Thủ tướng: 'Giá đất quá cao sẽ để lại những hệ lụy đối với phát triển kinh tế - xã hội trong dài hạn'

Ngày 22/10, tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Thủ tướng Lê Minh Hưng đã trao đổi, làm rõ nhiều nội dung quan trọng trong dự thảo luật, tập trung vào các vấn đề phân loại đất, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, tái định cư và cơ chế xác định giá đất.

Nhà nước quyết định giá đất, không còn quy định giá đất cụ thể

Theo Thủ tướng, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) tiếp tục xác định nguyên tắc Nhà nước quyết định giá đất, song phương thức xác định giá sẽ có sự thay đổi đáng kể so với Luật Đất đai năm 2024.

Cụ thể, giá đất được xác định thông qua bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, không còn quy định về giá đất cụ thể và tổ chức tư vấn xác định giá đất như trước đây.

Bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất sẽ do HĐND cấp tỉnh ban hành. Việc định giá đất phải bảo đảm nguyên tắc trung thực, khách quan, công khai, minh bạch, phù hợp với mục tiêu phát triển trong từng thời kỳ và tuân thủ đúng trình tự, thủ tục.

Đồng thời, quá trình xác định giá đất phải dựa trên dữ liệu đất đai và các dữ liệu chuyên ngành có liên quan, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư.

Thủ tướng cho biết, dự thảo luật sẽ quy định những nguyên tắc chung, còn các nội dung chi tiết được cụ thể hóa tại văn bản dưới luật nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong quá trình thực hiện.

Đối với ý kiến đề nghị làm rõ các tiêu chí xác định giá đất, Thủ tướng bày tỏ sự đồng tình và cho rằng cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu. Tuy nhiên, không nên quy định quá cứng các tiêu chí trong luật, bởi thực tiễn phát triển có thể đòi hỏi phải điều chỉnh chính sách.

Trong trường hợp cần thiết, Chính phủ sẽ báo cáo Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc xin ý kiến về các cơ chế, tiêu chí xác định giá đất, bảo đảm phù hợp với mục tiêu phát triển từng thời kỳ.

Phân tích lý do thay đổi quan điểm quản lý giá đất, Thủ tướng cho rằng, trước đây, việc xác định giá đất theo nguyên tắc thị trường khiến nhiều địa phương phải căn cứ vào kết quả đấu giá đất, trong đó có những trường hợp giá trúng đấu giá ở mức rất cao.

Khi giá đất tăng, chi phí đầu vào của các dự án bất động sản cũng tăng tương ứng. Cùng với chi phí vốn vay, thời gian thực hiện thủ tục hành chính kéo dài và các khoản chi phí khác, điều này góp phần đẩy giá nhà lên cao.

Thủ tướng phân tích, nếu chỉ nhìn vào nguồn thu ngân sách trước mắt, địa phương có thể thu được số tiền lớn từ đất đai. Tuy nhiên, giá đất quá cao sẽ để lại những hệ lụy đối với phát triển kinh tế - xã hội trong dài hạn.

Theo đó, quan điểm mới được thể chế hóa tại Nghị quyết số 21-NQ/TW là Nhà nước điều tiết, quản lý giá đất để phục vụ mục tiêu phát triển, thay vì chỉ tập trung xác định giá đất theo thị trường.

Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu điều tiết giá đất và giá nhà đối với phân khúc nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, qua đó tạo điều kiện cho cán bộ, công chức, người lao động, học sinh, sinh viên và lực lượng vũ trang tiếp cận chỗ ở phù hợp.

"Nếu để giá đất cao quá thì địa phương có thể thu ngân sách cao trong một thời điểm nhất định, nhưng hệ lụy đối với phát triển kinh tế - xã hội thì rất lớn", Thủ tướng nêu rõ.

Thu hồi đất phải gắn với tái thiết cuộc sống cho người dân

Liên quan đến chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết, dự thảo luật tiếp tục kế thừa các quy định của Luật Đất đai năm 2024, đồng thời bổ sung, hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, minh bạch và phù hợp với thực tiễn.

Theo đó, việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng phải tuân thủ Hiến pháp, pháp luật và các nghị quyết có liên quan của Trung ương.

Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu vừa ngăn ngừa tình trạng lạm dụng cơ chế thu hồi đất, vừa không tạo thêm rào cản đối với việc triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Dự thảo luật xác định các trường hợp thu hồi đất theo 6 nhóm với tiêu chí cụ thể, bao gồm những trường hợp phục vụ xây dựng trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp, công trình công cộng, hạ tầng kỹ thuật; thực hiện các dự án an sinh xã hội, phát triển kinh tế, chỉnh trang đô thị và nông thôn; cũng như các dự án thuộc phạm vi điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng quy định việc thu hồi đất đối với các dự án đã được Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận hoặc quyết định chủ trương đầu tư theo quy định của pháp luật.

Đáng chú ý, trường hợp cần bổ sung các trường hợp thu hồi đất thì phải do Quốc hội quyết định.

Theo Thủ tướng, những quy định này nhằm xác định rõ phạm vi, đối tượng được Nhà nước thu hồi đất, qua đó hạn chế nguy cơ áp dụng tùy tiện trong thực tiễn.

Đặc biệt, đối với chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, Thủ tướng cho biết một trong những quan điểm quan trọng nhất của Nghị quyết số 21-NQ/TW là chuyển từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo đó, dự thảo luật quy định người có đất bị thu hồi có thể được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng, đất có mục đích sử dụng khác, nhà ở hoặc bằng tiền.

Đối với các dự án đô thị, người dân được ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ, tạo điều kiện duy trì môi trường sống và các mối quan hệ sinh hoạt, lao động trước khi bị thu hồi đất.

Dự thảo cũng cho phép hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang diện tích còn lại của thửa đất hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của người dân trên cùng địa bàn cấp xã.

Trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu Nhà nước thu hồi cả phần diện tích còn lại, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét, quyết định.

Đối với các khu tái định cư, dự thảo luật định hướng bố trí đa dạng loại hình, cấp nhà và diện tích nhà ở, phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả của người dân.

Tuy nhiên, Thủ tướng nhấn mạnh, việc tái định cư không thể chỉ dừng lại ở bố trí nhà ở hay đất ở mà phải bảo đảm đầy đủ các điều kiện để người dân ổn định cuộc sống lâu dài. Ngoài nơi ở, chính sách tái định cư phải quan tâm đến sinh kế, việc làm, hệ thống hạ tầng và các thiết chế xã hội thiết yếu như trường học, cơ sở y tế, công trình văn hóa.