Tái thiết đô thị ven sông Hồng: An cư để người dân cùng hưởng lợi từ phát triển (dự án Hà Nội)

Tạo quỹ tái định cư, chủ động lộ trình di dời

Tái thiết không gian hai bên sông Hồng là cơ hội để Hà Nội tổ chức lại không gian đô thị, cải thiện điều kiện sống và khai thác hiệu quả hơn tiềm năng cảnh quan, sinh thái của dòng sông.

Tuy nhiên, phía sau tầm nhìn phát triển ấy là bài toán lớn về giải phóng mặt bằng, di dời dân cư và bố trí nơi ở mới cho các hộ bị ảnh hưởng. Đây không chỉ là khâu quan trọng quyết định tiến độ dự án, mà còn liên quan trực tiếp đến quyền lợi, sinh kế và sự ổn định lâu dài của người dân.

Với phạm vi tác động lớn, công tác giải phóng mặt bằng đòi hỏi phải được chuẩn bị đồng bộ, từ rà soát hiện trạng đất đai, xác định đối tượng bị ảnh hưởng đến xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư. Nếu không chủ động chuẩn bị quỹ nhà, đất từ sớm, quá trình di dời có thể gặp khó khăn, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai cũng như đời sống của các hộ dân.

Trong bối cảnh đó, việc rà soát, phát triển các khu tái định cư và khu đô thị đa mục tiêu được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Theo thông tin được công bố, quỹ đất tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng dự án dự kiến khoảng 265ha, bố trí tại các xã, phường hoặc khu vực lân cận.

Quy mô này cho thấy yêu cầu lớn về nguồn lực đất đai, nhà ở và tổ chức hạ tầng, đồng thời đặt ra đòi hỏi phải tính toán kỹ cơ cấu căn hộ, nhà thấp tầng và các loại hình nhà ở phù hợp với nhu cầu thực tế của từng nhóm dân cư.

Theo các phương án được công bố, thành phố dự kiến nghiên cứu phát triển khoảng 5 khu tái định cư, khu đô thị đa mục tiêu tại nhiều địa bàn, trong đó có Thư Lâm – Đông Anh, Bắc Thăng Long, Lĩnh Nam, Long Biên – Bồ Đề và khu vực Bát Tràng.

Các địa điểm này được kỳ vọng góp phần chủ động nguồn cung nhà ở, tạo điều kiện tổ chức di dời theo từng giai đoạn, đồng thời hạn chế tình trạng người dân phải chờ đợi lâu mới được bố trí nơi ở mới.

Cùng với việc chuẩn bị quỹ đất, thành phố cần xây dựng lộ trình giải phóng mặt bằng phù hợp với tiến độ đầu tư các khu tái định cư và từng hạng mục dự án. Việc phân kỳ triển khai, công khai thông tin và chủ động đối thoại với người dân sẽ góp phần hạn chế những vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Đối với các khu dân cư ngoài bãi sông, việc rà soát và sắp xếp lại dân cư còn phải gắn với đánh giá điều kiện an toàn, khả năng thoát lũ và yêu cầu bảo vệ hệ thống đê điều.

Bảo đảm an cư, giữ gìn sinh kế sau di dời

Kinh nghiệm từ quá trình chỉnh trang đô thị cho thấy, tái định cư chỉ thực sự thành công khi người dân có thể ổn định cuộc sống tại nơi ở mới. Bởi vậy, yêu cầu đặt ra không dừng ở việc xây dựng nhà ở, mà còn phải hình thành môi trường sống thuận tiện, bảo đảm khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và duy trì những điều kiện sinh hoạt cơ bản của mỗi gia đình.

Đối với những hộ dân sống bằng sản xuất nông nghiệp, kinh doanh nhỏ hoặc các hoạt động gắn với địa bàn cư trú lâu năm, việc di chuyển có thể làm thay đổi nguồn thu nhập và thói quen sinh hoạt. Do đó, chính sách hỗ trợ cần gắn với đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm, ổn định sản xuất, kinh doanh và tạo điều kiện để người dân tiếp tục phát triển sinh kế tại nơi ở mới. Đây là yếu tố quan trọng giúp người dân không chỉ có chỗ ở mà còn có điều kiện duy trì cuộc sống ổn định lâu dài.

Cùng với đó, việc công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và tổ chức lấy ý kiến người dân cần được thực hiện thực chất. Mỗi hộ dân cần được cung cấp thông tin rõ ràng về quyền lợi, phương án bố trí nơi ở, tiến độ triển khai và các chính sách liên quan. Sự đồng thuận của cộng đồng sẽ là điều kiện quan trọng để quá trình giải phóng mặt bằng diễn ra thuận lợi, hạn chế phát sinh khiếu kiện và bảo đảm tiến độ chung.

Một nguyên tắc cần được chú trọng là chuẩn bị đầy đủ điều kiện tái định cư trước khi di dời, bảo đảm nơi ở mới đáp ứng yêu cầu sinh hoạt và phù hợp với điều kiện của người dân. Với những trường hợp phải thay đổi địa bàn cư trú, cần quan tâm đến khả năng kết nối giao thông, việc học tập của trẻ em, cơ hội việc làm và các mối quan hệ cộng đồng.

GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc, Phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, từng lưu ý rằng với những cộng đồng đã sinh sống lâu đời ven sông, nơi ở không đơn thuần là một căn nhà. Đằng sau đó là sự gắn bó với quê hương, sinh kế, văn hóa, tín ngưỡng và các quan hệ cộng đồng. Bởi vậy, việc tái định cư cần ưu tiên tối đa tại chỗ, tạo điều kiện để người dân tiếp tục khai thác những lợi thế về sinh kế, duy trì các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và tham gia vào quá trình phát triển kinh tế ngay trên vùng đất mà họ đã gắn bó.

Do đó, tái thiết không gian sông Hồng là cơ hội để Hà Nội hình thành diện mạo đô thị hiện đại, xanh và an toàn hơn. Tuy nhiên, thành công của quá trình này không chỉ được đo bằng quy mô đầu tư hay tốc độ triển khai dự án, mà còn bằng chất lượng cuộc sống của người dân sau di dời. Khi an sinh xã hội được đặt ở vị trí trung tâm, tái định cư sẽ không chỉ là giải pháp phục vụ giải phóng mặt bằng, mà còn là cơ hội để người dân từng bước cải thiện điều kiện sống và cùng hưởng lợi từ sự phát triển của Thủ đô.