Thành phố Hồ Chí Minh: Tầm vóc siêu đô thị biển và logistics

TP.HCM đang dần định hình tầm vóc của một siêu đô thị biển

Thành phố vươn mạnh ra biển lớn

Buổi sáng, từ các khu công nghiệp thuộc Bình Dương (cũ), dòng xe container nối dài theo hướng Đông Nam giờ đây không còn dừng lại ở những cửa ngõ trong nội đô do bị hạn chế giờ lưu thông, mà có thể tiến thẳng ra biển. Sự thay đổi trong hành trình vận chuyển tưởng như bình thường này lại cho thấy một chuyển động lớn của TP.HCM sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Nếu trước đây, TP.HCM được biết đến là trung tâm tài chính - thương mại, thì nay một cấu trúc phát triển mới đang dần hình thành. Thành phố đã vươn mạnh ra biển, kết nối trực tiếp với các tuyến thương mại quốc tế khi sở hữu hệ thống cảng biển lớn nhất Việt Nam, trong đó có cụm cảng nước sâu Thị Vải - Cái Mép.

Hiện TP.HCM sở hữu 89 bến cảng biển; nếu tính thêm 10 bến cảng dầu khí ngoài khơi của Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), tổng số đạt 99 bến, lớn hơn nhiều so với hệ thống cảng của Hải Phòng (50 bến). Như vậy, số bến cảng của TP.HCM chiếm gần một phần ba cả nước.

Không chỉ tăng về quy mô, việc hợp nhất 3 địa phương còn giúp chuỗi cung ứng công nghiệp - thương mại - xuất nhập khẩu vận hành liền mạch hơn. Trước đây, hàng hóa từ các khu công nghiệp Bình Dương hoặc TP.HCM phải đi qua nhiều điểm trung gian mới đến cảng biển. Nay khoảng cách được rút ngắn, thời gian vận chuyển giảm, chi phí logistics theo đó cũng được tối ưu.

Đón cơ hội từ không gian mới

Từ góc nhìn doanh nghiệp logistics, ông Võ Thanh Phương, Phó tổng giám đốc Vina Logistics cho rằng, thay đổi lớn nhất sau khi hợp nhất là việc hình thành một 'trục xương sống' logistics thống nhất cho toàn vùng.

Trước đây, chuỗi vận hành bị chia cắt theo địa giới hành chính: nơi sản xuất, nơi trung chuyển và nơi xuất khẩu nằm ở các không gian khác nhau, khiến doanh nghiệp phải kết nối bằng nhiều lớp dịch vụ trung gian, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian giao nhận.

Khi 3 địa phương được đặt trong cùng một cấu trúc phát triển, logistics không còn là khâu đi sau, mà trở thành yếu tố dẫn dắt. Doanh nghiệp có thể thiết kế lại toàn bộ chuỗi cung ứng theo hướng liền mạch hơn - từ nhà máy, kho bãi đến cảng biển, đặc biệt gắn với cụm Cái Mép - Thị Vải.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp sản xuất đã bắt đầu phân bổ lại hệ thống nhà máy theo hướng chuyên môn hóa, gắn với lợi thế từng khu vực.

Đơn cử, tại Công ty cổ phần Kinh doanh gạch ốp lát Viglacera, doanh nghiệp đã tổ chức lại sản xuất theo từng cụm, mỗi nhà máy tập trung vào một dòng vật liệu thế mạnh, thay vì dàn trải như trước. Theo ông Phạm Hiền Nhân, Giám đốc sản phẩm của Viglacera, khi nhà máy được đặt đúng vị trí trong chuỗi logistics, chi phí vận chuyển giảm rõ rệt, đồng thời hiệu quả sản xuất cũng được nâng lên nhờ chuyên môn hóa.

Ở tầm ngành, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hiệp hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM nhận định, sự cộng hưởng giữa các khu vực đang tạo ra chuỗi giá trị hoàn chỉnh hơn cho ngành gỗ.

