Cuối năm nợ xấu tăng nhanh, ngân hàng chịu nhiều sức ép

Nợ xấu tăng nhanh, tỷ lệ bao phủ nợ xấu suy giảm

Diễn biến nợ xấu của ngành ngân hàng gần đây cho thấy áp lực chất lượng tài sản chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, dù hoạt động kinh doanh vẫn duy trì tăng trưởng.

Theo số liệu tổng hợp từ báo cáo tài chính quý III/2026 của 28 ngân hàng thương mại niêm yết trên sàn chứng khoán, tổng nợ xấu nội bảng (nhóm 3 - 5) tính đến ngày 30/9 tăng 26,9% so với đầu năm, tương ứng tăng hơn 72.235 tỷ đồng, lên 340.815,9 tỷ đồng, cao hơn mức tăng tổng dư nợ cho vay khách hàng (tăng 12,5%). Tỷ lệ nợ xấu toàn nhóm từ 2,02% lên 2,12%, với 24/28 ngân hàng ghi nhận số dư nợ xấu gia tăng.

Nợ cần chú ý (nhóm 2) cũng tăng mạnh 52,4% lên 253.048,1 tỷ đồng. Tốc độ gia tăng nợ nhóm 2 cao gấp hơn 4 lần tăng trưởng cho vay, phản ánh áp lực tiềm ẩn với chất lượng tín dụng.

Tổng dư nợ từ nhóm 2 đến nhóm 5 đạt 593.864 tỷ đồng, tương đương 3,69% dư nợ cho vay khách hàng, so với mức 3,4% cuối quý II.

Áp lực nợ xấu khiến các ngân hàng phải tăng chi phí dự phòng. Song mức trích lập chưa đủ để duy trì tỷ lệ bao phủ như quý trước.

Trong 9 tháng đầu năm, có tới 23 ngân hàng ghi nhận sự tăng trưởng của giá trị dự phòng rủi ro cho vay khách hàng. Trong đó, HDBank có tốc độ tăng trưởng 55%, OCB (tăng 42%), ABBank (tăng 38%), MB (tăng 38%), Bac A Bank (tăng 34%)...

Dù giá trị dự phòng của đa số ngân hàng tăng lên nhưng do tốc độ gia tăng nợ xấu nhanh khiến tỷ lệ bao phủ nợ xấu tại nhiều ngân hàng vẫn suy giảm, phản ánh sức ép ngày càng lớn từ nợ xấu.

Trong 9 tháng đầu năm, có 19 ngân hàng suy giảm tỷ lệ bao phủ nợ xấu. Giảm mạnh nhất là VietABank (giảm 36,6 điểm %), kế tiếp là: TPBank (giảm 35 điểm %), ABBank (giảm 33,6 điểm %), BIDV (giảm 26,4 điểm %), Techcombank (giảm 24 điểm %), ACB (giảm 23,4 điểm %)…

Tỷ lệ bao phủ nợ xấu toàn ngành đến cuối tháng 9 được ghi nhận ở khoảng 80%, mức thấp nhất trong 5 năm.

Theo FiinRatings, việc tỷ lệ bao phủ nợ xấu toàn ngành rơi xuống 80% (thậm chí một số ngân hàng chỉ còn 20-30%) cho thấy khả năng chống chịu của hệ thống đang suy yếu.

Nhận xét tổng quan về sức khỏe ngành ngân hàng, SSI Research cho rằng, chất lượng tài sản tiếp tục suy giảm, áp lực gia tăng ở nhóm ngân hàng quy mô vừa và nhỏ. Nhóm ngân hàng thương mại nhà nước nhìn chung ổn định.

SSI Research nhìn nhận lãi suất cho vay duy trì ở mức cao là một trong những nguyên nhân gây áp lực lên khả năng trả nợ của khách hàng. Đặc biệt, các khoản vay mua nhà đang đứng trước rủi ro khi nhiều khoản vay hết thời gian ưu đãi và chuyển sang lãi suất thả nổi, dự kiến phổ biến trong khoảng 12-15%/năm.

Cùng với đó, thanh khoản trên thị trường bất động sản chưa thực sự thuận lợi khiến quá trình xử lý tài sản bảo đảm kéo dài. Điều này có thể làm tăng thời gian thu hồi nợ, đồng thời tạo thêm áp lực lên chi phí dự phòng của các ngân hàng.

Đẩy nhanh xử lý nợ

Theo các chuyên gia, nợ xấu tăng trong khi tỷ lệ bao phủ suy giảm đang đặt các ngân hàng trước yêu cầu củng cố dự phòng và đẩy nhanh thu hồi nợ. Việc xử lý hiệu quả những khoản vốn bị mắc kẹt cũng là điều kiện để nâng cao khả năng cung ứng tín dụng, tạo dư địa giảm lãi suất cho nền kinh tế.

Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất huy động duy trì ở mức cao, biên lãi ròng (NIM) của các ngân hàng chịu sức ép thu hẹp. Điều này đặt ra bài toán cân đối giữa mục tiêu lợi nhuận và yêu cầu kiểm soát rủi ro tín dụng.

Nợ xấu gia tăng không chỉ tác động đến lợi nhuận ngân hàng mà còn ảnh hưởng đến khả năng luân chuyển vốn trong nền kinh tế.

Theo ông Trần Trung Dũng - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), vốn bị mắc kẹt trong nợ xấu không tạo ra nguồn thu lãi như kỳ vọng, trong khi ngân hàng vẫn phải trả chi phí huy động và chi thêm cho việc thu hồi nợ. Điều này làm giảm hiệu quả sử dụng vốn, chậm vòng quay tín dụng và thu hẹp dư địa giảm lãi suất cho vay. Vì vậy, nâng hiệu quả xử lý nợ cũng góp phần giảm sức ép chi phí, tạo điều kiện để ngân hàng tiếp tục hỗ trợ khách hàng.

TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, cảnh báo rủi ro nợ xấu có thể tiếp tục gia tăng khi doanh nghiệp chịu tác động từ bất ổn địa chính trị thế giới, chi phí đầu vào tăng và những biến động của môi trường kinh doanh. Các yếu tố này vừa ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vừa có thể tác động đến giá trị tài sản bảo đảm, đòi hỏi việc nhận diện và xử lý rủi ro phải được thực hiện từ sớm.

Trước rủi ro nợ xấu gia tăng, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tại văn bản số 9608/NHNN-CSTT ngày 18/10/2026 một mặt yêu cầu các tổ chức tín dụng hạ lãi suất, mặt khác yêu cầu tuyệt đối không hạ chuẩn điều kiện cấp tín dụng, không đánh đổi chất lượng để tăng quy mô tín dụng.

NHNN cũng đang thúc đẩy các ngân hàng đa dạng hóa biện pháp xử lý nợ, trong đó có xử lý thông qua thị trường mua bán nợ.

Cùng với xử lý nợ xấu cũ, ngăn ngừa nợ xấu mới vẫn là nhiệm vụ thường xuyên. NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng theo dõi sát diễn biến các nhóm nợ, nhất là nợ nhóm 2 và nợ xấu; quản lý chặt các khoản nợ tiềm ẩn rủi ro, nợ ngoại bảng, nợ đã được cơ cấu lại thời hạn trả nợ. Việc đánh giá khả năng phục hồi của khách hàng phải được cập nhật thường xuyên để có biện pháp kiểm soát, thu hồi nợ phù hợp.