Điều gì đang nhấn chìm chứng khoán Trung Quốc?

Thị trường đối mặt thách thức mang tính cơ cấu

Theo dữ liệu từ LSEG, CSI 300, chỉ số theo dõi 300 cổ phiếu lớn niêm yết trên hai sàn giao dịch Thượng Hải và Thâm Quyến, đã giảm liên tiếp trong 10 tuần. Tính từ đầu tuần đến nay, chỉ số này mất 2,6%, trong đó riêng phiên 22/10 ghi nhận mức giảm hơn 1%. Mức giảm khoảng 20% so với đỉnh hồi tháng 6 đã đẩy CSI 300 vào thị trường gấu.

Đà bán tháo cũng lan sang các doanh nghiệp Trung Quốc niêm yết tại Hong Kong. Một chỉ số theo dõi những cổ phiếu lớn tại thị trường này có thời điểm giảm tới 2,9%, phản ánh tâm lý lo ngại ngày càng gia tăng về triển vọng kinh tế Trung Quốc và nhóm cổ phiếu công nghệ.

Ông Jordan Cvetanovski, Chủ tịch kiêm Giám đốc đầu tư của Pella Funds, nhận định thị trường chứng khoán Trung Quốc vẫn phải đối mặt với những thách thức mang tính cơ cấu, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế nước này đang vật lộn với những hệ lụy từ nhiều năm mở rộng năng lực sản xuất quá mức và đầu tư dư thừa.

'Tôi nghĩ Trung Quốc thực sự đang gặp khó khăn trong việc kiểm soát những vấn đề tồn tại từ trước, bắt nguồn từ việc xây dựng năng lực sản xuất quá mức và những yếu tố khác', ông Cvetanovski nói với CNBC.

Ông cho biết những vấn đề này đang gây sức ép lên các doanh nghiệp Trung Quốc, ngay cả trong những ngành có khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu như sản xuất pin. Dù vậy, ông vẫn nhìn thấy một số cơ hội đầu tư có chọn lọc tại Trung Quốc trong lĩnh vực này.

Các doanh nghiệp Trung Quốc đang chứng kiến đà tăng trưởng lợi nhuận suy yếu trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp và buộc chính phủ phải can thiệp để xử lý tình trạng dư thừa công suất. Trong tháng 9, tăng trưởng lợi nhuận công nghiệp của Trung Quốc đã xuống mức thấp nhất kể từ đầu năm.

Những khó khăn này còn thể hiện ở nhóm doanh nghiệp công nghệ, vốn từng hưởng lợi từ làn sóng lạc quan về trí tuệ nhân tạo (AI). Trong những tháng đầu năm, kỳ vọng về các đột phá công nghệ của Trung Quốc và nỗ lực của Bắc Kinh nhằm phát triển ngành AI đã thúc đẩy dòng tiền đổ vào cổ phiếu công nghệ. Tuy nhiên, tâm lý thị trường đang thay đổi khi nhà đầu tư xem xét kỹ hơn định giá, triển vọng lợi nhuận và khả năng các doanh nghiệp chuyển hóa đầu tư AI thành doanh thu thực tế.

Đợt bán tháo cổ phiếu liên quan đến AI trên thị trường toàn cầu cũng gây sức ép lên chứng khoán châu Á, trong đó có Trung Quốc. Khi kỳ vọng tăng nhanh hơn lợi nhuận, ngay cả những ngành có triển vọng dài hạn cũng có thể đối mặt với nguy cơ điều chỉnh mạnh. Diễn biến này còn làm dấy lên lo ngại về khả năng huy động vốn của các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc, vốn ngày càng phụ thuộc vào thị trường chứng khoán để tài trợ cho hoạt động mở rộng và phát triển sản phẩm.

Kết quả kinh doanh của một số doanh nghiệp cũng khiến nhà đầu tư thận trọng hơn. Contemporary Amperex Technology (CATL), nhà sản xuất pin lớn nhất thế giới, ghi nhận tăng trưởng lợi nhuận quý chậm hơn kỳ vọng.

Cổ phiếu công ty giảm 12% trong phiên 21/10, trong bối cảnh các biện pháp hỗ trợ chính sách dành cho lĩnh vực này dần thu hẹp. Diễn biến tại CATL cho thấy ngay cả những doanh nghiệp hoạt động trong ngành công nghệ chiến lược và có vị thế cạnh tranh toàn cầu vẫn gặp khó khăn trong việc duy trì đà tăng trưởng.

Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng chậm nhất trong hơn 3 năm vào quý II, trong bối cảnh lĩnh vực bất động sản tiếp tục suy giảm kéo dài nhiều năm và nhu cầu tiêu dùng vẫn yếu. Tình trạng này khiến giới đầu tư nghi ngờ về khả năng phục hồi bền vững của doanh nghiệp, ngay cả khi Trung Quốc vẫn có những bước tiến trong các lĩnh vực công nghệ mới.

Nhà đầu tư ưu tiên bảo toàn tài sản

Ông Shaun Rein, Giám đốc điều hành China Market Research Group, dự báo áp lực bán trên thị trường chứng khoán Trung Quốc sẽ tiếp tục gia tăng. Theo ông, bất ổn địa chính trị, những lo ngại về khả năng hình thành bong bóng AI và niềm tin tiêu dùng suy giảm đang tác động tiêu cực đến tâm lý nhà đầu tư.

