Từ cuộc đấu với Grab: Cách nào kiểm soát nền tảng và bảo vệ tài xế?

Từ cuộc đấu với Grab: Cách nào kiểm soát nền tảng và bảo vệ tài xế?Xuân Thạch-18/09/2026 12:00 (GMT+7)(VNF) - Đã có nhiều kinh nghiệm từ các nước về điều chỉnh mối quan hệ giữa nền tảng công nghệ như Grab, BE và tài xế - “đối tác” đã rõ, Việt Nam có thể học tập, áp dụng phù hợp nhưng về lâu dài, cần một cơ chế định danh pháp lý cho nhóm này và đảm bảo an sinh tối thiểu.TIN LIÊN QUANVốn hóa Grab tiếp tục lao dốc, về đáy gần 3 năm sau những căng thẳng tại Việt Nam16/09/2026 07:30Các nước làm gì để giải bài toán: Chiết khẩu doanh thu xe công nghệChia sẻ với VietnamFinance, Tiến sĩ Trần Nguyên Đán, thành viên Hội đồng Khoa học Viện Chiến lược Chính sách Kinh tế Phương Nam dẫn chiếu bốn hướng tiếp cận từ nhiều quốc gia, thể chế trên thế giới, mỗi giải pháp lại có một cái giá khác nhau.Thứ nhất, hướng hành chính, ấn định trần. Indonesia là ví dụ mạnh nhất. Tổng thống Prabowo Subianto ký​ Sắc lệnh Peraturan Presiden số 27 năm 2026 về bảo vệ người lái xe vận tải trực tuyến ngày 1/5/2026, theo đó mức khấu trừ của ứng dụng với dịch vụ xe hai bánh giảm từ khoảng 20% xuống 8%, Gojek và Grab áp dụng từ 1/7/2026,tài xế công nghệđược giữ lại 92% cước.Ấn Độ chọn tương tự nhưng mềm mỏng hơn qua Motor Vehicles Aggregator Guidelines 2025: Tài xế dùng xe của mình được nhận tối thiểu 80% cước, dùng xe của nền tảng thì tối thiểu 60%, đồng thời giới hạn biên độ giá động trong khoảng từ một nửa đến hai lần giá cơ bản. Cần lưu ý đây là hướng dẫn của trung ương, việc áp dụng thuộc thẩm quyền của từng bang.Tài xế nền tảng công nghệ tại Việt Nam cần định danh và có cơ chế bảo hiểm tối thiểu.Thứ hai, hướng tạo tư cách pháp lý thứ ba. Tiêu biểu, Singapore ban hành Platform Workers Act 2024, có hiệu lực đầy đủ từ 1/1/2025. Luật này không ấn định trần chiết khấu. Nó thừa nhận một nhóm gọi là người lao động nền tảng, buộc nền tảng đóng góp vào quỹ tiết kiệm bắt buộc (CPF) và bảo hiểm tai nạn lao động, đồng thời cho phép lập Hiệp hội đại diện có quyền thương lượng về đơn giá.Thứ ba, hướng suy đoán về quan hệ lao động và kiểm soát thuật toán. Liên minh châu Âu thông qua Chỉ thị 2024/2831 ngày 23/10/2024, có hiệu lực từ 1/12/2024. Theo đó, các nước thành viên phải nội luật hóa trong vòng hai năm. Hai trụ cột là suy đoán pháp lý về quan hệ lao động khi có dấu hiệu kiểm soát và nghĩa vụ minh bạch trong quản trị bằng thuật toán, gồm cả quyền được con người xem xét lại những quyết định tự động như khóa tài khoản.Thứ tư, hướng sàn thu nhập theo giờ. New York áp dụng chuẩn thu nhập tối thiểu cho tài xế ứng dụng và sau đó bổ sung quy định hạn chế việc nền tảng khóa tài xế khỏi ứng dụng. Bang California giữ tư cách nhà thầu độc lập theo Proposition 22 nhưng kèm mức sàn và trợ cấp y tế. Kinh nghiệm California cho thấy một cảnh báo đáng giá: nếu mức sàn chỉ tính trên thời gian có khách mà bỏ qua thời gian chờ, thu nhập thực tế sẽ thấp hơn nhiều so với con số trên giấy.“Các dẫn chiếu và so sánh trên chỉ dùng để tham chiếu. Thể chế, mức thu nhập và cơ cấu thị trường của mỗi nước khác nhau, không thể chắc chắn dùng một mô hình nào đó, áp dụng cho Việt Nam sẽ thành công”, vị Tiến sĩ lưu ý.Lộ trình phù hợp cho Việt NamTừ những kinh nghiệm cụ thể nêu trên, ông Trần Nguyên Đán gợi ý cho thị trường Việt Nam, thứ nhất, minh bạch trước, áp trần sau. Nhà chức trách yêu cầu nền tảng công bố trên mỗi chuyến ba con số: khách trả bao nhiêu, tổng khấu trừ gồm những khoản gì, tài xế thực nhận bao nhiêu, kèm bảng kê tháng. Nếu chỉ khống chế riêng từ chiết khấu thì rất dễ bị lách bằng cách đẻ thêm các khoản phí mang tên khác.“BE là một minh chứng, họ đã công khai khoản tài xế nhận về, nền tảng giữ lại bao nhiêu và con số nộp thuế”, vị chuyên gia cho hay.Tiến sĩ Trần Nguyên Đán, thành viên Hội đồng Khoa học Viện Chiến lược Chính sách Kinh tế Phương Nam.Thứ hai, định danh pháp lý cho nhóm này. Pháp luật lao động không áp được trọn vẹn, vì tài xế vẫn tự quyết thời gian làm việc, tự sở hữu phương tiện và tự chịu chi phí, đó là những dấu hiệu của một người kinh doanh độc lập. Nhưng gọi họ là đối tác ngang hàng thì cũng chưa đúng bởi họ không có quyền định giá và không có quyền biết công thức tính. Rơi vào khoảng giữa như vậy mà chờ sửa Bộ luật Lao động rất lâu, thậm chí sẽ phải tranh luận về định nghĩa quan hệ lao động.