TP. Hồ Chí Minh xây dựng đô thị thông minh từ quản trị dữ liệu và quy hoạch

TP. Hồ Chí Minh đang chuyển trọng tâm xây dựng đô thị thông minh từ ứng dụng công nghệ riêng lẻ sang quản trị dựa trên dữ liệu, trong đó quy hoạch được xác định là 'khung không gian' để kết nối dữ liệu các ngành, hỗ trợ dự báo và nâng cao chất lượng ra quyết định...

Tại hội thảo "Giải pháp xây dựng và phát triển Đô thị thông minh trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh" mới đây, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, cho biết Thành phố đã ban hành Quyết định số 4714/QĐ-UBND phê duyệt Đề án Phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045.

ĐỀ ÁN 9 NGUYÊN TẮC: DỮ LIỆU ĐI TRƯỚC CÔNG NGHỆ

Đề án xác định 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, 6 giải pháp và lộ trình triển khai gồm 3 giai đoạn, dựa trên 9 nguyên tắc cốt lõi gồm: Tuân thủ pháp luật và thống nhất quản lý; Lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; Lấy dữ liệu làm nền tảng; Liên thông, tích hợp và dùng chung; Bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ quyền riêng tư; Đảm bảo vai trò, trách nhiệm người đứng đầu của các cơ quan, đơn vị; Đảm bảo an toàn, triển khai có kiểm soát; Triển khai theo lộ trình, phù hợp nguồn lực; Mở - linh hoạt - tránh khóa công nghệ.

Trong số 9 nguyên tắc này, đáng chú ý nhất là thứ tự ưu tiên: lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; lấy dữ liệu làm nền tảng; liên thông, tích hợp và dùng chung; bảo đảm an toàn thông tin, quyền riêng tư; triển khai theo lộ trình phù hợp nguồn lực; và duy trì nguyên tắc mở, linh hoạt, tránh khóa công nghệ. Tư duy này đặt dữ liệu và năng lực quản trị lên trước công nghệ, một cách tiếp cận khác biệt so với nhiều đề án đô thị thông minh trước đây thường bắt đầu từ câu hỏi mua nền tảng nào, hệ thống nào.

Đồng tình với cách tiếp cận này, ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị, Bộ Xây dựng, cho rằng TP. Hồ Chí Minh cần sớm lựa chọn một danh mục ngắn các bài toán đô thị ưu tiên có tác động lớn. Với mỗi bài toán, phải xác định rõ chỉ số nền, mục tiêu định lượng, đối tượng thụ hưởng, dữ liệu đầu vào, cơ quan chủ trì, chi phí vòng đời và cơ chế vận hành sau đầu tư. Những lĩnh vực có thể ưu tiên gồm giao thông, logistics; ngập, thoát nước và môi trường; quy hoạch, xây dựng, quản lý tài sản đô thị; y tế, an sinh xã hội và an toàn đô thị.

"Chỉ lựa chọn hoặc thiết kế giải pháp công nghệ sau khi đã xác định rõ bài toán cần giải quyết, thay vì có một sản phẩm công nghệ rồi mới tìm vấn đề để áp dụng."

Ông Trần Quốc Thái

Đại diện Bộ Xây dựng cũng gợi ý TP. Hồ Chí Minh thiết lập cơ chế thử nghiệm trước khi nhân rộng, những mô hình hiệu quả có thể được áp dụng cho các địa phương khác. Đặc biệt sau hợp nhất, quy mô diện tích Thành phố lớn hơn trước nhiều lần trong khi môi trường đô thị, hạ tầng kỹ thuật, dân cư, sản xuất và dịch vụ ngày càng đa dạng. Yêu cầu nền tảng dữ liệu đô thị thống nhất vì vậy trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Trong tham luận "Tương lai đô thị thông minh TP. Hồ Chí Minh", bà Dương Thảo Hiền, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh, cho biết Thành phố xác định cần hình thành ba năng lực cốt lõi.

Thứ nhất: "Cảm nhận đúng" là có dữ liệu đủ tin cậy về không gian đô thị, hạ tầng, dân cư, doanh nghiệp và năng lực cộng đồng.

Thứ hai: "Hiểu đúng" là kết nối dữ liệu để phân tích, mô phỏng và dự báo.

Thứ ba: "Hành động đúng" là biến kết quả phân tích thành quyết định và hành động phối hợp, có người chịu trách nhiệm và có chỉ số đo lường kết quả.

Để vận hành ba năng lực đó, Sở Quy hoạch – Kiến trúc xác định 4 trụ cột, gồm: Quản trị số thống nhất; Nền tảng dữ liệu đô thị trung tâm; Quản trị dữ liệu như một công việc thường xuyên; Triển khai theo các kịch bản tập trung vào vấn đề có tác động cao. Nguyên tắc được đặt ra là "nhập dữ liệu một lần, sử dụng nhiều lần và có kiểm tra", mỗi tập dữ liệu phải có chủ quản, tiêu chuẩn chất lượng, lịch cập nhật, quyền truy cập và cơ chế bảo vệ.

