Tín dụng cận room, ngân hàng tăng thu ngoài lãi

Ngân hàng đa dạng hóa nguồn thu

Trong bối cảnh biên lãi ròng (NIM) chịu sức ép do chi phí huy động vốn tăng cao và cạnh tranh tín dụng ngày càng lớn, nhiều ngân hàng đang đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn thu, đặc biệt là thu nhập ngoài lãi. Theo đó, các nhà băng đang mở rộng hệ sinh thái sang bảo hiểm, chứng khoán, tài chính tiêu dùng đến thanh toán, quản lý tài sản, tài sản số...

Kết quả kinh doanh quý II/2026 cho thấy, lợi nhuận của nhiều nhà băng không chỉ đến từ những khoản thu ở hoạt động cho vay hay tín dụng cốt lõi mà còn nhờ các nguồn thu ngoài lãi. Theo dữ liệu từ báo cáo tài chính của 28 ngân hàng niêm yết, tổng lãi từ hoạt động dịch vụ trong quý II lập kỷ lục mới, đạt 27.934 tỷ đồng, tăng tới hơn 30% so với 2 quý liền trước. Nhiều ngân hàng tăng lãi từ hoạt động dịch vụ cả nghìn tỷ đồng so với quý trước.

Lũy kế 6 tháng đầu năm, tổng lãi thuần từ dịch vụ của 28 ngân hàng đạt 52.627 tỷ đồng, tăng 50% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy mảng dịch vụ không còn là nguồn thu phụ trợ mà đã trở thành một trong những động lực tăng trưởng chính của ngành ngân hàng.

Đáng chú ý, nhiều ngân hàng tăng trưởng mạnh về lãi thuần dịch vụ trong nửa đầu năm với mức tăng lên đến ba con số. Nổi bật nhất ở nhóm tăng trưởng mạnh về lãi thuần dịch vụ là Sacombank khi tăng từ 750 tỷ đồng quý I vọt lên 3.202 tỷ đồng vào quý II, tương ứng tăng 327%. VIB cũng gây ấn tượng khi lãi thuần dịch vụ từ 779 tỷ đồng của cùng kỳ năm 2025 lên mức 3.064 tỷ đồng vào cuối quý II, tức tăng tới 294%...

Nếu xét về quy mô tuyệt đối, Techcombank tiếp tục dẫn đầu ngành ngân hàng về lãi thuần dịch vụ. Thu từ dịch vụ của Techcombank trong 6 tháng đầu năm tăng 37,6%, mang về 7.600 tỷ đồng, riêng quý II/2026 đạt 4.200 tỷ đồng. Trong đó, nguồn thu từ thư tín dụng, tiền mặt và thanh toán ghi nhận tăng tới 152,4%, mang về 3.300 tỷ đồng trong nửa đầu năm.

PGBank cũng ghi nhận kết quả khả quan khi tổng thu thuần 6 tháng đầu năm tăng 13,8% so cùng kỳ năm trước. Trong đó, thu nhập từ hoạt động dịch vụ tăng hơn gấp đôi, góp phần đưa lợi nhuận trước thuế tăng tới 65,7%, đạt 439,7 tỷ đồng. Tại ACB, thu nhập từ hoạt động dịch vụ đạt hơn 1.800 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm, tăng 24,8% so với cùng kỳ. Trong đó, lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh khác đóng góp hơn 1.455 tỷ đồng vào tổng thu nhập.

Mảng bảo hiểm cũng ghi nhận kết quả tích cực ở nhiều ngân hàng. Số liệu của VIB cho thấy, thu từ hoạt động bảo hiểm của nhà băng này trong nửa đầu năm nay đạt 790 tỷ đồng, tăng 313,5% so với cùng kỳ. Riêng quý II, nguồn thu này tại VIB cao gấp 8 lần quý I và lên mức cao nhất trong nhiều quý. Tỷ trọng bảo hiểm trong tổng thu từ hoạt động dịch vụ của VIB tăng từ 11,1% trong quý I lên 18,9% vào quý II.

Tại MB, nửa đầu năm 2026, thu từ hoạt động bảo hiểm đạt hơn 5.051 tỷ đồng, tăng 10,3% so với cùng kỳ. MB đang sở hữu cả hai 'mảnh ghép' bảo hiểm nhân thọ và phi nhân thọ thông qua MB Life và MIC, qua đó duy trì quy mô doanh thu bảo hiểm ở mức cao trong nhiều năm.

Trong 6 tháng đầu năm nay, thu từ bảo hiểm của Techcombank đạt hơn 1.260 tỷ đồng, tăng 171% so với cùng kỳ; tỷ trọng trong tổng thu dịch vụ tăng từ 8,3% lên 13,6%. Đây là mức thu bảo hiểm cao nhất của Techcombank trong nhiều năm gần đây.

