TP. Hồ Chí Minh đề xuất cơ chế rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng dự án

UBND TP. Hồ Chí Minh vừa có Tờ trình về việc ban hành Nghị quyết quy định tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục thực hiện dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư. Qua đó, nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị mặt bằng và đẩy nhanh tiến độ các dự án trên địa bàn...

Theo Tờ trình UBND TP. Hồ Chí Minh gửi HĐND Thành phố, trong thời gian tới, Thành phố cần tập trung nguồn lực để triển khai khối lượng lớn các dự án đầu tư xây dựng và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật. Do đó, đẩy nhanh tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phục vụ công tác thu hồi đất là nhiệm vụ trọng tâm, cấp thiết.

RÚT NGẮN 5 - 7 THÁNG THỜI GIAN THỰC HIỆN DỰ ÁN

Cơ sở thực tiễn của đề xuất này xuất phát từ quy định hiện hành về điều kiện thu hồi đất, kinh phí và thời gian thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Trên thực tế, Luật Đất đai 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định rất cụ thể về điều kiện thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh.

Trong đó, dự án phải có trong kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện hoặc thuộc các trường hợp đã có quyết định đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định.

Riêng tại TP. Hồ Chí Minh, bên cạnh việc tuân thủ hành lang pháp lý chung của Luật Đất đai, công tác thu hồi và giải phóng mặt bằng hiện nay còn được mở rộng không gian thực hiện nhờ các cơ chế mang tính đột phá.

Thông qua các nghị quyết đặc thù của Quốc hội (như Nghị quyết số 98/2023/QH15 được sửa đổi bổ sung bởi Nghị quyết số 260/2025/QH15, và Nghị quyết số 254/2025/QH15), Thành phố được bổ sung thêm nhiều trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phục vụ các mục tiêu chiến lược.

Nhờ "bệ phóng" pháp lý này, Thành phố có quyền chủ động kiến tạo quỹ đất cho các dự án như: Khu thương mại tự do, Trung tâm tài chính quốc tế; thanh toán quỹ đất cho các dự án BT; tháo gỡ điểm nghẽn bằng cách thu hồi phần diện tích đất đã hết hạn thỏa thuận nhưng đạt được tỷ lệ đồng thuận trên 75%;...

Tuy nhiên, dù hành lang pháp lý đã quy định rõ, nhưng trên thực tế, việc thực hiện quy trình tuần tự đang tạo ra độ trễ lớn về thời gian.

Cụ thể, theo Quyết định số 4490/QĐ-UBND do UBND TP. Hồ Chí Minh ban hành ngày 20/7/2026, thời gian giải phóng mặt bằng (chưa tính thời gian vận động, cưỡng chế hay xác minh đất vắng chủ) mất khoảng 160 ngày, tương đương 5,3 tháng. Nếu phải tiến hành vận động hoặc cưỡng chế, tổng thời gian lên tới 222 ngày, tương đương 7,4 tháng.

Trong khi đó, ở khâu thủ tục hồ sơ, dù Luật Đầu tư công và pháp luật về xây dựng quy định thời gian thẩm định dự án tối đa không quá 40 ngày làm việc (khoảng 2 tháng), nhưng thực tế việc lập, thẩm định và phê duyệt dự án thường kéo dài từ 5 - 6 tháng.

Theo UBND TP. Hồ Chí Minh, như vậy, theo quy định hiện hành, đối với các trường hợp Nhà nước thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất, dự án phải được phê duyệt trước khi triển khai công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Trong khi đó, thời gian lập, thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư trên thực tế khoảng 5 - 6 tháng; thời gian thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng khoảng 5 - 7 tháng. Với quy trình này, các công việc được thực hiện theo trình tự khiến thời gian bồi thường, giải phóng mặt bằng phải chờ hoàn tất các bước lập, thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư.

Do đó, việc quy định triển khai thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng ngay sau khi chủ trương đầu tư được duyệt (song song với việc lập dự án đầu tư) sẽ đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án từ 5 - 7 tháng.

UBND Thành phố đánh giá đây được xem là công cụ pháp lý quan trọng, đặc biệt để Thành phố có điều kiện đẩy nhanh tiến độ với các dự án phức tạp, có khối lượng bồi thường giải phóng mặt bằng lớn hiện nay.

Qua đó, thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công và có mặt bằng trống để thực hiện các dự án đầu tư xây dựng trọng điểm trong bối cảnh pháp luật đất đai có nhiều thay đổi và TP. Hồ Chí Minh được áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển Thành phố.

PHÂN CẤP THẨM QUYỀN, ĐẨY NHANH TẠO MẶT BẰNG SẠCH

UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết dự thảo Nghị quyết được xây dựng nhằm thể chế hóa các cơ chế đột phá theo Luật Phát triển đô thị, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị mặt bằng, đảm bảo an sinh xã hội cho người có đất bị thu hồi thông qua các chính sách hỗ trợ phù hợp.

Việc xây dựng Nghị quyết được đặt trên nguyên tắc công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và người dân, đồng thời tăng cường phân cấp thẩm quyền phê duyệt. 

Theo Tờ trình của UBND Thành phố, phạm vi điều chỉnh của dự thảo gồm quy định về tiêu chí, hồ sơ, điều kiện, trình tự, thủ tục thực hiện dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư; đồng thời quy định cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Thành phố.

Đối tượng áp dụng gồm các cơ quan Nhà nước thực hiện quyền hạn, trách nhiệm đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai và quản lý Nhà nước về đất đai; các đơn vị, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; người có đất bị thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất bị thu hồi và các đối tượng khác có liên quan.

Đồng thời, việc ban hành Nghị quyết không làm tăng biên chế, không phát sinh nhu cầu bổ sung nguồn nhân lực của bộ máy Nhà nước, cũng như không làm phát sinh yêu cầu về cơ sở vật chất, tài chính để bảo đảm thi hành.

Theo kế hoạch, dự thảo Nghị quyết được kiến nghị trình HĐND TP. Hồ Chí Minh xem xét, thông qua trong quý 3/2026.