Ngân hàng

Tỷ lệ nợ xấu chỉ dưới 1%, cơ hội từ cho vay tín chấp SME qua sàn online

Vietnamfinance
· 17 giờ trước

Khoảng trống tín dụng của hàng triệu SME

'Việt Nam đang thiếu dòng vốn, thiếu vốn cho doanh nghiệp hay thiếu doanh nghiệp đủ tốt để nhận dòng vốn?' - câu hỏi của một khán giả tại tọa đàm 'Thị trường vốn chu kỳ X – Bệ phóng cho doanh nghiệp ‘Made by Vietnam’' đã chạm đến một nghịch lý của thị trường vốn: nguồn tiền vẫn hiện hữu, nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng có thể tiếp cận.

Theo PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế TP. HCM (VIFC), Việt Nam không thiếu nguồn vốn dành cho doanh nghiệp. Vấn đề nằm ở khả năng huy động và kết nối dòng vốn với những doanh nghiệp có nhu cầu, đủ điều kiện tiếp nhận vốn.

PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế TP. HCM (VIFC)

Ông cho rằng nguồn lực tài chính trong nước vẫn còn lớn, từ tiền nhàn rỗi trong dân cư đến lượng vàng đang được nắm giữ nhưng chưa có chiến lược huy động hiệu quả. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng có dư địa thu hút dòng vốn quốc tế. Qua tiếp xúc với các nhà đầu tư nước ngoài, một thông điệp được ông Huân nhắc đến nhiều lần là họ không thiếu tiền, nhưng thị trường lại thiếu những doanh nghiệp đủ điều kiện để tiếp nhận dòng vốn đó.

Do vậy, theo ông, Việt Nam cần sớm triển khai các kênh huy động vốn, kết nối doanh nghiệp với cả dòng vốn trong nước và quốc tế, đồng thời xây dựng cơ chế giúp doanh nghiệp trưởng thành, nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư.

Thực tế, một trong những nhóm doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn chính thức là SME. Theo báo cáo của FiinGroup, khu vực này chiếm khoảng 94% tổng số doanh nghiệp cả nước nhưng đóng góp vào doanh thu của nền kinh tế chưa đến 20% và chỉ chiếm khoảng 8% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.

Đáng chú ý, tỷ lệ SME tiếp cận được vốn vay chỉ đạt 20,5%. Khả năng tiếp cận tín dụng có sự phân hóa đáng kể theo quy mô: chỉ 8,8% doanh nghiệp siêu nhỏ được tiếp cận vốn vay, trong khi tỷ lệ này ở doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa đạt 30,9%. Với doanh nghiệp lớn, con số lên tới 61,4%, gần gấp 3 lần mức bình quân của SME.

Khoảng cách này phản ánh những hạn chế trong khả năng đáp ứng điều kiện tín dụng của SME, đặc biệt là yêu cầu về tài sản bảo đảm, hồ sơ tài chính và lịch sử tín dụng. Nhiều doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh thực chất, tạo ra doanh thu thường xuyên nhưng vẫn khó tiếp cận vốn ngân hàng do thiếu tài sản thế chấp hoặc chưa có hệ thống sổ sách đủ minh bạch.

Trong khi đó, nhu cầu vốn của SME thường gắn với chu kỳ kinh doanh ngắn hạn như nhập hàng, bổ sung hàng tồn kho, thanh toán nhà cung cấp hay mở rộng hoạt động bán hàng. Việc không tiếp cận được nguồn vốn kịp thời có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội kinh doanh, ngay cả khi hoạt động bán hàng vẫn tạo ra dòng tiền.

Dữ liệu thương mại điện tử mở ra kênh tín dụng mới

Để giải quyết một phần khoảng trống này, PGS-TS Nguyễn Hữu Huân cho biết đang làm việc với một số sàn thương mại điện tử để nghiên cứu mô hình cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh hoạt động trên nền tảng. Đây là mô hình đã phổ biến tại nhiều thị trường trên thế giới.

Ông Huân cho biết: "Doanh nghiệp SME khó vay vốn vì cần tài sản bảo đảm, nhưng sàn thương mại điện tử sẵn sàng cho vay dựa trên dòng tiền. Tỷ lệ nợ xấu họ làm mô hình này ở nước khác là dưới 1%, và tất cả là cho vay tín chấp dựa trên dòng tiền".

