Theo báo cáo sơ bộ từ Cục Hải quan, trong nửa đầu tháng 10/2026 (từ ngày 1–15/10), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt khoảng 56,68 tỷ USD, tăng 3,31% so với nửa đầu tháng 9. Lũy kế đến hết ngày 15/10, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 945,07 tỷ USD, tăng 31,43% so với cùng kỳ năm trước.
Ở chiều xuất khẩu, đà tăng vẫn tập trung vào một số nhóm hàng chủ lực, thay vì lan tỏa đồng đều trên toàn bộ cơ cấu. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt khi đạt khoảng 11,59 tỷ USD, tăng 21,17%, tương ứng tăng hơn 2,03 tỷ USD so với kỳ trước. Đây là mức tăng tuyệt đối cao nhất trong kỳ cho thấy điện tử là động lực quan trọng nhất thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu cải thiện.
Bên cạnh điện tử, máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác đạt khoảng 3,58 tỷ USD, tăng 5%, tương ứng tăng 170,41 triệu USD so với nửa đầu tháng 9. Xuất khẩu hàng dệt, may đạt khoảng 1,57 tỷ USD, tăng 2,8%, trong khi giày dép đạt gần 980 triệu USD, tăng 23,82%.
Ở chiều ngược lại, điện thoại và linh kiện là điểm trừ lớn. Dù thuộc nhóm mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu cao trên 1 tỷ USD nhưng nhóm hàng này ghi nhận mức giảm 11,61%, còn khoảng 2,57 tỷ USD, tương ứng giảm gần 338,07 triệu USD so với kỳ trước.
Diễn biến trái chiều giữa máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với điện thoại cho thấy đà tăng của nhóm hàng công nghệ chưa đồng đều, đồng thời khiến tăng trưởng xuất khẩu vẫn phụ thuộc đáng kể vào một số ngành hàng gắn với khu vực FDI.
Ngược lại, trong nửa đầu tháng 10, kim ngạch nhập khẩu giảm gần 5% so với kỳ trước, tương ứng giảm khoảng 1,41 tỷ USD. Mức giảm tập trung ở một số nhóm hàng phục vụ sản xuất. Nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện giảm gần 973,36 triệu USD, xuống khoảng 12,15 tỷ USD. Trong khi đó, xuất khẩu cùng nhóm tăng hơn 2,03 tỷ USD.
Diễn biến tương tự xuất hiện ở dệt may và giày dép. Nhập khẩu nguyên phụ liệu dệt, may, da, giày đạt khoảng 292,91 triệu USD, giảm 12%; vải các loại đạt khoảng 633,81 triệu USD, giảm 9,36%. Trái lại, xuất khẩu hàng dệt, may tăng 2,80%, còn giày dép tăng 23,82%.
Nếu xuất khẩu tiếp tục tăng trong khi nhập khẩu đầu vào giảm qua nhiều kỳ, đây sẽ là dấu hiệu cho thấy khả năng nâng cao giá trị gia tăng nội địa. Ngược lại, nếu nhập khẩu giảm trước rồi xuất khẩu chững lại sau một khoảng trễ, diễn biến hiện tại có thể chỉ phản ánh chu kỳ nhập hàng và sản xuất, thay vì sự cải thiện bền vững về năng lực chuyển hóa đầu vào.
(Báo cáo Cục Hải quan)
Như vậy, ở một số ngành hàng chủ lực, xuất khẩu vẫn tăng trong khi kim ngạch nhập khẩu đầu vào giảm.
Trong ngành chế biến chế tạo, một phần thành phẩm có thể được sản xuất từ linh kiện, nguyên liệu nhập từ các tuần hoặc tháng trước sau đó mới trải qua các công đoạn lắp ráp, kiểm định và xuất hàng. Vì vậy, kết quả xuất khẩu trong kỳ có thể dựa trên lượng đầu vào đã nhập trước đó hoặc điều chỉnh kế hoạch nhập hàng theo tiến độ đơn hàng.
Trái lại, điện thoại và linh kiện ghi nhận kim ngạch xuất nhập khẩu cùng giảm. Xuất khẩu nhóm hàng này giảm 11,61%, còn khoảng 2,57 tỷ USD, trong khi nhập khẩu giảm 10,02%, xuống gần 549,91 triệu USD.
Khi cả đầu vào nhập khẩu và đầu ra xuất khẩu cùng suy giảm, diễn biến này có thể phản ánh hoạt động sản xuất hoặc đơn hàng đang chậm lại tại một số mắt xích của chuỗi cung ứng. Nếu xu hướng kéo dài, mức giảm nhập khẩu sẽ không nhất thiết là tín hiệu tích cực về khả năng tự chủ nguyên liệu, mà có thể đi cùng sự thu hẹp của hoạt động sản xuất.
Đối với khu vực doanh nghiệp có vốn nước ngoài (FDI), trong khi xuất khẩu đạt 24,6 tỷ USD, tăng 12,76%, nhập khẩu của khu vực này giảm 6,29%, xuống khoảng 20,85 tỷ USD, tương ứng giảm gần 1,4 tỷ USD. Kết quả là khối FDI xuất siêu khoảng 3,75 tỷ USD, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn nhập siêu khoảng 1,92 tỷ USD.
Sự đối lập này cho thấy thặng dư thương mại của cả nước tiếp tục dựa đáng kể vào khu vực FDI. Trong kỳ, xuất siêu của khối FDI không chỉ bù đắp phần nhập siêu của khu vực doanh nghiệp trong nước mà còn tạo ra mức xuất siêu chung khoảng 1,82 tỷ USD. Điều này giúp củng cố cán cân thương mại và nguồn thu ngoại tệ từ xuất khẩu.
Vấn đề quan trọng hơn là mức độ lan tỏa của hoạt động xuất khẩu sang doanh nghiệp trong nước. Khi doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào khâu cung ứng nguyên liệu, linh kiện và dịch vụ sản xuất, giá trị được giữ lại trong nước sẽ có cơ hội tăng lên, thay vì chủ yếu tập trung ở khâu gia công, lắp ráp
Nhìn chung, xuất khẩu tăng mạnh trong khi nhập khẩu giảm đã giúp cán cân thương mại cải thiện trong nửa đầu tháng 10. Tuy nhiên, để đánh giá chất lượng của kết quả này, cần theo dõi đồng thời hai yếu tố trong những tháng cuối năm: xuất khẩu có duy trì đà tăng khi nhập khẩu đầu vào biến động hay không; và doanh nghiệp nội địa có gia tăng mức độ tham gia vào chuỗi cung ứng hay không. Những diễn biến này sẽ cho thấy mức xuất siêu hiện tại có đi cùng với sự cải thiện năng lực sản xuất và giá trị gia tăng trong nước hay không.
Xuất khẩu là động lực chính thúc đẩy tổng kim ngạch thương mại tăng trong kỳ, trong khi nhập khẩu đi ngược chiều. Kim ngạch xuất khẩu đạt 29,25 tỷ USD, tăng 12,41%, còn nhập khẩu đạt 27,43 tỷ USD, giảm 4,9%. Chênh lệch này đưa cán cân thương mại trong nửa đầu tháng 10 tiếp tục duy trì trạng thái xuất siêu kỳ thứ hai liên tiếp với giá trị khoảng 1,82 tỷ USD.