Trung Quốc đang vươn tới vị thế 'thống trị' năng lượng toàn cầu

Trung Quốc đang vươn tới vị thế 'thống trị' năng lượng toàn cầuHải Đăng-19/09/2026 13:30 (GMT+7)(VNF) - Cuộc chiến với Iran đang cho thấy một sự đảo chiều đáng chú ý trên thị trường năng lượng toàn cầu. Trung Quốc, từng dễ tổn thương trước những cú sốc nguồn cung dầu mỏ, nay lại có đủ năng lực dự trữ, lọc dầu và chuyển đổi nhiên liệu để gây ảnh hưởng đến giá cả và nguồn cung của các nước khác.TIN LIÊN QUANTrung Quốc âm thầm thu hẹp 'kho trái phiếu' Mỹ sau nhiều thập kỷ tích lũy18/09/2026 10:15Vốn đã thống trị trong các lĩnh vực năng lượng xanh như tấm pin mặt trời, pin và xe điện, Trung Quốc hiện dường như đang sở hữu vị thế đặc biệt trong toàn bộ hệ sinh thái năng lượng.Theo số liệu hải quan, lượng dầu dự trữ khổng lồ, công suất lọc dầu lớn và khả năng vận hành nền kinh tế dựa trên nhiều nguồn năng lượng đã giúp Trung Quốc giảm 23% lượng dầu nhập khẩu trong 6 tháng đầu kể từ khi chiến sự với Iran bùng nổ, so với cùng kỳ năm trước.Trong khi đó, các quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu thô Trung Đông không có những lựa chọn tương tự. Họ buộc phải cắt giảm tiêu thụ hoặc chấp nhận trả mức giá cao hơn đáng kể.Từ nước nhập khẩu dầu đến “pháo đài” năng lượngViệc Trung Quốc có thể giảm mạnh lượng dầu nhập khẩu phản ánh một quá trình kéo dài nhiều thập kỷ nhằm giảm mức độ dễ tổn thương trước các cú sốc năng lượng.Trung Quốc trở thành nước nhập khẩu dầu ròng từ năm 1993 và bắt đầu xây dựng kho dự trữ dầu quốc gia tương đối muộn so với Mỹ và nhiều nước khác. Tuy nhiên, Bắc Kinh nhanh chóng đẩy mạnh tích trữ, đồng thời tăng thăm dò và khai thác dầu khí, sử dụng các nguồn tài nguyên ở nước ngoài và mở rộng công suất lọc dầu.Chiến lược này được thúc đẩy một phần bởi lo ngại các tuyến vận chuyển dầu từ Trung Đông tới Trung Quốc có thể bị gián đoạn, đặc biệt tại eo biển Malacca. Chủ tịch Tập Cận Bình sau đó tiếp tục duy trì ưu tiên về an ninh năng lượng và giám sát quá trình gia tăng dự trữ dầu. Hiện lượng dầu dự trữ của Trung Quốc được ước tính chiếm khoảng 1/3 tổng lượng dầu tồn kho trên toàn thế giới.Một nhà máy lọc dầu ở Cửu Giang, Trung Quốc.(Ảnh: Keith Bradsher/The New York Times)Làn sóng mua dầu quy mô lớn cũng được hỗ trợ bởi môi trường lãi suất thấp trong những năm sau cuộc khủng hoảng bất động sản bắt đầu từ năm 2021. Khi chi phí vốn thấp, chi phí nắm giữ và lưu trữ dầu giảm đáng kể, khiến việc tích trữ hàng hóa này trở nên dễ dàng hơn.Nhưng dự trữ dầu chỉ là một phần trong “lá chắn” năng lượng của Trung Quốc. Nhu cầu dầu mỏ trong nước cũng đang thay đổi.Một số dấu hiệu cho thấy tiêu thụ dầu của Trung Quốc có thể đã đạt đỉnh vào năm ngoái, sớm hơn dự báo trước đó. Xe điện hiện chiếm khoảng 14% tổng số ô tô chở khách đang lưu hành tại nước này. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong quý II, Trung Quốc tiêu thụ ít hơn khoảng 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày so với kịch bản toàn bộ ô tô, xe tải và xe buýt đều sử dụng xăng hoặc diesel. Con số này tương đương hơn 1% nhu cầu dầu mỏ toàn cầu.Trung Quốc còn có hệ thống đường sắt cao tốc phát triển mạnh và khả năng sử dụng than đá thay thế dầu mỏ trong sản xuất hóa chất. Sự đa dạng này giúp nền kinh tế có thêm lựa chọn khi nguồn cung dầu bị gián đoạn.Cùng với đó, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đã cắt giảm đáng kể hoạt động chuyển hóa dầu thô thành xăng, diesel và các nhiên liệu khác. Vì vậy, lượng dầu nhập khẩu giảm không đơn thuần phản ánh nhu cầu suy yếu mà còn cho thấy Trung Quốc có thể điều chỉnh đồng thời tốc độ tích trữ, hoạt động lọc dầu và nhu cầu tiêu thụ.Sức mạnh mới của Trung QuốcNhững thay đổi trên đang tạo ra một chuyển biến đáng chú ý đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu. Quyền lực trên thị trường