Tuy nhiên, theo ông, việc triển khai tại Việt Nam cần có khung pháp lý và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để bảo đảm an toàn. Định hướng được đặt ra là phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) không chỉ trở thành nơi huy động vốn cho các doanh nghiệp lớn, mà còn tạo điều kiện để SME Việt Nam tiếp cận dòng vốn.

Xét về quy mô thị trường, thương mại điện tử đang sở hữu một lượng nhà bán hàng và dữ liệu giao dịch đáng kể, tạo cơ sở để nghiên cứu mô hình tín dụng này.

Theo báo cáo của Metric.vn và YouNet ECI, tổng giá trị giao dịch (GMV) trên 4 sàn Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki trong 6 tháng đầu năm đạt khoảng 264.800-291.600 tỷ đồng. Số nhà bán hàng phát sinh doanh thu đạt 613.800, tăng 14,1% so với cùng kỳ; sản lượng tiêu thụ đạt 2,19 tỷ sản phẩm, tăng 13,7%.

Trong đó, Shopee tiếp tục dẫn đầu thị trường với GMV khoảng 144.300 tỷ đồng, tăng 15% so với cùng kỳ năm trước. TikTok Shop đạt khoảng 115.000 tỷ đồng, tăng 27%. Xét về GMV bình quân trên mỗi nhà bán hàng, Shopee đạt 831,7 triệu đồng, tăng 44% so với cùng kỳ. TikTok Shop đạt 532,7 triệu đồng, tăng 65%.

Theo Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2026 của VECOM, thị trường thương mại điện tử bán lẻ Việt Nam đã tăng khoảng 10 lần trong một thập kỷ, từ 4 tỷ USD năm 2015 lên 38,5 tỷ USD năm 2025. Nếu duy trì đà tăng trưởng, quy mô thị trường có thể đạt gấp 25 lần vào năm 2030.

Điểm đáng chú ý của mô hình cho vay qua sàn nằm ở khả năng tận dụng dữ liệu giao dịch vốn đã được hình thành trong quá trình kinh doanh. Khác với nhiều SME hoạt động theo phương thức truyền thống, nhà bán hàng trên sàn để lại dấu vết giao dịch tương đối rõ ràng, từ doanh thu, tần suất đơn hàng, giá trị giao dịch đến diễn biến kinh doanh theo thời gian.

Những dữ liệu này có thể trở thành cơ sở để đánh giá năng lực trả nợ, xác định hạn mức và thiết kế khoản vay phù hợp với dòng tiền thực tế của từng nhà bán hàng. Thay vì chỉ nhìn vào tài sản sở hữu, bên cho vay có thêm căn cứ để đánh giá khả năng tạo doanh thu và duy trì hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Đây cũng là lợi thế đáng kể trong bối cảnh hàng trăm nghìn nhà bán hàng đang hoạt động trên các nền tảng thương mại điện tử. Nhóm doanh nghiệp có lịch sử giao dịch ổn định, doanh thu đều đặn nhưng thiếu tài sản thế chấp có thể trở thành đối tượng tiềm năng của phương thức cấp tín dụng này.

Dù vậy, tỷ lệ nợ xấu dưới 1% được ghi nhận tại các thị trường khác chưa thể mặc nhiên xem là kết quả có thể đạt được tại Việt Nam. Hiệu quả của mô hình còn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, phương pháp đánh giá khả năng trả nợ, cơ chế thu hồi vốn cũng như đặc điểm của từng nhóm nhà bán hàng.

Một vấn đề khác là khả năng kết nối dữ liệu giữa các nền tảng và tổ chức cung cấp vốn. Nhà bán hàng có thể hoạt động trên nhiều sàn hoặc kết hợp cả kênh trực tuyến và truyền thống. Vì vậy, dữ liệu từ một nền tảng chưa chắc phản ánh đầy đủ tình hình tài chính và nghĩa vụ nợ của doanh nghiệp. Việc xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu, bảo vệ thông tin và kiểm soát tình trạng vay vốn vượt khả năng trả nợ sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với tính bền vững của mô hình.

Nếu được triển khai hiệu quả, cho vay dựa trên dòng tiền qua sàn thương mại điện tử có thể trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái huy động và phân bổ vốn mới. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản bảo đảm và các tiêu chí tín dụng truyền thống, thị trường có thể khai thác dữ liệu kinh doanh để nhận diện những doanh nghiệp có khả năng tạo dòng tiền nhưng chưa được hệ thống tài chính phục vụ đầy đủ.