Cho vay là trách nhiệm, nhưng không thể bỏ qua rủi ro
Thống đốc Phạm Đức Ấn cho rằng những ý kiến tại hội nghị đã phản ánh khá thực chất khó khăn của doanh nghiệp trong tiếp cận vốn, đồng thời cho thấy trách nhiệm cần được đặt ở cả ba phía: cơ quan quản lý, ngân hàng và doanh nghiệp. Thời gian qua, cơ quan quản lý đã hoàn thiện thể chế, chính sách và triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ DNNVV, từ mở rộng tiếp cận tài chính, tháo gỡ khó khăn về đất đai, mặt bằng sản xuất, thị trường, thông tin, đào tạo, tư vấn đến hỗ trợ pháp lý. Các hiệp hội cũng phát huy vai trò cầu nối, phản ánh những vướng mắc thực tế của doanh nghiệp với cơ quan quản lý và tổ chức tín dụng.
Một điểm được nhiều hiệp hội đồng tình là tiếp cận tín dụng không nên được nhìn theo cơ chế xin - cho, cũng không phải câu chuyện áp đặt lãi suất. Lãi suất cần phù hợp với thị trường, đúng thời điểm, đúng kỳ hạn; phương thức cho vay cần sát với hoạt động thực tế của doanh nghiệp, dựa nhiều hơn vào dòng tiền, chuỗi giá trị và đi cùng việc đơn giản hóa thủ tục. Các tổ chức tín dụng đã đa dạng hóa sản phẩm, dành nguồn lực ưu đãi lãi suất và cải tiến quy trình cho vay.
Tuy nhiên, theo Thống đốc, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tín dụng không đồng nghĩa với hạ thấp chuẩn mực tín dụng. 'Ngân hàng cũng là doanh nghiệp, chỉ khác nhau ở tên gọi. Đều là doanh nghiệp thì đều phải kinh doanh, phải bảo đảm an toàn, hiệu quả', Thống đốc nói.
Vì vậy, ngân hàng có trách nhiệm cung ứng vốn nhưng đồng thời phải quản trị rủi ro và bảo đảm khả năng thu hồi vốn. Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu đề cập là Quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV. Thống đốc Phạm Đức Ấn cho rằng cần nhìn thẳng vào hiệu quả thực tế của cơ chế này. Nếu bảo lãnh chỉ giúp ngân hàng yên tâm hơn về mặt thủ tục, trong khi năng lực tài chính và khả năng trả nợ của doanh nghiệp không được cải thiện, cơ chế này chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi.
'Thủ tục có khi lại làm cho ngân hàng, tổ chức tín dụng cảm thấy yên tâm hơn khi doanh nghiệp đi vay có bảo lãnh, nhưng nó chỉ là "thuốc an thần", ông Ấn nói.
Theo Thống đốc, ngân hàng phải tự đánh giá rủi ro và chịu trách nhiệm về quyết định cho vay. Rủi ro là một phần tất yếu của hoạt động ngân hàng, cũng là lý do pháp luật cho phép các tổ chức tín dụng trích lập dự phòng: 'Chúng ta xác định là chúng ta tự quyết định, tự chịu trách nhiệm'.
Thực tế, cách tiếp cận của cơ quan bảo vệ pháp luật đối với rủi ro tín dụng hiện nay cũng đã khác trước. Không phải cứ khoản vay phát sinh rủi ro, không thu hồi được là mặc nhiên dẫn đến xử lý trách nhiệm hình sự. Điều quan trọng là quyết định cho vay phải được thực hiện đúng quy trình, trên cơ sở đánh giá rủi ro và không có tiêu cực.
Bài toán càng đáng lưu ý khi sức chống chịu của DNNVV vẫn còn hạn chế. Theo số liệu được Thống đốc dẫn tại hội nghị, năm 2025 có trên 114.000 doanh nghiệp dừng hoạt động và khoảng 35.900 doanh nghiệp giải thể. Trong 8 tháng đầu năm nay, có khoảng 88.000 doanh nghiệp ngừng hoạt động và 40.800 doanh nghiệp giải thể. Những con số này cho thấy mở rộng tín dụng mà không đi cùng đánh giá năng lực doanh nghiệp có thể làm gia tăng rủi ro nợ xấu cho hệ thống.