Ông Rein cho rằng tỷ trọng lớn của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Trung Quốc cũng có thể khiến biến động trở nên nghiêm trọng hơn. Nhóm nhà đầu tư này thường có xu hướng rút khỏi thị trường nhanh chóng khi bất ổn gia tăng.

Theo dữ liệu do HSBC cung cấp, nhà đầu tư cá nhân chỉ chiếm khoảng 20–25% khối lượng giao dịch tại những thị trường lớn như Sở Giao dịch chứng khoán New York (NYSE), trong khi tại Trung Quốc, nhóm này đóng góp tới 90% tổng khối lượng giao dịch hằng ngày.

'Đối với người Trung Quốc, vấn đề lúc này là bảo toàn tài sản', ông Rein nhận định.

Theo ông, trong bối cảnh thị trường bất động sản suy yếu và điều kiện việc làm trì trệ, các nhà đầu tư Trung Quốc ngày càng có xu hướng tìm đến những tài sản an toàn hơn, chẳng hạn như tiền gửi có kỳ hạn, thay vì tiếp tục chấp nhận rủi ro trên thị trường chứng khoán.

Sức cầu nội địa yếu cũng là một trong những trở ngại đối với triển vọng phục hồi của thị trường. Tình trạng chi tiêu hộ gia đình trì trệ ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực, từ bán lẻ, dịch vụ internet đến các ngành phụ thuộc vào tiêu dùng. Ngay cả những doanh nghiệp sở hữu công nghệ triển vọng hoặc có vị thế thị trường vững chắc cũng khó duy trì tăng trưởng nếu người tiêu dùng chưa sẵn sàng chi tiêu.

Tăng trưởng kinh tế Trung Quốc trong quý III vượt kỳ vọng, giúp nước này tiếp tục có cơ sở hướng tới mục tiêu tăng trưởng cả năm. Tuy nhiên, việc đạt mục tiêu tăng trưởng chưa đồng nghĩa với sự cải thiện đồng đều trong hoạt động kinh doanh. Nhà đầu tư vẫn chờ đợi những dấu hiệu rõ ràng hơn cho thấy nhu cầu phục hồi, lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện và niềm tin tiêu dùng được củng cố.

Trong khi đó, kỳ vọng về một gói kích thích kinh tế quy mô lớn từ Bắc Kinh cũng suy yếu. Những biện pháp hỗ trợ của chính phủ có thể giúp hạn chế áp lực bán trong ngắn hạn, nhưng chưa chắc tạo ra nền tảng cho một đợt phục hồi bền vững nếu sức cầu và lợi nhuận doanh nghiệp chưa cải thiện. Để thị trường tăng trở lại trong thời gian dài, nhà đầu tư cần nhiều hơn những biện pháp hỗ trợ tạm thời.

Dù dự báo áp lực đối với thị trường sẽ còn gia tăng, ông Rein cho rằng đợt bán tháo vừa qua đã đi quá xa. Ông chỉ ra rằng hoạt động xuất khẩu của Trung Quốc vẫn duy trì sức chống chịu tốt, trong khi giá bất động sản tại những thành phố lớn nhất nước này đã xuất hiện dấu hiệu phục hồi.

'Hiện tại, đây là một cuộc khủng hoảng niềm tin chứ không phải khủng hoảng kinh tế', ông Rein nói, đồng thời dự báo thị trường chứng khoán Trung Quốc có thể phục hồi mạnh mẽ vào năm 2027.

Ông Daniel Gerard, chiến lược gia cấp cao phụ trách chiến lược đa tài sản tại State Street Markets, cũng đưa ra đánh giá lạc quan hơn. Theo ông, năng lực ngày càng tăng của Trung Quốc trong lĩnh vực AI có thể thu hút các nhà đầu tư toàn cầu quay trở lại thị trường chứng khoán nước này, ngay cả trước khi lợi nhuận doanh nghiệp phục hồi.

Trong khi đó, ông Abhishek Bhilwaria, đối tác tại BhilwariaFinserv, cho rằng mức giảm sâu có thể khiến một số cổ phiếu Trung Quốc trở nên hấp dẫn hơn về định giá, nhưng bản thân một đợt điều chỉnh mạnh chưa đủ để xác định cơ hội mua vào. Nhà đầu tư cần đánh giá liệu giá cổ phiếu có được hỗ trợ bởi tăng trưởng lợi nhuận bền vững, nhu cầu cải thiện và nền tảng kinh doanh vững chắc hay không.

Theo ông, diễn biến này cũng cho thấy tầm quan trọng của việc đa dạng hóa danh mục đầu tư, đặc biệt tại những thị trường chịu ảnh hưởng lớn từ các quyết định chính sách và rủi ro địa chính trị. Khả năng phục hồi của chứng khoán Trung Quốc cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc niềm tin nhà đầu tư, lợi nhuận doanh nghiệp và các điều kiện kinh tế nền tảng có thực sự cải thiện hay không.