'Chuyển đổi xanh không chỉ là trách nhiệm, mà trở thành động lực cạnh tranh của doanh nghiệp'

Doanh nghiệp phải chuyển từ 'có cam kết' sang 'có năng lực thực thi'

Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) 2026 diễn ra ngày 5/10 với chủ đề 'Tăng trưởng bứt phá - Phát triển bền vững: Hai mục tiêu, một hành trình', do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) tổ chức.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, cho rằng tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững không phải là hai con đường tách biệt mà là một hành trình chung, trong đó Nhà nước kiến tạo, địa phương đồng hành, doanh nghiệp tiên phong, khoa học - công nghệ tạo động lực và toàn xã hội cùng tham gia.

Theo ông Hùng, chuyển đổi xanh cần được nhìn nhận như một động lực nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đồng thời gắn với liên kết chuỗi giá trị và sự phối hợp giữa Nhà nước với khu vực tư nhân.

VCCI sẽ tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp thông qua đối thoại chính sách, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chia sẻ các mô hình kinh doanh bền vững và kết nối doanh nghiệp với các đối tác trong nước, quốc tế.

Chủ tịch VCCI cho rằng doanh nghiệp muốn nâng cao sức cạnh tranh cần chủ động đầu tư vào công nghệ, chất lượng và sự khác biệt. Quản trị hiện đại phải lấy dữ liệu làm cơ sở ra quyết định, lấy kết quả làm thước đo, đồng thời xây dựng hệ thống quản trị minh bạch, chuyên nghiệp và có khả năng kiểm soát rủi ro.

Một yêu cầu khác được ông Hùng nhấn mạnh là đổi mới thể chế để doanh nghiệp không chỉ có thể ra đời mà còn lớn lên, mạnh lên và vươn ra thị trường quốc tế. Để làm được điều này, doanh nghiệp cần một hệ sinh thái kết nối vốn, công nghệ, nhân lực, dữ liệu, sở hữu trí tuệ và khách hàng.

Theo ông, liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học và đối tác quốc tế cũng cần được đo bằng những kết quả cụ thể như sản phẩm mới, đơn hàng, năng suất và năng lực làm chủ công nghệ.

Đổi mới sáng tạo, theo Chủ tịch VCCI, đồng thời phải gắn với trách nhiệm xã hội và môi trường. Trong đó, trách nhiệm xã hội được thể hiện qua cạnh tranh lành mạnh, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước, tôn trọng khách hàng, bảo đảm quyền lợi, thu nhập và an toàn cho người lao động.

Ở khía cạnh môi trường, các yêu cầu này cần được đưa vào ngay từ quyết định đầu tư, lựa chọn nguyên liệu, năng lượng và thiết kế sản phẩm. Tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và sản xuất tuần hoàn cần trở thành một phần của từng quy trình sản xuất.

'Các yêu cầu về ESG phải được thực hiện trong quyết định đầu tư, quản trị chiến lược kinh doanh và quản trị rủi ro, không chỉ dừng ở báo cáo', ông Hùng nhấn mạnh.

Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch VCCI, Chủ tịch VBCSD, cho rằng khoảng cách lớn hiện nay nằm giữa cam kết, chiến lược, dự án và kết quả.

Theo ông Vinh, muốn tiếp cận các nguồn lực phục vụ chuyển đổi, doanh nghiệp cần có mục tiêu đo lường được, dữ liệu đáng tin cậy, dự án cụ thể và khả năng chứng minh hiệu quả.

'Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy ‘có cam kết’ sang tư duy ‘có năng lực thực thi’', ông Vinh nhấn mạnh.

Để thúc đẩy quá trình này, ông đề nghị tiếp tục xây dựng thể chế rõ ràng, ổn định và có khả năng dự báo; phát triển hạ tầng năng lượng, hạ tầng số và dữ liệu; đồng thời tạo điều kiện để các sáng kiến được thử nghiệm và nhân rộng.

Trong chuỗi cung ứng, doanh nghiệp đầu chuỗi cũng cần chia sẻ tiêu chuẩn, dữ liệu, kinh nghiệm và cơ hội tiếp cận nguồn lực với các nhà cung cấp để cùng thực hiện quá trình chuyển đổi.

