Phát triển tổ hợp công nghiệp đường sắt phải tránh đầu tư trùng lặp

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh việc phát triển tổ hợp công nghiệp đường sắt phải hướng tới mục tiêu tự chủ ở cấp quốc gia, không phải của riêng một doanh nghiệp; đồng thời tránh hình thành nhiều cơ sở có chức năng tương tự, gây lãng phí nguồn lực...
Chiều 16/11, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc chủ trì cuộc họp về Tổ hợp công nghiệp đường sắt. Dự cuộc họp có Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng, lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương, UBND thành phố Hà Nội, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam và Tập đoàn Vingroup.
Phát biểu tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh phát triển công nghiệp đường sắt trong nước là điều kiện quan trọng để hiện đại hóa hệ thống đường sắt Việt Nam. Kết luận số 49-KL/TW ngày 28/2/2023 của Bộ Chính trị đã xác định yêu cầu ưu tiên phát triển công nghiệp đường sắt đồng bộ với các ngành công nghiệp khác, từng bước tự chủ trong bảo trì, sản xuất phương tiện, vật tư và trang thiết bị đường sắt.
Luật Đường sắt năm 2025 cũng đặt ra yêu cầu gắn các dự án đường sắt với chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao năng lực trong nước.
Theo Phó Thủ tướng, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Xây dựng nghiên cứu triển khai Tổ hợp công nghiệp đường sắt. Trong khi đó, Hà Nội cũng đề xuất đầu tư một khu công nghiệp đường sắt tại vị trí gần khu vực Bộ Xây dựng đang nghiên cứu, với chức năng, nhiệm vụ tương tự.
KHUYẾN KHÍCH TƯ NHÂN VÀ FDI THAM GIA PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP ĐƯỜNG SẮT
Phó Thủ tướng cho rằng nhu cầu phát triển công nghiệp đường sắt cần được tính toán phù hợp với quy mô mạng lưới đường sắt Việt Nam. Nếu hình thành nhiều khu công nghiệp riêng biệt phục vụ từng loại hình đường sắt mà thiếu phối hợp chặt chẽ, nguy cơ đầu tư trùng lặp, dư thừa công suất và lãng phí nguồn lực có thể xảy ra.
Trong điều kiện ngân sách nhà nước còn hạn chế, Phó Thủ tướng đề nghị khuyến khích doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, tham gia những lĩnh vực có khả năng thực hiện, để ngân sách tập trung cho các nhiệm vụ cần thiết khác.
Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết, theo Quyết định số 2404/QĐ-TTg ngày 29/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Tổ hợp công nghiệp đường sắt có quy mô khoảng 250 ha, được xác định tại khu vực xã Chuyên Mỹ và xã Ứng Hòa, thành phố Hà Nội.
Bộ Xây dựng đang tổ chức lập quy hoạch chi tiết, làm cơ sở chuẩn bị đầu tư theo quy định. Tổ hợp được định hướng thực hiện các chức năng nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm, sản xuất, lắp ráp, bảo trì và cung cấp sản phẩm công nghiệp phục vụ đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao.
Bộ Xây dựng thống nhất với định hướng chỉ hình thành một tổ hợp công nghiệp đường sắt tại khu vực này, tránh xây dựng hai cơ sở có chức năng tương tự nằm gần nhau. Tuy nhiên, đề xuất của doanh nghiệp được nghiên cứu theo pháp luật về đầu tư, trong khi Bộ Xây dựng đang triển khai nhiệm vụ theo trình tự đầu tư công. Vì vậy, cần làm rõ hình thức đầu tư, khả năng kết hợp các nguồn lực và phương thức tổ chức thực hiện để đẩy nhanh tiến độ.
Các ý kiến tại cuộc họp cũng đề xuất huy động nguồn lực của cả Nhà nước và doanh nghiệp, trong đó đầu tư công tập trung vào hạ tầng, còn doanh nghiệp tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh phù hợp. Việc lựa chọn hình thức đầu tư cần làm rõ phạm vi, trách nhiệm của từng bên, bảo đảm hiệu quả tổng thể, tránh chồng chéo và phân tán nguồn lực.
CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ PHẢI GẮN VỚI THỰC TIỄN THỊ TRƯỜNG
Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng cho biết thành phố chủ động báo cáo Trung ương để tìm phương án thống nhất giữa các đề xuất, tránh lãng phí nguồn lực quốc gia, bao gồm vốn đầu tư công, nguồn lực doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.
Các ý kiến cũng lưu ý quy mô tổ hợp phải căn cứ vào nhu cầu thị trường và khả năng khai thác lâu dài, tránh phát triển năng lực sản xuất vượt quá nhu cầu thực tế. Bên cạnh sản xuất, lắp ráp phương tiện, cần tính đến nhu cầu bảo trì, bảo dưỡng, sửa chữa, thử nghiệm và kiểm định trong quá trình khai thác; đồng thời bảo đảm kết nối tổ hợp với mạng lưới đường sắt.
Về công nghệ, các đại biểu đề nghị xác định rõ những năng lực cần tự chủ, phát triển chuỗi cung ứng trong nước. Việc lựa chọn và chuyển giao công nghệ phải gắn với quy mô thị trường, khả năng tiếp nhận, làm chủ, duy trì và nâng cấp công nghệ sau chuyển giao, bảo đảm hiệu quả đầu tư lâu dài.
Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đánh giá cao sự phối hợp của các bộ, ngành, thành phố Hà Nội và doanh nghiệp trong việc tìm phương án triển khai tổ hợp nhanh chóng, hiệu quả. Phó Thủ tướng ghi nhận sự thống nhất cao về yêu cầu tránh hình thành nhiều tổ hợp công nghiệp đường sắt có chức năng tương tự, gây đầu tư trùng lặp và phân tán nguồn lực.
Đặc biệt, Phó Thủ tướng nhấn mạnh mục tiêu phát triển công nghiệp đường sắt là từng bước xây dựng năng lực tự chủ của quốc gia, không phải tự chủ của riêng một doanh nghiệp. Dù được đầu tư bằng nguồn lực của doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhà nước hay các thành phần kinh tế khác, việc phát triển tổ hợp phải hướng tới nâng cao năng lực công nghiệp đường sắt của Việt Nam.
Theo Phó Thủ tướng, việc các doanh nghiệp hợp tác, khai thác chung năng lực sản xuất, bảo trì và sửa chữa của tổ hợp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư của cả quốc gia và doanh nghiệp.
Đối với đề xuất của Hà Nội, Phó Thủ tướng yêu cầu triển khai nhanh để đáp ứng tiến độ phát triển đường sắt đô thị. Những nội dung thuộc thẩm quyền của thành phố theo Luật Thủ đô và các quy định pháp luật liên quan thì Hà Nội có thể xem xét, thực hiện theo thẩm quyền.
Tuy nhiên, phương án đầu tư phải bảo đảm các yêu cầu của Luật Đường sắt, định hướng phát triển đường sắt Việt Nam và các tiêu chuẩn liên quan. Tổ hợp cần có khả năng phục vụ cả đường sắt đô thị, đường sắt quốc gia hiện hữu và đường sắt tốc độ cao, không chỉ đáp ứng nhu cầu riêng của đường sắt đô thị Hà Nội.
Đối với nhiệm vụ nghiên cứu, chuẩn bị đầu tư Tổ hợp công nghiệp đường sắt đã được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị Bộ Xây dựng rà soát, có quan điểm chính thức và báo cáo Thủ tướng Chính phủ, cấp có thẩm quyền về nội dung này.