận hành.

Điều này đặc biệt quan trọng với PETROVIETNAM khi Tập đoàn quản lý nhiều công trình, hệ thống công nghiệp và cơ sở dữ liệu có tính chất trọng yếu. Từ cán bộ, kỹ sư, chuyên gia vận hành đến nhân sự nhà thầu, mỗi người đều có thể trở thành một mắt xích trong hệ thống phòng thủ mạng.

Thực tế tại Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) cho thấy một trong những thách thức là khoảng cách về năng lực an ninh mạng giữa đội ngũ công nghệ thông tin và lực lượng vận hành hệ thống công nghiệp. Nhân sự vận hành có kiến thức chuyên sâu về sản xuất nhưng có thể chưa được đào tạo đầy đủ về an ninh mạng; trong khi nhân sự công nghệ thông tin không phải lúc nào cũng hiểu toàn diện đặc thù của hệ thống điều khiển và yêu cầu vận hành liên tục của nhà máy.

Để thu hẹp khoảng cách này, BSR những năm qua đã đẩy mạnh đào tạo trên toàn Tổng công ty. Năm 2025, doanh nghiệp triển khai 160 chuỗi chương trình với 14.512 lượt người tham gia, kết hợp đào tạo trực tiếp, trực tuyến và kiểm tra trên nền tảng số. Các hội thảo về văn hóa an toàn, chương trình thúc đẩy văn hóa học tập và khảo sát văn hóa doanh nghiệp cũng tạo điều kiện để lồng ghép nội dung an ninh mạng vào hoạt động đào tạo chung.

Tại PVcomBank, bài toán nhân lực được nhìn nhận từ thực trạng thiếu chuyên gia an ninh mạng có trình độ cao cả về số lượng và chất lượng. Ngân hàng từng bước tổ chức lực lượng chuyên trách theo các nhóm nghiệp vụ như bảo vệ hạ tầng, ứng dụng, dữ liệu, quyền riêng tư, kiểm thử xâm nhập, giám sát, ứng cứu sự cố và quản trị tuân thủ.

Cùng với xây dựng đội ngũ chuyên môn, PVcomBank chú trọng đào tạo nhận thức cho người lao động, tổ chức diễn tập xử lý thư điện tử giả mạo và cập nhật công nghệ cho cán bộ công nghệ thông tin, an toàn thông tin. Cách tiếp cận này hướng tới việc biến mỗi cán bộ, nhân viên thành một điểm quan sát rủi ro, có khả năng nhận diện dấu hiệu bất thường và báo cáo kịp thời.

Theo ThS. Lưu Văn Vinh, Chuyên gia an ninh kinh tế, Giảng viên cao cấp Viện An ninh phi truyền thống, PETROVIETNAM cần xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng số toàn diện; có chính sách thu hút nhân tài công nghệ thông tin, an ninh mạng và khoa học dữ liệu; đồng thời hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ chuyển đổi số và phát triển công nghiệp an ninh - năng lượng tự chủ.

TRÁCH NHIỆM AN NINH MẠNG BẮT ĐẦU TỪ NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU

Trong bảo đảm an ninh mạng, người đứng đầu giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển yêu cầu bảo mật thành trách nhiệm quản trị xuyên suốt. Lãnh đạo không chỉ phê duyệt chủ trương và bố trí nguồn lực mà còn phải trực tiếp chỉ đạo, phân công trách nhiệm, kiểm tra và yêu cầu báo cáo đầy đủ về các rủi ro có thể ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trách nhiệm này cần được thể hiện từ xây dựng chiến lược, ban hành quy chế, xác định hệ thống và dữ liệu trọng yếu đến tổ chức giám sát, ứng cứu và phục hồi sau sự cố. Khi tình huống xảy ra, người đứng đầu phải nắm rõ cơ chế chỉ huy, đầu mối phối hợp, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm báo cáo để đơn vị có thể hành động ngay.

Tại PETROVIETNAM, yêu cầu này cần gắn với kết quả bảo vệ hệ thống, dữ liệu, khả năng ứng phó và phục hồi sau sự cố, đồng thời với việc xây dựng văn hóa an ninh mạng trong toàn Tập đoàn. Kết quả thực hiện các quy định về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và bảo vệ bí mật nhà nước có thể được đưa vào tiêu chí đánh giá hiệu quả công việc. Người đứng đầu cũng cần thúc đẩy đào tạo, diễn tập, phát triển lực lượng chuyên trách và nâng cao nhận thức để mỗi cán bộ, người lao động trở thành một mắt xích có trách nhiệm trong hệ thống phòng thủ mạng.

