Sau hiệu ứng cơ học, chờ dòng vốn chủ động
Việc thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức tham gia FTSE Global Equity Index Series, gồm các bộ chỉ số như FTSE All-World, FTSE Global All Cap và FTSE Emerging, đánh dấu bước thay đổi quan trọng về vị thế của Việt Nam trên bản đồ phân bổ vốn toàn cầu.
Tuy nhiên, tác động của việc nâng hạng không diễn ra trong một thời điểm. FTSE triển khai việc đưa cổ phiếu Việt Nam vào các chỉ số theo bốn giai đoạn, bắt đầu với 10% trọng số trong tháng 9/2026 và nâng dần lên 100% vào tháng 9/2027. Bởi vậy, dòng vốn liên quan đến nâng hạng có thể kéo dài nhiều quý, thay vì kết thúc ngay sau ngày hiệu lực.
Bà Châu Thiên Trúc Quỳnh, Giám đốc điều hành Khối Môi giới trong nước, Công ty Chứng khoán VietCap cho rằng, hiệu ứng nâng hạng đã được phản ánh một phần vào giá, nhưng chưa thể xem là kết thúc. Đây mới là giai đoạn đầu trong quá trình giải ngân của các quỹ thụ động, trong khi các quỹ chủ động có thể tiếp tục nghiên cứu và phân bổ vốn vào Việt Nam. Quan trọng hơn, sự kiện nâng hạng giúp cải thiện tâm lý nhà đầu tư đối với triển vọng thị trường.
Thực tế, diễn biến thị trường trong tuần ngay sau sự kiện nâng hạng chưa sôi động như kỳ vọng, cả về điểm số lẫn thanh khoản. Một vài phiên giao dịch đột biến trong thời điểm các quỹ cơ cấu danh mục chưa đủ để xác nhận xu hướng thanh khoản đã đảo chiều từ giảm sang tăng. Về trung hạn, việc các quỹ thụ động nâng dần tỷ trọng và các quỹ chủ động bắt đầu xem xét Việt Nam với tư cách một thị trường mới nổi có thể cải thiện thanh khoản cũng như chất lượng dòng vốn.
Câu chuyện sau nâng hạng có thể dịch chuyển từ 'mua cổ phiếu FTSE' sang 'chọn doanh nghiệp đủ chuẩn cho dòng vốn tổ chức'.
Theo bà Hoàng Hải Anh, Tổng thư ký Hiệp hội Kinh doanh chứng khoán Việt Nam, việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng mở ra cơ hội thu hút sự quan tâm lớn hơn từ cộng đồng đầu tư quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện về dòng vốn, mà còn góp phần nâng vị thế và mức độ nhận diện của thị trường Việt Nam trên bản đồ tài chính toàn cầu.
Sau nâng hạng, khả năng tiếp cận các quỹ đầu tư và định chế tài chính quốc tế được mở rộng, tạo điều kiện thu hút thêm nguồn vốn trung và dài hạn. Tuy nhiên, để chuyển sự quan tâm thành dòng vốn thực chất và bền vững, thị trường cần tiếp tục cải thiện khả năng tiếp cận, nâng chất lượng hàng hóa, tăng tính minh bạch và chất lượng quản trị doanh nghiệp.
Theo bà Hải Anh, đây cũng là thời điểm thuận lợi để Việt Nam giới thiệu với nhà đầu tư quốc tế những nỗ lực cải cách thị trường trong những năm qua, qua đó củng cố niềm tin và mở rộng cơ sở nhà đầu tư.
Dòng tiền sẽ chọn lọc hơn
Nếu ở giai đoạn trước nâng hạng, tâm điểm chú ý là cổ phiếu nào được đưa vào rổ FTSE, thì sau ngày hiệu lực, câu hỏi đặt ra là dòng tiền thực sự sẽ ở lại đâu?
Điểm chung trong quan điểm của nhiều chuyên gia là nhóm vốn hóa lớn (large-cap) vẫn có lợi thế. Các cổ phiếu large-cap có thanh khoản cao, tỷ lệ tự do chuyển nhượng (free-float) phù hợp và còn dư địa sở hữu nước ngoài đáp ứng tốt hơn yêu cầu phân bổ của dòng vốn tổ chức.
Bà Châu Thiên Trúc Quỳnh cho rằng, thị trường có thể chia thành hai nhóm: cổ phiếu nằm trong rổ FTSE và nhóm ngoài rổ. Các cổ phiếu thuộc FTSE có lợi thế trực tiếp về dòng vốn ngoại, nhưng giá đã phản ánh một phần kỳ vọng. Vì vậy, nhà đầu tư cần quay lại hai yếu tố cơ bản là định giá và khả năng duy trì tăng trưởng kinh doanh.
Với nhóm ngoài rổ FTSE, cơ hội có thể đến từ hiệu ứng lan tỏa của dòng vốn. Tuy nhiên, kết quả kinh doanh vẫn phải là yếu tố cốt lõi, thay vì kỳ vọng dòng tiền từ nhóm large-cap sẽ tự động chuyển sang nhóm vốn hóa vừa và nhỏ.
Ngân hàng và chứng khoán đang là hai nhóm được chú ý nhiều hơn.
