Canada lần đầu tăng lãi suất sau hơn 3 năm, để ngỏ khả năng thắt chặt thêm

Ngày thứ Tư (28/10), Ngân hàng Trung ương Canada (BOC) nâng lãi suất cơ bản 0,25 điểm phần trăm lên 2,5%, lần tăng đầu tiên kể từ tháng 7/2023, nhằm ngăn tình trạng giá năng lượng tăng cao kéo theo giá nhiều hàng hóa và dịch vụ khác cùng đi lên...

BOC đã nâng lãi suất qua đêm chuẩn từ 2,25% lên 2,5%, khép lại chuỗi 7 cuộc họp liên tiếp giữ nguyên lãi suất. Theo hãng tin Bloomberg, quyết định phù hợp với kỳ vọng của thị trường và dự báo chung trong khảo sát các nhà kinh tế của hãng.

'Với triển vọng lạm phát cao hơn đáng kể và nền kinh tế cho thấy khả năng chống chịu, việc tăng lãi suất chính sách là cần thiết để giảm nguy cơ giá năng lượng ở mức cao lan rộng và trở thành lạm phát chung', ông Tiff Macklem, Thống đốc BOC, phát biểu tại cuộc họp báo ở Ottawa ngày 28/10.

Ông Macklem cho biết BOC có thể cần tiếp tục tăng lãi suất, nhưng do còn nhiều yếu tố bất định, Hội đồng Thống đốc sẽ hành động thận trọng. Theo ông, các quyết định tiếp theo sẽ được đưa ra theo từng cuộc họp và không có lộ trình lãi suất định trước.

GIÁ NĂNG LƯỢNG ĐẨY DỰ BÁO LẠM PHÁT TĂNG MẠNH

Theo hãng tin Reuters, trong tháng 9, lạm phát tại Canada đạt 3,2%, vượt biên độ mục tiêu 1-3% của BOC. Đà tăng này gần như hoàn toàn đến từ giá năng lượng và chi phí vận tải liên quan đến năng lượng.

Trong báo cáo chính sách tiền tệ công bố cùng ngày với quyết định tăng lãi suất, BOC nâng dự báo lạm phát năm 2027 lên 3,1%, từ mức 2% đưa ra hồi tháng 7. Ông Macklem cho biết lạm phát được dự báo sẽ ở mức 3,5% vào cuối năm nay, duy trì quanh 3% trong phần lớn năm 2027 và chỉ trở về gần mục tiêu 2% vào giữa năm 2028.

BOC nhận định xung đột tại Trung Đông đã bước sang tháng thứ 8 nhưng chưa có hướng giải quyết rõ ràng. Giá xăng, dầu diesel và dầu sưởi hiện cao hơn đáng kể so với tháng 7 và được dự báo sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn. Điều này tác động trực tiếp đến người tiêu dùng, đồng thời làm tăng chi phí sản xuất và vận tải của doanh nghiệp.

Đóng cửa phiên 28/10, giá hợp đồng tương lai dầu Brent tăng 1,3%, lên 115,32 USD/thùng, gần bằng mức giá trong những tuần đầu của chiến tranh Mỹ - Iran. Giá hợp đồng tương lai dầu thô WTI tăng 2,9%, lên 102,78 USD/thùng. Dữ liệu từ công ty Kalibrate cho thấy giá xăng thường bán lẻ tại Canada đã tăng gần 30%, còn giá dầu diesel tăng hơn 70% so với cùng kỳ năm trước.

Ông Macklem cho biết các khảo sát của BOC cho thấy doanh nghiệp Canada đang có ý định chuyển một phần chi phí năng lượng sang người tiêu dùng - động thái có thể đẩy lạm phát chung đi lên.

'Người dân Canada đã phải trả nhiều tiền hơn khi đổ xăng và chúng tôi không thể thay đổi điều đó', ông Macklem nói. Theo ông, điều tồi tệ hơn là người dân phải 'trả giá hai lần' nếu chi phí năng lượng tiếp tục lan sang giá các mặt hàng khác.

Dù vậy, ông Macklem thừa nhận BOC đã thảo luận phương án giữ nguyên lãi suất. Các lập luận ủng hộ việc giữ nguyên lãi suất gồm lạm phát gia tăng chủ yếu tập trung ở nhóm năng lượng, nền kinh tế vẫn còn năng lực sản xuất chưa được sử dụng hết và tranh chấp thuế quan với Mỹ sẽ đè nặng lên tăng trưởng.