Trước đây, Bình Dương giữ vai trò trung tâm sản xuất, TP.HCM đảm nhận xúc tiến thương mại và công nghệ, trong khi hệ thống cảng biển tại Bà Rịa - Vũng Tàu đảm bảo đầu ra xuất khẩu. Nay các mắt xích này được đặt trong cùng một không gian phát triển, giúp ngành gỗ nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Sẵn sàng để thành 'siêu đô thị biển'

Sở hữu gần 100 km bờ biển cùng vùng vịnh rộng, TP.HCM đang đứng trước cơ hội mang tính bước ngoặt. Không chỉ là cửa ngõ xuất nhập khẩu của Việt Nam, thành phố còn có tiềm năng trở thành trung tâm điều phối chuỗi cung ứng khu vực ASEAN, tiệm cận các trung tâm logistics biển hàng đầu châu Á.

Định hướng này đã được xác định rõ trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ 2025-2030, với mục tiêu phát triển cụm cảng logistics thông minh tại khu vực Cái Mép - Thị Vải - Cần Giờ theo mô hình siêu cảng số, vận hành trên nền tảng dữ liệu lớn và kết nối đa phương thức.

Trên thực tế, hàng loạt dự án quy mô lớn đang được triển khai, cho thấy dòng vốn đầu tư chiến lược đang dịch chuyển mạnh về khu vực này.

Mới đây, Tập đoàn Gemadept cùng đối tác chiến lược là Tập đoàn CMA CGM (Pháp) - hãng tàu lớn thứ ba thế giới, đã động thổ dự án cảng nước sâu Gemalink giai đoạn II.

Song song đó, TP.HCM đã chấp thuận liên danh Tổng công ty Hàng hải Việt Nam, Công ty cổ phần Cảng Sài Gòn và Terminal Investment Limited Holding S.A làm nhà đầu tư Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ. Terminal Investment Limited Holding S.A là doanh nghiệp thành viên của hãng tàu MSC - hãng tàu lớn nhất thế giới hiện nay.

Thời gian tới, thành phố cũng chuẩn bị khởi công dự án cảng tổng hợp và container Cái Mép Hạ, do liên danh Tập đoàn Geleximco, Công ty cổ phần Vận tải và Thương mại quốc tế (ITC) và Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) thực hiện.

Theo ông Phạm Anh Tuấn, Tổng giám đốc Công ty CP Tư vấn thiết kế Cảng - Kỹ thuật biển (Portcoast), lợi thế của Cái Mép - Thị Vải không chỉ nằm ở vị trí gần tuyến hàng hải quốc tế, mà còn ở khả năng tiếp nhận tàu siêu trọng tải lên tới 250.000 tấn - điều hiếm có trong khu vực.

'Sau sáp nhập, các yếu tố về cảng biển, công nghiệp và thị trường được đặt trong cùng một không gian phát triển. Đây là nền tảng để hình thành một động lực tăng trưởng hoàn toàn mới', ông Tuấn nói.

Về vận hành hệ thống cảng, Thượng tá Vũ Hồng Hùng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Cảng Tân Cảng - Cái Mép Thị Vải cho rằng, điểm mấu chốt nằm ở quy hoạch thống nhất. Khi 3 địa phương không còn vận hành riêng rẽ, hệ thống hạ tầng từ cảng biển, đường bộ đến đường sắt có thể được thiết kế theo các trục xuyên suốt.

Sự đồng bộ này là điều kiện tiên quyết để nâng cấp Cái Mép - Thị Vải từ một cụm cảng lớn thành cửa ngõ trung chuyển của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam ra thế giới.

Ở phía doanh nghiệp, ông Võ Thanh Phương cho rằng, khi năng lực cảng biển được mở rộng, các dịch vụ đi kèm như vận tải, kho bãi và phân phối cũng sẽ tăng trưởng theo.

Từ những đoàn container rời nhà máy đến những con tàu vươn ra đại dương, một cấu trúc kinh tế mới đang dần hình thành. Khi các điều kiện thuận lợi hội tụ, mục tiêu đưa TP.HCM trở thành trung tâm logistics biển của khu vực đang từng bước được hiện thực hóa.