Hiện tại, P/B ngành ngân hàng ở khoảng 1,4 lần, thấp hơn mức trung bình 10 năm khoảng 1,7 lần, trong khi lợi nhuận của 27 ngân hàng niêm yết trong nửa đầu năm tăng 19,6% so với cùng kỳ. Đây là cơ sở để nhóm ngân hàng tiếp tục nằm trong tầm ngắm của dòng vốn tổ chức, bên cạnh lợi thế về vốn hóa và thanh khoản.
Chứng khoán lại có câu chuyện khác. Sau nhịp điều chỉnh, định giá của nhiều cổ phiếu đã hạ nhiệt, trong khi ngành này là một trong những nhóm hưởng lợi trực tiếp nếu thanh khoản thị trường phục hồi. Nhiều cổ phiếu chứng khoán cũng được bổ sung vào FTSE GEIS trong kỳ rà soát tháng 9.
Ngân hàng và chứng khoán là những nhóm chiếm tỷ trọng đáng kể trong các rổ chỉ số FTSE và có thể được ưu tiên khi dòng vốn thụ động giải ngân. Tuy nhiên, quy mô vốn trong giai đoạn đầu chưa đủ lớn để tạo tác động đồng đều lên toàn bộ cổ phiếu. Vì thế, mua đuổi chỉ dựa trên câu chuyện nâng hạng vẫn tiềm ẩn rủi ro.
Bên cạnh nhóm tài chính (ngân hàng, chứng khoán), một số cổ phiếu vốn hóa lớn như FPT, HPG, MSN, MCH, VNM, VJC cũng rất đáng chú ý nhờ quy mô lớn, thanh khoản cao và khả năng đáp ứng tốt yêu cầu của dòng vốn tổ chức.
Điều này cho thấy câu chuyện sau nâng hạng có thể dịch chuyển từ 'mua cổ phiếu FTSE' sang 'chọn doanh nghiệp đủ chuẩn cho dòng vốn tổ chức'.
Thận trọng với 'sell the news'
Nâng hạng là câu chuyện được thị trường chờ đợi trong thời gian dài. Vì vậy, sau khi sự kiện trở thành hiện thực, rủi ro 'sell the news' - chốt lời khi tin tốt chính thức được xác nhận - cần được tính đến.
Theo ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích, Công ty Chứng khoán VPS, sự kiện nâng hạng giúp tâm lý tích cực hơn, hỗ trợ thanh khoản và tạo kỳ vọng về sự trở lại của dòng vốn ngoại. Tuy nhiên, triển vọng này đã được phản ánh một phần vào diễn biến ổn định của thị trường thời gian qua.
Sự phân hóa vì vậy có thể ngày càng rõ. Cổ phiếu tăng mạnh trước sự kiện, định giá đã cao hoặc thiếu yếu tố hỗ trợ từ lợi nhuận có thể chịu áp lực chốt lời. Ngược lại, những doanh nghiệp duy trì tăng trưởng, thanh khoản tốt và định giá còn hợp lý có thể giữ được sự quan tâm lâu hơn.
Sau một sự kiện lớn, thị trường thường cần một câu chuyện mới để duy trì dòng tiền. Với chứng khoán Việt Nam, câu chuyện đó nhiều khả năng sẽ quay lại những yếu tố cơ bản: lãi suất, kết quả kinh doanh quý III, định giá và triển vọng từng ngành.
Sau câu chuyện nâng hạng, tiêu chí lựa chọn cổ phiếu có thể trở lại với các yếu tố cơ bản của doanh nghiệp. Tiêu chí đầu tiên là tăng trưởng lợi nhuận thực chất đi kèm dòng tiền kinh doanh và bảng cân đối lành mạnh. Trong môi trường lãi suất còn ở mức cao, những doanh nghiệp có đòn bẩy thấp, khả năng tự tài trợ tốt và ít nhạy cảm với chi phí vốn có lợi thế.
Đối với ngân hàng, những chỉ tiêu cần theo dõi là ROE, chất lượng tài sản, CASA, NIM và bộ đệm vốn. Với công ty chứng khoán, các yếu tố đáng chú ý gồm thị phần môi giới, quy mô vốn chủ sở hữu, năng lực cho vay margin và khả năng hưởng lợi từ thanh khoản thị trường.
Theo ông Khánh, nhóm doanh nghiệp đáng chú ý là những doanh nghiệp đầu ngành, có kết quả kinh doanh tăng trưởng ổn định, định giá P/E hoặc EV/EBITDA còn hấp dẫn, đồng thời đáp ứng các tiêu chí mà nhà đầu tư tổ chức và quỹ ngoại quan tâm như quy mô, thanh khoản và triển vọng ngành.
Như vậy, nâng hạng có thể mở cánh cửa cho một lớp dòng vốn mới, nhưng không đồng nghĩa dòng tiền sẽ chảy đồng đều trên thị trường. Sau 'sóng nâng hạng', thị trường có thể bước vào giai đoạn khó hơn nhưng thực chất hơn. Trọng tâm có thể chuyển từ kỳ vọng về một sự kiện sang tăng trưởng, định giá và khả năng thu hút vốn dài hạn của từng doanh nghiệp. Đây cũng là phép thử đối với sức bền của thị trường khi hiệu ứng nâng hạng dần nhường chỗ cho mùa kết quả kinh doanh quý III và những biến số vĩ mô cuối năm.