Dù đã tăng, lãi suất cơ bản 2,5% vẫn thấp hơn mức 2,75%, điểm giữa của vùng lãi suất trung lập theo xác định của BOC. Lãi suất trung lập là mức lãi suất không kìm hãm nhưng cũng không kích thích nền kinh tế. Ông Macklem cho biết với mức hiện tại, chính sách tiền tệ của Canada vẫn ở trạng thái hơi nới lỏng. Theo ông, lãi suất đủ thấp để không cản trở tăng trưởng, nhưng vẫn giúp đưa lạm phát về mục tiêu nhanh hơn.

TĂNG TRƯỞNG CẢI THIỆN NHƯNG RỦI RO CÒN LỚN

BOC nâng dự báo tăng trưởng kinh tế Canada năm 2026 lên 1%, từ mức 0,7% đưa ra hồi tháng 7, đồng thời nâng dự báo cho năm 2027 và 2028 lên 2%, từ mức 1,8%. Cơ quan này cho rằng triển vọng tăng trưởng được cải thiện một phần nhờ các biện pháp của chính phủ, bao gồm việc đẩy nhanh các dự án lớn và chính sách khấu trừ thuế quy mô lớn nhằm thúc đẩy năng suất của Thủ tướng Mark Carney.

Theo báo cáo, sau khi tăng trưởng mạnh 3,3% tính theo năm trong quý 2, kinh tế Canada có thể giảm tốc xuống 2% trong quý 3 và 0,8% trong quý 4. Ông Macklem cho biết các mức thuế quan mới của Mỹ sẽ làm chậm tăng trưởng của Canada trong quý 4, nhưng tin tưởng nền kinh tế sẽ phục hồi trong năm 2027 nhờ tiêu dùng duy trì, xuất khẩu khởi sắc và đầu tư doanh nghiệp được củng cố.

Trên thực tế, nền kinh tế Canada vẫn chưa lấy lại được đà ổn định. Theo Bloomberg, thị trường lao động đã mất việc làm trong 2 tháng liên tiếp, trong khi thuế quan của Mỹ và lượng người nhập cư giảm đang gây sức ép lên một số lĩnh vực.

Bà Carolyn Rogers, Phó Thống đốc cấp cao BOC, thừa nhận chi phí vay hiện đã phần nào gây sức ép lên thị trường nhà ở và việc tăng lãi suất sẽ khiến sức ép này tăng thêm. Theo bà, triển vọng thị trường nhà ở Canada trong 2 năm tới khá trầm lắng, bởi bất ổn về lạm phát, giá năng lượng và thương mại khiến người dân ngại đưa ra các quyết định mua sắm lớn như mua nhà.

Các nhà kinh tế phản đối việc tăng lãi suất cho rằng lạm phát lõi, chỉ số loại trừ các mặt hàng biến động mạnh, của Canada vẫn dao động quanh 2%. Họ cũng lo ngại việc tăng lãi suất có thể cản trở đà phục hồi khiêm tốn của nền kinh tế trong bối cảnh căng thẳng thương mại với Mỹ và thị trường việc làm yếu.

Theo ông Andrew Grantham, nhà kinh tế cấp cao tại CIBC Capital Markets, lạm phát lõi khó tăng tốc mạnh như BOC lo ngại, nhất là nếu giá năng lượng toàn cầu giảm nhẹ. Vì vậy, ông dự báo lãi suất cơ bản sẽ không phải vượt quá 2,75%.

Trong khi đó, ông Pedro Antunes, nhà kinh tế trưởng tại công ty nghiên cứu độc lập Signal 49, cho rằng BOC lẽ ra có thể chờ thêm trước khi tăng lãi suất. Dù vậy, ông hiểu vì sao cơ quan này muốn phòng ngừa rủi ro lạm phát, nhất là khi BOC từng phản ứng chậm trước đợt lạm phát cao sau đại dịch Covid-19.

Ngược lại, ông Benjamin Reitzes, giám đốc tại BMO Economics, cho rằng nhiều khả năng BOC sẽ có thêm các đợt thắt chặt, nhưng việc tăng lãi suất vào tháng 12 là chưa chắc chắn và tốc độ tăng sẽ phụ thuộc vào dữ liệu mới.

'Chúng tôi cho rằng đợt tăng lãi suất này giúp BOC có thêm vài tháng để đánh giá liệu chi phí năng lượng và chi phí đầu vào cao hơn có thực sự lan sang giá tiêu dùng hay không', ông Marc Ercolao, nhà kinh tế tại ngân hàng TD, nhận định với Bloomberg Ông dự báo BOC sẽ tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm trong quý 1/2027.