Theo thống kê của Bộ Công Thương, giai đoạn 2021 - 2025, sản lượng điện thương phẩm của Việt Nam tăng bình quân 8 - 9%/năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP. Đến 10 tháng năm 2026, sản lượng điện thương phẩm tăng 9,84%, hệ số đàn hồi điện/GDP đạt khoảng 1,1 - 1,2. Điều này cho thấy nhu cầu điện tiếp tục gia tăng cùng với đà phát triển của nền kinh tế, đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cung ứng và bảo đảm an ninh năng lượng.
Tháo gỡ vướng mắc, khơi thông dòng vốn đầu tư phát triển năng lượng

Với nhu cầu vốn đầu tư lên tới 77 tỷ USD trong giai đoạn 2026 - 2030, ngành năng lượng cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn và cải thiện môi trường đầu tư. Cùng với đó, việc hoàn thiện cơ chế, xử lý các dự án tồn đọng và phát triển hạ tầng công nghệ được xem là những yêu cầu quan trọng để bảo đảm nguồn cung điện...
Tại phiên thảo luận của Diễn đàn 'Năng lượng cho phát triển bền vững', các chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng, để đáp ứng nhu cầu vốn lớn và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, cần sớm tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, khơi thông dòng vốn đầu tư, khôi phục niềm tin thị trường và nâng cao năng lực phát triển hạ tầng, công nghệ trong nước.
THÁO GỠ CƠ CHẾ, KHƠI THÔNG VỐN ĐẦU TƯ CHO NGÀNH ĐIỆN
Ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc PT Group, Saigon Ratings, cho biết theo ước tính của Bộ Công thương, nhu cầu vốn đầu tư năng lượng giai đoạn 2026 - 2030 ước khoảng 77 tỷ USD, tương đương 15,4 tỷ USD mỗi năm.
Với quy mô đầu tư lớn và thời gian thu hồi vốn dài, ngành năng lượng cần đa dạng hóa nguồn vốn, huy động thêm nguồn lực xã hội và quốc tế, đồng thời nâng cao chất lượng tín dụng, minh bạch tài chính và phát triển thị trường vốn dài hạn.
Ông Minh đánh giá nguồn vốn trong nước và quốc tế hiện khá dồi dào, nhưng việc huy động và phân bổ vốn vẫn gặp vướng mắc ở hệ thống dẫn vốn cấp quốc gia và cấp ngành. Trong khi kênh tín dụng ngân hàng chịu áp lực lớn, thị trường trái phiếu xanh chưa có bộ tiêu chí thẩm định được chuẩn hóa, khiến các nhà đầu tư quốc tế còn thận trọng khi giải ngân.
Theo ông Minh, thể chế cần đi trước một bước; trong đó, việc ưu tiên xử lý 172 dự án năng lượng tái tạo đang tồn đọng sẽ góp phần khơi thông nguồn lực và bổ sung nguồn điện cho nền kinh tế.
Chia sẻ vấn đề này, ông Bùi Văn Thịnh, Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và Mặt trời Lâm Đồng (LDWSEA), chỉ rõ dù năng lượng tái tạo Việt Nam đã phát triển đáng kể trong những năm gần đây, đặc biệt ở lĩnh vực điện mặt trời và điện gió nhưng quá trình huy động vốn cho các dự án vẫn gặp nhiều khó khăn.
Ông Thịnh cho rằng tiến độ phát triển nguồn điện chịu ảnh hưởng từ một số yếu tố, trong đó có việc 172 dự án bị thanh tra kéo dài và EVN giữ lại tiền điện từ tháng 1/2025 đến nay.
Bên cạnh đó, khung giá điện hiện hành và việc chưa có cơ chế phù hợp để xử lý biến động tỷ giá cũng đặt ra thách thức đối với các hợp đồng mua bán điện dài hạn 20 năm. Sau khi cơ chế giá FIT kết thúc năm 2021, việc hoàn thiện chính sách và hướng dẫn triển khai đấu thầu cũng cần được đẩy nhanh, nhất là các vấn đề liên quan đến quỹ đất và hạ tầng đấu nối.
Từ thực tế này, ông Thịnh kiến nghị Chính phủ sớm giải quyết các dự án tồn đọng trên cơ sở hài hòa lợi ích, điều chỉnh khung giá điện đi kèm cơ chế chia sẻ rủi ro tỷ giá. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế giá điện theo giờ cao điểm và thấp điểm để khuyến khích đầu tư hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), cũng như sớm thí điểm các dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn.
LÀM CHỦ CÔNG NGHỆ, PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG NĂNG LƯỢNG THÔNG MINH
Từ góc độ nghiên cứu ứng dụng, TS. Bùi Trọng Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Năng lượng Bền vững (RISE), cho rằng đặc điểm phân tán của các nguồn năng lượng tái tạo đòi hỏi phải ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong điều độ lưới điện, đồng thời tăng cường các biện pháp bảo đảm an ninh mạng.
Dẫn kinh nghiệm từ lộ trình Net Zero năm 2035 của đảo Jeju (Hàn Quốc) và mô hình điện mặt trời áp mái kết hợp hệ thống lưu trữ tại Nhà máy Đông Á ở Tây Ninh, ông Vinh thông tin: mô hình này giúp nhà máy giảm 23% chi phí điện sản xuất.
Theo TS. Vinh, khu vực tư nhân có lợi thế trong việc đưa ra quyết định đầu tư xanh nhờ khả năng thích ứng nhanh với thay đổi của thị trường. Thực tế, các tập đoàn lớn như Samsung Electronics đã chủ động mua điện tái tạo trực tiếp thông qua cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), từ Tây Ninh đến các tỉnh, thành phía Bắc. Trong khi đó, giá tín chỉ carbon quốc tế hiện đạt khoảng 80 - 100 USD/tấn CO2.
Liên quan đến chế phát triển năng lượng tái tạo, bà Nguyễn Ngọc Quỳnh, Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Năng lượng Mặt trời Bách Khoa (SolarBK), nhấn mạnh yêu cầu gắn kết mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng theo Nghị quyết 70-NQ/TW với định hướng phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 68-NQ/TW.
Theo bà Quỳnh, dù các nghị định, chính sách đã tạo hành lang cho hoạt động đầu tư, việc triển khai hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA) theo hình thức vật lý và ảo tại các khu công nghiệp vẫn còn nhiều thủ tục.
'Có thể áp dụng cơ chế một cửa, quy định rõ thời hạn xử lý hồ sơ và công bố khung giá DPPA dài hạn để doanh nghiệp có cơ sở xây dựng phương án đầu tư. Đồng thời, cần ban hành các quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc đối với tấm pin mặt trời và hệ thống BESS, gắn với trách nhiệm tái chế của nhà sản xuất', bà Quỳnh kiến nghị.
Bên cạnh đó là năng lực làm chủ hạ tầng năng lượng thông minh. Theo đó, Việt Nam cần chuẩn hóa dữ liệu và thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ trong nước, qua đó từng bước nâng cao khả năng tự chủ thay vì phụ thuộc vào máy chủ nước ngoài.
Diễn đàn 'Năng lượng cho phát triển bền vững', do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức chiều 19/11, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), thu hút sự tham gia của hơn 200 đại biểu là các nhà hoạch định chính sách hàng đầu, các chuyên gia kinh tế uy tín và cộng đồng doanh nghiệp trong nước, quốc tế.