'Hỗ trợ doanh nghiệp là yêu cầu, là trách nhiệm của ngành ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng, nhưng rõ ràng làm thế nào để cho vay và thu hồi được vốn cũng là một bài toán rất hóc búa đối với ngành ngân hàng', Thống đốc nói.
 |
Đổi cách đánh giá, giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm
Nếu không thể giải quyết bài toán tiếp cận vốn bằng cách hạ chuẩn tín dụng, hướng đi là đổi cách đánh giá và giảm chi phí của quá trình cho vay. Thống đốc Phạm Đức Ấn yêu cầu các tổ chức tín dụng chuyển từ tư duy cấp tín dụng truyền thống sang coi tín dụng là một loại dịch vụ đặc biệt. 'Đã là dịch vụ thì phải tìm mọi cách để cải thiện, để cung cấp dịch vụ ngày càng hoàn thiện hơn cho khách hàng, nếu không thì sẽ trở thành cơ chế xin - cho', ông Ấn nói.
Theo đó, ngân hàng cần chủ động nắm bắt nhu cầu vốn, cải tiến quy trình, thủ tục và rút ngắn thời gian xét duyệt trên cơ sở tuân thủ pháp luật. DNNVV cần được đánh giá nhiều hơn trên phương án sản xuất, kinh doanh, dòng tiền, lịch sử tín dụng, năng lực quản trị và dữ liệu doanh nghiệp. Cùng với đó, cần tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu để phục vụ đánh giá, thẩm định và giám sát khoản vay, từng bước giảm sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm truyền thống.
Ngân hàng Nhà nước cũng sẽ nghiên cứu, xây dựng đề án thí điểm phân tích dữ liệu dòng tiền phục vụ hoạt động thông tin tín dụng, trên cơ sở khả năng kết nối và khai thác các nguồn dữ liệu hợp pháp, từ đó đề xuất khuôn khổ pháp lý phù hợp.
Cùng với đánh giá dựa trên dòng tiền và chuỗi giá trị, các tổ chức tín dụng được yêu cầu nghiên cứu, đa dạng hóa sản phẩm phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp, ngành và lĩnh vực; phát triển các hình thức tài trợ như bao thanh toán, cho thuê tài chính, tài trợ chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng và các sản phẩm tài chính số.
Tuy nhiên, thay đổi cách đánh giá tín dụng không thể chỉ là việc của ngân hàng. Doanh nghiệp cũng phải nâng cao năng lực quản trị và chất lượng thông tin cung cấp cho tổ chức tín dụng, từ xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh khả thi, quản lý dòng tiền đến minh bạch hóa thông tin tài chính.
Đặc biệt, Thống đốc yêu cầu chấm dứt tình trạng tồn tại hai hệ thống báo cáo tài chính: một báo cáo phục vụ nghĩa vụ với Nhà nước và một báo cáo được 'tô hồng' để tiếp cận vốn ngân hàng.
'Bây giờ phải minh bạch, đồng thời doanh nghiệp phải tuân thủ pháp luật, thực hiện đầy đủ trách nhiệm với Nhà nước. Có nghĩa vụ thuế bao nhiêu thì phải kê khai đầy đủ, đúng bấy nhiêu', ông Ấn nhấn mạnh.
Theo Thống đốc, minh bạch không chỉ là điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận vốn, mà còn là nền tảng để doanh nghiệp phát triển và lớn mạnh.
'Tất cả doanh nghiệp lớn ngày nay đều xuất phát từ doanh nghiệp nhỏ. Muốn lớn lên thì không có gì khác ngoài việc phải làm ăn một cách minh bạch, tuân thủ pháp luật, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước theo đúng quy định', ông Ấn nói.
Sau hội nghị, Ngân hàng Nhà nước sẽ tổng hợp, phân nhóm các kiến nghị để phối hợp với các bộ, ngành xử lý hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền. Các đơn vị thuộc NHNN tiếp tục rà soát cơ chế, chính sách tín dụng, triển khai các chương trình tín dụng ưu tiên và theo dõi khả năng tiếp cận, hấp thụ vốn của doanh nghiệp tại các địa phương.
Về điều hành, NHNN tiếp tục chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, tìm điểm cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng và bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá; đồng thời hướng tới giảm mặt bằng lãi suất cho vay phù hợp với điều kiện thực tế.
Các tổ chức tín dụng cũng được yêu cầu tiết giảm chi phí, tăng năng suất, đẩy mạnh số hóa để ổn định và phấn đấu giảm lãi suất cho vay; hạn chế cạnh tranh lãi suất để giành tiền gửi, bởi chi phí đầu vào tăng sẽ tạo áp lực lên lãi suất đầu ra.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, DNNVV sẽ tiếp tục là một lực lượng quan trọng của nền kinh tế. Theo Thống đốc, quan hệ giữa ngân hàng và doanh nghiệp cần được nhìn nhận là quan hệ đối tác cùng phát triển, dựa trên minh bạch, trách nhiệm và đánh giá rủi ro thực chất.