năng lượng từ lâu chủ yếu nằm trong tay các nhà sản xuất lớn như Ả Rập Xê Út và Mỹ. Trung Quốc lại đang tạo ảnh hưởng theo một cách khác: thông qua quy mô nhập khẩu và khả năng điều chỉnh nhu cầu.Việc Trung Quốc có thể điều chỉnh lượng mua, dự trữ và xuất khẩu nhiên liệu khiến nước này ngày càng trở thành một biến số quan trọng trong bài toán cung - cầu dầu mỏ toàn cầu.Khả năng giảm lượng dầu mua vào của Trung Quốc đã khiến ngành dầu mỏ bất ngờ và là một trong những lý do giá dầu thô không tăng mạnh như dự báo của nhiều lãnh đạo doanh nghiệp và chuyên gia sau khi Iran siết chặt hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.Theo ông Daan Struyven, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu dầu mỏ của Goldman Sachs, tính đến cuối tháng 8, giá dầu thô thấp hơn khoảng 10 USD/thùng so với mức có thể xảy ra nếu Trung Quốc tiếp tục duy trì lượng nhập khẩu như trước chiến sự.Các nhà phân tích Goldman Sachs cho rằng Trung Quốc có xu hướng làm giảm biến động giá dầu: khi tích trữ, nước này góp phần đẩy nhu cầu và giá lên; khi ngừng tích trữ hoặc sử dụng nguồn dự trữ, Trung Quốc lại giúp hạ nhiệt thị trường.Trong bối cảnh đó, lượng dầu Trung Quốc nhập khẩu trong tháng 8 đã tăng 6% so với tháng 7, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trước chiến sự. Câu hỏi đặt ra là Bắc Kinh sẽ mua thêm bao nhiêu dầu trong những tháng tới và sẽ đưa bao nhiêu dầu ra thị trường dưới dạng diesel cùng các sản phẩm nhiên liệu khác.Ảnh hưởng của Trung Quốc còn đến từ vị thế là một trong những quốc gia có công suất lọc dầu lớn nhất thế giới. Khi chiến sự với Iran bùng phát, nước này hạn chế xuất khẩu các sản phẩm tinh chế như xăng và diesel nhằm ưu tiên nguồn cung trong nước.Từ tháng 7, Trung Quốc bắt đầu nới lỏng các hạn chế, khiến lượng nhiên liệu xuất khẩu tăng trở lại. Đến tháng 8, xuất khẩu các sản phẩm dầu tinh chế đã vượt mức trước chiến tranh, trong đó xuất khẩu diesel tăng 42,1% so với cùng kỳ năm trước.Khả năng điều chỉnh nhập khẩu, dự trữ, lọc dầu và xuất khẩu giúp Trung Quốc có dư địa ứng phó với các cú sốc năng lượng mà không nhiều quốc gia nhập khẩu khác có được. Trong khi các nước phụ thuộc lớn vào dầu Trung Đông có thể phải giảm tiêu thụ hoặc chấp nhận giá cao hơn, Trung Quốc có thể thay đổi cách sử dụng nguồn dự trữ và năng lực lọc dầu để thích ứng.Điều này đang làm thay đổi vị thế của Trung Quốc trong hệ thống năng lượng toàn cầu. Bà Erica Downs, học giả nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nhận định: “Đây là một sức mạnh mà không ai nghĩ Trung Quốc lại có”.Bà Meghan O'Sullivan, cựu Phó cố vấn an ninh quốc gia phụ trách các vấn đề Iraq và Afghanistan dưới thời Tổng thống George W. Bush, cho rằng khả năng điều chỉnh nhu cầu dầu của Trung Quốc có thể tạo ra một dạng ảnh hưởng tương tự khả năng điều chỉnh sản lượng của các nhà sản xuất lớn.Những động thái gần đây cũng cho thấy năng lượng ngày càng trở thành một công cụ quan trọng trong chính sách của Bắc Kinh. Việc Trung Quốc có thể điều chỉnh lượng mua, dự trữ và xuất khẩu nhiên liệu khiến nước này ngày càng trở thành một biến số quan trọng trong bài toán cung - cầu dầu mỏ toàn cầu.Trong bối cảnh nguồn cung từ Trung Đông vẫn có nguy cơ gián đoạn, câu hỏi không còn chỉ là Trung Quốc cần bao nhiêu dầu, mà còn là Bắc Kinh sẽ làm gì với sức mạnh năng lượng mà nước này đã tích lũy trong nhiều thập kỷ qua.TheoThe New York TimesKhi Trung Quốc không còn là 'phanh hãm' của giá dầuKhi Trung Quốc không còn là 'phanh hãm' của giá dầuTài chính quốc tế(VNF) - Sau nhiều tháng kiềm chế nhu cầu nhờ lượng dự trữ khổng lồ, Trung Quốc có thể sớm quay trở lại thị trường dầu mỏ. Nếu kịch bản này xảy ra trong bối cảnh nguồn cung qua eo biển Hormuz vẫn bất ổn và tồn kho toàn cầu suy giảm, "phanh hãm" lớn nhất đối với đà tăng của giá dầu có thể sẽ biến mất.