Ông Đán đề nghị, bổ sung một chương riêng vào Luật Chuyển đổi số khi luật này được sửa đổi. Đặt ở Luật này có cái lợi là đúng chủ thể chịu sự điều chỉnh, tức là nền tảng và tránh được tranh cãi kéo dài về việc đây có phải quan hệ lao động hay không. Nội dung một chương như vậy nên gồm nghĩa vụ công khai cách tính giá và các khoản khấu trừ, nghĩa vụ báo trước một thời hạn hợp lý khi thay đổi chính sách, quyền được giải thích và được người thật xem xét lại khi bị khóa tài khoản, và quyền lập tổ chức đại diện để đối thoại.“Hạn chế ở chỗ, cơ quan quản lý ngành công nghệ không có bộ máy thanh tra lao động, nên phần an sinh vẫn phải dẫn chiếu sang pháp luật bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế, mới giải quyết được gốc rễ”, ông Đán đặt vấn đề.Về chính sách an sinh, ông cho rằng nên làm theo cách của Singapore hơn là đề xuất tài xế công nghệ thành quan hệ lao động toàn phần. Việc này sẽ đẩy chi phí nhân công lên rất cao, nền tảng phản ứng bằng cách giảm số lượng tài xế được nhận và người mất việc đầu tiên là nhóm chạy bán thời gian. Bước đi thực tế nhất là bảo hiểm tai nạn lao động bắt buộc do nền tảng đóng, tiếp đó mới tính tới bảo hiểm xã hội.Thứ ba, cần tạo kênh đại diện tập thể hợp pháp. Hiệntài xế Grabphản ứng bằng cách hẹn nhau tắt app qua hội nhóm mạng xã hội. Cách đó tốn kém cho tất cả các bên, mang rủi ro pháp lý cho người kêu gọi và không dẫn tới một thỏa thuận nào. Một cơ chế đối thoại chính danh sẽ ít thiệt hại hơn nhiều so với đình công tự phát.Thứ tư, cần làm rõ phần thuế thu nhập cá nhân. Theo đó, ngưỡng doanh thu năm không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân của hộ và cá nhân kinh doanh được nâng lên 1 tỷ đồng. Phần lớn tài xế xe công nghệ nằm dưới ngưỡng này. Cần hướng dẫn rõ cách xác định ngưỡng và cách xử lý phần thuế đã khấu trừ. Đây là khoản thu nhập có thật và phải trả lại cho tài xế nếu dưới ngưỡng.Cuối cùng, ông Đán khẳng định, phương án nào cũng phải đánh đổi. Giảm tỷ lệ khấu trừ thì một trong 3 điều sẽ xảy ra: giá cước tăng, khuyến mãi giảm, hoặc số cuốc trên mỗi tài xế giảm vì nền tảng siết lượng tài xế hoạt động. Đương nhiên, người tiêu dùng sẽ trả một phần giá cước đó.“Làm chính sách là chọn được phần này thì phải thiệt phần kia, không có phương án nào làm tất cả cùng có lợi”, vị chuyên gia nhìn nhận.Đề xuất chính sách an sinh cho tài xế công nghệChia sẻ với báo chí, ông Hoàng Công Huấn, Giám đốc Phát triển kinh doanh và dự án chiến lược, công ty Cổ phần Be Group, ủng hộ việc mở rộng an sinh bởi việc này không chỉ bảo vệ cho tài xế mà còn giúp họ gắn bó hơn với hãng.Thực tế, Be cũng đang áp dụng chính sách bảo vệ dài hạn cho tài xế của mình. Be hiện chi trả 100% bảo hiểm tai nạn cho nhóm 10.000 tài xế gắn bó với nền tảng. Tuy nhiên, ông Huấn đánh giá, vì tính chất công việc linh hoạt và khả năng tài chính đóng góp, nên chính sách an sinh cần thiết kế theo hướng linh hoạt, có lộ trình và phù hợp với mô hình này.Tài xế công nghệ chia sẻ mong muốn được tạo điều kiện để tham gia bảo hiểm xã hội, được hưởng các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn và hưu trí. Ảnh: Dân trí.Về lâu dài, theo ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó Giám đốc BHXH TP. HCM, cần nghiên cứu bổ sung vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với nhóm lao động tài xế xe công nghệ. Bảo hiểm xã hội TP​.HCM cũng đề nghị, mức đóng căn cứ vào giao kết hợp đồng giữa tài xế công nghệ và nền tảng công nghệ số. Mức đóng thấp nhất bằng mức lương tối thiểu, cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu.Tài xế công nghệ có thể chọn đóng hàng tháng thông qua tổ chức kinh doanh ứng dụng công nghệ, nhà quản lý nền tảng số và các tổ chức có hoạt động kinh tế số khác hoặc thu qua tài khoản cá nhân nhận tiền lương, thu nhập.Cuộc đấu với Grab: Phí linh hoạt trong ‘hộp đen’, tài xế không hề được biếtCuộc đấu với Grab: Phí linh hoạt trong ‘hộp đen’, tài xế không hề được biếtDiễn đàn(VNF) - Tiến sĩ Trần Nguyên Đán phân tích, trong vận hành của nền tảng gọi xe như Grab, BE…có một phần chênh giữa chiết khấu điều khoản và tỷ lệ khấu trừ thực tế và đây chính là “hộp đen” mà các tài xế không thể biết được.