XÂY DỰNG BẢN ĐỒ DÙNG CHUNG, TÍCH HỢP QUY HOẠCH KHÔNG GIAN, HẠ TẦNG

Một trong những thay đổi quan trọng trong tư duy của TP. Hồ Chí Minh là đưa quy hoạch vào vị trí trung tâm của hệ thống dữ liệu đô thị. Khi giao thông, xây dựng, đất đai, môi trường, y tế, an sinh xã hội, văn hóa, bất động sản và dịch vụ đô thị được thể hiện trên cùng một nền tảng bản đồ, cơ quan quản lý có thể nhìn thấy mối quan hệ giữa các lĩnh vực thay vì xử lý từng vấn đề riêng lẻ. Quy hoạch cung cấp khung không gian; các ngành bổ sung dữ liệu; công nghệ hỗ trợ phân tích.

Theo bà Dương Thảo Hiền, Thành phố sẽ xây dựng bản đồ đô thị dùng chung, tích hợp quy hoạch sử dụng đất, công trình, hạ tầng và các chương trình, dự án. Mỗi sở, ngành chịu trách nhiệm về chất lượng và cập nhật dữ liệu chuyên ngành của mình.

Cùng với bản đồ là các công cụ trực quan để đánh giá tác động phương án phát triển: khi một tuyến giao thông thay đổi, hệ thống có thể hỗ trợ đánh giá khu vực nào được hưởng lợi về hạ tầng xã hội, nhu cầu hạ tầng đáp ứng hay chưa và tác động tới môi trường, sử dụng đất.

Đồng thời, cách triển khai theo từng bài toán cụ thể được đặt ra như một nguyên tắc vận hành: ví dụ một khu vực phát triển gắn với hạ tầng giao thông, tích hợp dữ liệu về giao thông, dân số, nhà ở, dịch vụ và quỹ đất; hoặc khu vực chịu áp lực ngập, nơi dữ liệu địa hình, thoát nước, sông rạch và bãi sông được kết nối để hỗ trợ phân tích. Cách làm theo từng bài toán giúp Thành phố kiểm chứng hiệu quả trước khi đầu tư và nhân rộng, hạn chế nguy cơ triển khai những hệ thống công nghệ lớn nhưng không giải quyết được nhu cầu thực tế.

Bà Dương Thảo Hiền cũng cho biết các mốc triển khai cụ thể trong năm nay: cập nhật khoảng 2.000 công trình theo cơ sở dữ liệu quốc gia về quy hoạch trong tháng 11/2026; hoàn thành chuyển đổi số toàn bộ hồ sơ trong 3 năm gần nhất vào tháng 9/2026; và làm sạch, hoàn thiện cơ sở dữ liệu vào tháng 11/2026.

Bước phát triển tiếp theo là triển khai Digital Twin (Bản sao số) trong quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật và môi trường. Giai đoạn 2026–2027 sẽ thử nghiệm tích hợp dữ liệu BIM (Mô hình thông tin công trình) để phục vụ dự báo, mô phỏng và quản lý không gian, trước khi mở rộng trên toàn Thành phố trong giai đoạn 2028–2030.

Một yêu cầu khác được đặt ra là mở rộng khả năng tiếp cận dữ liệu đô thị cho nhiều đối tượng. Theo đề xuất của Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh, Thành phố cần xây dựng một cửa tiếp nhận thông tin đô thị trên nền tảng số: người dân tiếp cận thông tin quy hoạch, hạ tầng và cơ hội đầu tư; cơ quan quản lý theo dõi dự án; chuyên gia tham gia phân tích dữ liệu và đưa ra đề xuất. Về lâu dài, nền tảng này có thể phát triển thành một cổng thông tin đô thị tích hợp, kết hợp các công cụ phân tích, đánh giá và hỗ trợ ra quyết định đa ngành.

"Đô thị thông minh không bắt đầu từ câu hỏi Thành phố sẽ mua công nghệ gì, mà bắt đầu từ câu hỏi Thành phố muốn ra quyết định tốt hơn như thế nào và phục vụ người dân ra sao?".

Bà Dương Thảo Hiền 

Khi quản lý số, nền tảng dữ liệu và quản trị dữ liệu được thiết kế đồng bộ, ngành quy hoạch – kiến trúc sẽ không chỉ cung cấp dữ liệu không gian mà còn trở thành nền tảng kết nối các lĩnh vực.

Theo đó, TP.Hồ Chí Minh có thể chuyển từ số hóa thông tin sang năng lực điều hành tích hợp, dự báo và thích ứng, đây cũng là mục tiêu mà Bộ Xây dựng kỳ vọng Thành phố có thể đạt được: không chỉ triển khai các dự án đô thị thông minh cho riêng mình, mà trở thành nơi thử nghiệm các mô hình quản trị mới, hình thành những giải pháp có khả năng nhân rộng trên phạm vi cả nước.