Trong khi đó, Vietcombank tiếp tục phát huy thế mạnh trong hoạt động thanh toán quốc tế và kinh doanh ngoại hối. Đến cuối tháng 6, tổng tài sản Vietcombank đạt gần 2,67 triệu tỷ đồng, tăng gần 10% so với đầu năm. Đặc biệt, doanh số thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại tăng 16,1%, trong khi doanh số mua bán ngoại tệ tăng 20,3%.

Còn LPBank ghi nhận tổng thu nhập hoạt động đạt hơn 11.200 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm, tăng 17% so với cùng kỳ. Trong đó, thu nhập ngoài lãi đạt 3.445 tỷ đồng, tăng 33%, chiếm khoảng 31% tổng thu nhập hoạt động, riêng thu dịch vụ tăng 54% và kinh doanh ngoại hối tăng 151%.

Động lực tăng trưởng dịch chuyển

Xu hướng tăng thu ngoài lãi càng đáng chú ý khi NIM (biên lãi ròng) chịu sức ép. Theo FiinRatings, NIM toàn ngành có thể tiếp tục duy trì dưới 3% trong năm 2026 khi chi phí vốn còn cao trong khi lợi suất cho vay có xu hướng thu hẹp.

Trong bối cảnh đó, mở rộng nguồn thu ngoài lãi được xem là hướng đi tất yếu. Nhiều ngân hàng đang đẩy mạnh phát triển dịch vụ thanh toán, ngân hàng số, bancassurance, quản lý tài sản, ngoại hối, tài trợ thương mại... Việc này giúp các nhà băng phát triển toàn diện và không lệ thuộc vào chỉ tiêu tín dụng cũng như giảm thiểu rủi ro, đặc biệt là rủi ro nợ xấu, cải thiện cơ cấu nguồn thu.

Theo giới phân tích, thu nhập ngoài lãi chưa thể sớm thay thế vai trò của tín dụng nhưng ngày càng trở thành một 'chân kiềng' quan trọng giúp các nhà băng mở rộng nguồn thu và tạo dư địa tăng trưởng bền vững hơn. Dù vậy, sẽ chưa phù hợp nếu nhìn nhận hệ thống ngân hàng đang nhanh chóng rời xa mô hình tăng trưởng dựa trên tín dụng.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng 'giảm phụ thuộc vào tín dụng' cần được hiểu là các ngân hàng đang từng bước đa dạng hóa mô hình kinh doanh và nguồn thu, chứ không đồng nghĩa tín dụng sẽ sớm mất vị trí là nguồn tạo lợi nhuận chủ yếu.

Bên cạnh đó, quan điểm cho rằng 'giảm phụ thuộc tín dụng' cần được hiểu thận trọng. Các ngân hàng có thể đang giảm cho vay một số phân khúc bán lẻ, đồng thời tăng tài trợ doanh nghiệp, dự án lớn hoặc khách hàng có chất lượng tín dụng tốt hơn. Nói cách khác, ngân hàng đang đa dạng hóa tín dụng nhưng chưa phải giảm vai trò của tín dụng trong mô hình lợi nhuận.

Nếu giai đoạn 2023-2025, động lực lợi nhuận chủ yếu đến từ sự cải thiện của NIM nhờ mặt bằng lãi suất thấp thì năm 2026, trọng tâm sẽ chuyển sang khả năng kiểm soát chi phí, mở rộng thu nhập ngoài lãi và tận dụng các lợi thế từ chuyển đổi số cũng như chính sách.

Theo bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Nghiên cứu Công ty Chứng khoán MBS, triển vọng thu nhập ngoài lãi của ngành ngân hàng năm 2026 vẫn tích cực, song cơ cấu nguồn thu sẽ có sự thay đổi đáng kể. Nếu năm 2025, lợi nhuận của nhiều ngân hàng được hỗ trợ mạnh bởi hoạt động đầu tư chứng khoán và thu hồi nợ thì sang năm 2026, các yếu tố này khó duy trì mức tăng trưởng đột biến.

Thay vào đó, nguồn thu phí sẽ đóng vai trò trung tâm. Các hoạt động thanh toán, dịch vụ thẻ, bancassurance, kinh doanh ngoại hối và ngân hàng số được kỳ vọng sẽ là những trụ cột tăng trưởng mới. Đây là các nguồn thu có tính bền vững cao, ít chịu tác động của chu kỳ tín dụng và gắn chặt với chiến lược phát triển hệ sinh thái khách hàng. Những ngân hàng có nền tảng vốn mạnh, chất lượng tài sản tốt, dư địa tín dụng lớn và khả năng đa dạng hóa nguồn thu sẽ tiếp tục duy trì lợi thế cạnh tranh. Trái lại, các ngân hàng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào thu nhập lãi thuần sẽ chịu áp lực lớn hơn khi NIM tiếp tục thu hẹp.