VCCI và VBCSD hiện hướng các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp vào việc xác định hiện trạng và những vấn đề cần cải thiện thông qua Bộ chỉ số doanh nghiệp bền vững (CSI), các chương trình hỗ trợ thực hành ESG, kết nối doanh nghiệp và đối thoại chính sách. Các kiến nghị từ diễn đàn sẽ được tổng hợp để báo cáo Chính phủ và Hội đồng Quốc gia về Phát triển bền vững.

Từ tiết kiệm năng lượng đến nâng sức cạnh tranh

Tại VCSF 2026, chuyển đổi xanh được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với hiệu quả sản xuất, năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Từ thực tiễn của Vinamilk, ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc điều hành Sản xuất, cho rằng doanh nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dự án quy mô lớn. Kiểm kê phát thải, tối ưu hóa năng lượng, cải tiến công nghệ và thay đổi tư duy vận hành có thể là những bước đi đầu tiên.

Điều quan trọng là doanh nghiệp phải xây dựng được các mô hình giảm phát thải có khả năng đo lường, kiểm chứng và nhân rộng.

Tại SABECO, ông Lee Chio Lim Larry, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Tài sản chiến lược và Phát triển bền vững, cho biết việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm thất thoát nguyên vật liệu, quản lý nước có trách nhiệm và tối ưu hóa sản xuất không chỉ giúp doanh nghiệp giảm tác động môi trường mà còn cải thiện năng lực vận hành, khả năng thích ứng và sức cạnh tranh.

Các nguyên tắc về môi trường, xã hội và quản trị cũng được doanh nghiệp lồng ghép vào quyết định đầu tư và hoạt động hằng ngày. Theo ông Larry, để tạo ra thành công dài hạn, doanh nghiệp đồng thời phải chú trọng phát triển người lao động, nhà cung cấp và các đối tác trong hệ sinh thái.

Trong khi đó, ông Binu Jacob, Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam, Đồng Chủ tịch VBCSD, nhấn mạnh phát triển bền vững chỉ có thể tạo ra tác động lâu dài khi gắn với lợi ích kinh tế thiết thực của từng mắt xích trong chuỗi giá trị.

Từ nông dân, nhà máy đến các doanh nghiệp cung ứng bao bì, nguyên liệu và logistics, mỗi chủ thể đều cần nhìn thấy giá trị kinh tế từ quá trình chuyển đổi.

Theo ông Binu Jacob, chuyển đổi xanh vì vậy không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để doanh nghiệp đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Cùng quan điểm, ông James Crampton, Giám đốc Ngoại vụ cấp cao HEINEKEN Việt Nam, Phó Chủ tịch VBCSD, cho rằng phát triển bền vững không chỉ nhằm xây dựng một doanh nghiệp vững mạnh mà còn góp phần hình thành một hệ sinh thái kinh doanh vững mạnh hơn.

Khi sự phát triển của doanh nghiệp đồng thời nâng cao năng lực của địa phương, hỗ trợ các đối tác cùng phát triển và mở ra những cơ hội vượt ra ngoài phạm vi của từng doanh nghiệp, những giá trị đó sẽ trở thành nền tảng cho tăng trưởng dài hạn và chất lượng cao hơn.

Ở góc độ kinh tế vĩ mô, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, đưa ra một số khuyến nghị nhằm xây dựng nền kinh tế quốc gia tự cường và bền vững. Trong đó, ông nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng suất, tăng cường đổi mới sáng tạo, đưa doanh nghiệp trong nước trở thành chủ thể trung tâm, đồng thời tiếp tục cải thiện thể chế và phát triển nguồn nhân lực.

Những kinh nghiệm từ doanh nghiệp cho thấy chuyển đổi xanh không nhất thiết bắt đầu từ những khoản đầu tư lớn hay các mục tiêu mang tính hình thức. Từ tiết kiệm năng lượng, giảm nguyên liệu thất thoát, quản lý nước, kiểm kê phát thải đến thay đổi phương thức quản trị, những bước đi cụ thể có thể đồng thời tạo ra hiệu quả kinh tế và giá trị môi trường.

Khi các cam kết về phát triển bền vững được chuyển thành mục tiêu có thể đo lường, dự án có thể triển khai và kết quả có thể kiểm chứng, chuyển đổi xanh sẽ không còn chỉ là yêu cầu tuân thủ mà trở thành một phần của năng lực cạnh tranh và động lực tăng trưởng mới của doanh nghiệp.