'Doanh nghiệp cần tái cấu trúc để đón dòng vốn và nâng sức cạnh tranh'

Chủ động chuyển đổi để tận dụng cơ hội tăng trưởng

Tại Diễn đàn 'Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới', ông Hoàng Quang Phòng, Phó chủ tịch VCCI, nhận định kinh tế thế giới đang trải qua những biến động khó lường khi cạnh tranh địa chính trị gia tăng, chuỗi cung ứng liên tục điều chỉnh và chính sách thương mại có nhiều thay đổi. Cùng với đó, chuyển đổi số, đổi mới công nghệ và các tiêu chuẩn phát triển bền vững đang làm thay đổi phương thức kinh doanh trên toàn cầu.

Trong bối cảnh này, doanh nghiệp không thể chỉ tập trung duy trì hoạt động mà cần chủ động tái cấu trúc để nâng cao khả năng thích ứng và sức chống chịu trước những cú sốc bên ngoài.

Theo ông Phòng, doanh nghiệp cần phát triển năng lực đổi mới sáng tạo, kiểm soát chất lượng, quản trị rủi ro và đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị. Điều quan trọng là chuyển từ tư duy ứng phó ngắn hạn sang xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn.

Quá trình tái cấu trúc cần bắt đầu từ việc đánh giá lại mô hình kinh doanh, xác định giá trị cốt lõi, lợi thế cạnh tranh và những khâu còn phụ thuộc vào bên ngoài. Đây là cơ sở để doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao khả năng thích ứng với thị trường.

Phân tích cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, Đại học Fulbright Việt Nam, cho rằng đầu tư công, phát triển hạ tầng, dòng vốn FDI chất lượng cao và cải cách thể chế đang mở ra dư địa tăng trưởng mới cho doanh nghiệp trong nước.

Đáng chú ý, dòng vốn FDI vào các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn và công nghiệp chế biến, chế tạo tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Sự phát triển của hạ tầng số, công nghệ 5G, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn cũng mở ra điều kiện để đổi mới hoạt động sản xuất, quản trị và phân phối.

Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với biến động giá năng lượng, nguyên vật liệu, tỷ giá và lãi suất, cùng những bất ổn trong thương mại quốc tế. Các yêu cầu về ESG, giảm phát thải carbon và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, làm tăng chi phí đầu tư và tuân thủ, nhất là đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

Trong khi đó, tình trạng thiếu lao động chất lượng cao, áp lực chuyển đổi số và sự chênh lệch về năng lực tài chính khiến các doanh nghiệp nhỏ, quản trị yếu hoặc chậm đổi mới dễ mất lợi thế cạnh tranh.

Trước những thách thức này, ông Tuấn cho rằng doanh nghiệp cần ưu tiên nâng cao năng lực quản trị, tối ưu chi phí và củng cố sức khỏe tài chính, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Việc ứng dụng AI, dữ liệu lớn vào quản trị, bán hàng và logistics cần gắn với nhu cầu thực tế, giúp cải thiện hiệu quả vận hành thay vì chạy theo xu hướng.

Doanh nghiệp cũng cần xây dựng lộ trình giảm phát thải, sử dụng năng lượng tái tạo, kiểm kê khí nhà kính và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường. Cùng với đó, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tận dụng các hiệp định thương mại tự do và tìm kiếm thị trường ngách sẽ giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào một số thị trường, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI.

Minh bạch tài chính để mở rộng khả năng tiếp cận vốn

Ở góc độ tín dụng, ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 2, cho biết dư nợ tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP.HCM đạt 1.276 nghìn tỷ đồng, chiếm 22% tổng dư nợ tín dụng và tăng khoảng 10% so với cuối năm 2025.

Bên cạnh cho vay truyền thống, hoạt động cho thuê tài chính cũng hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư máy móc, thiết bị và đổi mới công nghệ. Đến cuối tháng 9/2026, dư nợ cho thuê tài chính đạt 37.688 tỷ đồng, tăng 11,35% so với cuối năm trước.

Theo ông Lệnh, các ngân hàng thương mại đang triển khai những gói tín dụng ưu đãi với tổng quy mô 407.000 tỷ đồng, áp dụng lãi suất thấp hơn tối thiểu 1 điểm phần trăm mỗi năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính tổ chức tín dụng.

Thông qua chương trình kết nối ngân hàng – doanh nghiệp, tổng doanh số giải ngân trên địa bàn TP.HCM đạt 465.000 tỷ đồng, với 167.263 lượt khách hàng vay vốn, tương đương 78,6% quy mô gói tín dụng.

Dù nguồn vốn tín dụng và các chương trình hỗ trợ tiếp tục được triển khai, ông Lệnh nhấn mạnh doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chủ động đổi mới để nâng cao năng lực cạnh tranh. Trọng tâm là cải thiện quản trị, minh bạch tài chính, chuẩn hóa chế độ kế toán, kiểm toán và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển bền vững mà còn tạo điều kiện thuận lợi hơn khi tiếp cận tín dụng ngân hàng.

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Phan Tấn Đạt, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TP.HCM, cho rằng tái cấu trúc cần bắt đầu từ đổi mới tư duy, hướng tới hình thành những doanh nghiệp tư nhân đủ lớn mạnh, có năng lực cạnh tranh, làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo ông, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải tạo ra hiệu quả thực chất thông qua tiết giảm chi phí, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Doanh nghiệp cần lựa chọn công nghệ phù hợp với nhu cầu và nguồn lực, tập trung giải quyết những vấn đề cụ thể trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Về phía chính sách, ông Đạt kiến nghị tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và nhất quán trong thực thi, đồng thời tăng cường đối thoại và xử lý vướng mắc của doanh nghiệp. Khu vực tư nhân cần được tiếp cận bình đẳng với các nguồn lực như vốn dài hạn, đất đai, hạ tầng và khoa học công nghệ.

Song song với sự hỗ trợ từ chính sách, doanh nghiệp phải chủ động minh bạch tài chính, tuân thủ pháp luật, bảo vệ môi trường và nâng cao trách nhiệm trong hoạt động kinh doanh.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa nhiều vào năng suất, công nghệ và chất lượng quản trị, tái cấu trúc không chỉ là giải pháp ứng phó trước mắt mà còn là điều kiện để doanh nghiệp củng cố nền tảng tài chính, nâng cao sức chống chịu và nắm bắt tốt hơn các cơ hội tăng trưởng trong dài hạn.