Bộ Y tế lên tiếng về đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi được hiến tạng

Trước những lo ngại của dư luận về đề xuất người dưới 18 tuổi được phép hiến tạng, Bộ Y tế vừa lên tiếng, nhấn mạnh quy định này không nhằm "khuyến khích" hay cho phép tùy tiện, mà là khung pháp lý chặt chẽ để bảo vệ tối đa quyền lợi của trẻ em và mở thêm cơ hội cứu sống những bệnh nhân hiểm nghèo, trong đó có bệnh nhân trẻ em ...

Những ngày qua, có nhiều ý kiến bày tỏ lo ngại trước một số nội dung mới trong Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, đặc biệt là quy định liên quan đến người dưới 18 tuổi. Ngày 23/10, Bộ Y tế (cơ quan soạn thảo dự án Luật) đã có thông tin làm rõ một số nội dung nhận được nhiều sự quan tâm của của đại biểu Quốc hội, chuyên gia và người dân.

TÔN TRỌNG NGUYỆN VỌNG CỦA NGƯỜI TIẾN TẶNG DƯỚI 18 TUỔI

Bộ Y tế cho biết dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. 

Sau gần 20 năm thi hành Luật năm 2006, nguồn hiến chưa đáp ứng nhu cầu điều trị, nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em, phải chờ đợi lâu để có mô, tạng phù hợp; một số trường hợp không thể chờ đến khi có nguồn hiến thích hợp.

Dự thảo Luật đã mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh; bổ sung quy định trường hợp người đăng ký hiến là người dưới 18 tuổi phải được sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện của người hiến. Quy định người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên trong gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên.

Đồng thời, bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến và tư vấn lấy, ghép, đặc biệt là đối với người dưới 18 tuổi. Cùng với đó, bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên.

Theo Ban soạn thảo, với nguyên tắc xuyên suốt là bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em, dự thảo Luật hướng tới tạo thêm cơ hội cứu chữa cho trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, nhất là các trường hợp cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp mà nguồn hiến từ người trưởng thành khó đáp ứng. 

Quy định này tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình, kể cả mong muốn hiến tặng sau khi qua đời để sự sống được tiếp nối ở những người bệnh khác. 

Dự thảo không khuyến khích hiến tặng ở trẻ em mà nhằm thiết lập khung pháp lý chặt chẽ, bảo đảm an toàn và quyền lợi của trẻ, tạo cơ sở xem xét các trường hợp hiến tặng phù hợp mà Luật hiện hành chưa quy định.

Đối với người dưới 18 tuổi, dự thảo Luật phân biệt rõ việc hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời. Khi còn sống, chỉ được hiến mô tái sinh (như tế bào gốc tạo máu) để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.

Trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ. Dự thảo Luật tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hay bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.

Sau khi qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ đặt ra khi trẻ đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; có thể thay đổi, hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

ĐẶT AN TOÀN, QUYỀN LỢI TRẺ EM LÊN TRÊN HẾT

Trước những lo ngại trên mạng xã hội về nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, kể cả ở trẻ em, Ban soạn thảo cho biết dự thảo Luật quy định nghiêm cấm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người và lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ; người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định. 

Đồng thời, việc ghép phải được điều phối qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép công bằng; người hiến còn sống được xác minh nhân thân và đánh giá bởi Hội đồng tư vấn độc lập.

Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn được bảo đảm độc lập, khách quan, ngăn ngừa xung đột lợi ích và hành vi làm sai lệch kết quả. Đồng thời đề nghị người dân thông báo ngay cho cơ quan công an hoặc cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu môi giới, mua bán mô, bộ phận cơ thể người.

Việc hoàn thiện chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người phải đặt sự an toàn, quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu. 

Dưới góc độ của người làm công tác nhi khoa, GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, cho rằng điểm quan trọng nhất của những quy định này là phải bảo vệ đồng thời quyền lợi của người bệnh cần được điều trị và của trẻ em có thể trở thành người hiến.

Theo ông Điển, đối với trẻ hiến mô tái sinh khi còn sống, việc hiến chỉ nên được xem xét khi có chỉ định điều trị rõ ràng, không có người hiến trưởng thành phù hợp, những nguy cơ đối với sức khỏe của trẻ hiến đã được đánh giá đầy đủ và có sự đồng ý hợp lệ theo quy định pháp luật.

Việc đánh giá không chỉ dừng lại ở các điều kiện về sức khỏe thể chất mà còn cần quan tâm đến tâm lý, khả năng nhận thức, quyền được thông tin và bày tỏ ý kiến của trẻ. Đặc biệt, phải bảo đảm trẻ không bị ép buộc hoặc chịu áp lực từ gia đình trong quá trình quyết định.

Đối với việc hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, phải thực hiện đầy đủ các quy định về xác định tử vong, xác nhận nguyện vọng hiến, sự đồng ý của người đại diện và cơ chế giám sát độc lập. Mọi hoạt động hiến, lấy, ghép phải được thực hiện tại những cơ sở y tế đáp ứng đầy đủ điều kiện chuyên môn và pháp lý.

'Tinh thần của chính sách này không phải là cho phép tùy tiện lấy mô, tạng ở trẻ em, mà là tạo thêm cơ hội điều trị, cứu sống những người bệnh hiểm nghèo trong những điều kiện được pháp luật quy định chặt chẽ. Đồng thời, luôn đặt quyền lợi, sức khỏe, phẩm giá và sự an toàn của trẻ em lên hàng đầu', GS.TS Trần Minh Điển nhấn mạnh.

Hiện nay, Dự thảo Luật đang tiếp tục được tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, ý kiến của Nhân dân, để tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện, trình Quốc hội thông qua.