TỪ ĐÀO TẠO ĐẾN HÌNH THÀNH VĂN HÓA

Nguồn nhân lực an ninh mạng không chỉ là các chuyên gia tại trung tâm điều hành hay bộ phận công nghệ. Với một tập đoàn hoạt động trên nhiều lĩnh vực và địa bàn như PETROVIETNAM, năng lực bảo vệ còn phụ thuộc vào nhận thức, hành vi và tinh thần trách nhiệm của toàn thể người lao động.

Văn hóa an ninh mạng trước hết được thể hiện qua những hành động cụ thể: sử dụng tài khoản đúng quy định, bảo vệ thông tin xác thực, kiểm tra nguồn gốc thư điện tử, không tự ý kết nối thiết bị vào hệ thống, tuân thủ quy trình phân quyền và chủ động báo cáo khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Khi những hành vi này trở thành thói quen nghề nghiệp, con người sẽ từ một điểm yếu có thể bị khai thác trở thành một lớp phòng vệ chủ động.

Kinh nghiệm của Liên doanh Việt Nga - Vietsovpetro cho thấy đào tạo cần được tổ chức thường xuyên, gắn với chia sẻ chuyên môn, tập huấn và diễn tập thực tế. Đội ngũ phụ trách an ninh mạng cần được tạo điều kiện tham gia các chương trình chuyên sâu, tiếp cận kinh nghiệm của chuyên gia và thực hành xử lý tình huống.

Đào tạo vì vậy không nên dừng ở phổ biến kiến thức đại trà mà cần được thiết kế theo từng nhóm nhân sự. Người lao động cần có kỹ năng nhận diện và báo cáo rủi ro; cán bộ quản lý cần hiểu trách nhiệm chỉ huy, phối hợp và ra quyết định; nhân sự công nghệ thông tin và công nghệ vận hành cần được đào tạo chuyên sâu; lực lượng chuyên trách phải có khả năng giám sát, phân tích, điều tra, ứng cứu và phục hồi hệ thống.

Nội dung đào tạo cũng cần sát với đặc thù từng đơn vị. Với nhà máy lọc dầu, kho cảng, công trình biển hay nhà máy điện, các tình huống diễn tập phải phản ánh đúng đặc điểm của hệ thống điều khiển công nghiệp và yêu cầu duy trì sản xuất liên tục. Với các đơn vị tài chính, thương mại và dịch vụ, trọng tâm có thể là bảo vệ dữ liệu, kiểm soát giao dịch, phòng chống lừa đảo và quản trị rủi ro từ đối tác.

Phó Tổng giám đốc PETROVIETNAM Phan Tử Giang yêu cầu người đứng đầu các đơn vị trực tiếp chỉ đạo công tác an ninh mạng; thường xuyên đào tạo, nâng cao nhận thức cho người lao động và xây dựng đội ngũ chuyên gia chuyên sâu, nhất là trong bảo vệ dữ liệu và hệ thống công nghiệp. Mục tiêu là hình thành nhận thức chung rằng mỗi cán bộ, người lao động đều là một mắt xích trong hệ thống phòng thủ mạng của PETROVIETNAM.

Trong dài hạn, PETROVIETNAM cũng cần chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực cho những lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và năng lượng hạt nhân. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi thời gian đào tạo dài, kiến thức liên ngành và tiêu chuẩn bảo mật nghiêm ngặt. Nếu chỉ bắt đầu chuẩn bị khi hệ thống đã được triển khai, nguồn nhân lực khó đáp ứng kịp yêu cầu thực tế.

Phát triển con người và xây dựng văn hóa an ninh mạng vì thế là quá trình liên tục, cần được triển khai đồng thời với đầu tư công nghệ và hoàn thiện thể chế. Khi mỗi người lao động hiểu rõ trách nhiệm, có đủ kỹ năng và chủ động tham gia bảo vệ hệ thống, PETROVIETNAM sẽ từng bước hình thành không gian số an toàn, tin cậy, có khả năng chống chịu cao, tạo nền tảng cho mục tiêu trở thành tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia hiện đại.