Doanh nghiệp lớn phải tạo giá trị vượt ra ngoài chính mình

Chiều ngày 15/9, Lễ vinh danh các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam 2026 và Tọa đàm 'Kiến tạo nguồn lực tăng trưởng quốc gia: Vai trò của doanh nghiệp dẫn đầu trong kỷ nguyên mới' đã được tổ chức tại Hà Nội, với sự tham dự của đại diện các doanh nghiệp lớn và chuyên gia kinh tế.

Nhìn từ những câu chuyện được chia sẻ tại sự kiện, một xu hướng đáng chú ý đang hiện ra: doanh nghiệp dẫn đầu không còn chỉ tìm cách mở rộng quy mô của chính mình, mà ngày càng phải mở rộng hệ sinh thái, kết nối nguồn lực và tạo ra những phần giá trị nằm ngoài hoạt động cốt lõi.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đây chính là điểm cần nhìn sâu hơn khi đánh giá vai trò của những doanh nghiệp lớn trong nền kinh tế.

Từ mở rộng quy mô đến mở rộng hệ sinh thái

Với ông Đậu Anh Tuấn, những con số về các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất không chỉ cho thấy ai đang đứng đầu, mà còn phản ánh cách nền kinh tế đang tạo ra nguồn thu và những điểm tập trung của nguồn lực. Đằng sau một doanh nghiệp lớn thường là cả một mạng lưới doanh nghiệp, người lao động, nhà cung cấp, khách hàng và các ngành dịch vụ liên quan. Vì vậy, khi doanh nghiệp dẫn đầu mở rộng được hệ sinh thái, sức lan tỏa của doanh nghiệp cũng lớn hơn nhiều so với quy mô trên bảng cân đối kế toán.

Điều này đang được thể hiện theo những cách khác nhau ở nhiều doanh nghiệp. Tại MB, bà Vũ Thị Hải Phượng, Phó Chủ tịch HĐQT, cho biết ngân hàng đang xây dựng hệ sinh thái tài chính và mô hình kinh doanh nền tảng, hướng tới việc giúp doanh nghiệp và khách hàng gia nhập thị trường thuận tiện hơn, đồng thời tiếp cận nguồn vốn với chi phí tốt hơn.

Sau 5 năm triển khai, MB phục vụ gần 40 triệu khách hàng; 90% khách hàng được phục vụ trên nền tảng số, 99% giao dịch thực hiện trên kênh số và 60% doanh thu đến từ kênh số. Hệ sinh thái của MB hiện bao gồm ngân hàng, tài chính - chứng khoán, bảo hiểm và quản lý tài sản, cùng các nền tảng như App MBBank, MB Biz, Banking as a Service và Open Banking.

Ở một lĩnh vực rất khác, ông Đặng Thành Tâm, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc, lại nhìn hệ sinh thái từ nền tảng công nghiệp. Từ Khu công nghiệp Quế Võ, Kinh Bắc đã phát triển hơn 30 khu công nghiệp trên cả nước. Nhưng cùng với khu công nghiệp là nhà ở, trường học, cơ sở y tế, đào tạo, công viên cây xanh và các hạ tầng phục vụ đời sống. Doanh nghiệp cũng tập trung thu hút sản xuất công nghệ cao, bảo vệ môi trường và phát triển năng lượng xanh, năng lượng tái tạo.

Theo ông Tâm: "Kinh Bắc mỗi năm thu hút khoảng 10 tỷ USD FDI và tạo khoảng 75.000 việc làm mới. Nhưng phát triển công nghiệp đến một thời điểm sẽ chạm giới hạn. Việt Nam không thể chỉ mãi là một công xưởng sản xuất. Theo đó, Kinh Bắc hướng tới phát triển dịch vụ, nhằm mở rộng nguồn thu, tăng đóng góp ngân sách và tạo ra dòng thu ổn định, bền vững hơn".

Bà Hồ Ngọc Yến Phương, Phó chủ tịch HĐQT Vietjet tại Sự kiện

Cùng một logic mở rộng chuỗi giá trị, nhưng ở hàng không, bà Hồ Ngọc Yến Phương, Phó chủ tịch HĐQT Vietjet, cho rằng một chuyến bay không chỉ tạo ra doanh thu cho hãng hàng không. Để khai thác hiệu quả đội tàu bay, Vietjet tăng thời gian khai thác lên tới 16 giờ mỗi ngày, đồng thời đầu tư vào đội ngũ kỹ thuật, đào tạo phi công và tiếp viên. Hãng cũng mở rộng sang đào tạo, bảo dưỡng tàu bay và dịch vụ mặt đất, hướng tới hợp tác với các nhà sản xuất động cơ lớn trên thế giới.

Đằng sau một đường bay là cả chuỗi ngành kinh tế. Du khách đến Việt Nam kéo theo nhu cầu về thị thực, khách sạn, ngân hàng, ẩm thực, văn hóa, vận tải và nhiều dịch vụ khác. Tại thị trường Ấn Độ, Vietjet vận chuyển 745.000 lượt khách trong năm 2025, tăng 49% so với năm 2024 và gấp 4 lần năm 2019. Với hãng hàng không, mở rộng thị trường vì thế đồng nghĩa với việc mở rộng thị trường cho cả hệ sinh thái du lịch và dịch vụ đi cùng.

Khi giá trị của doanh nghiệp vượt khỏi bảng cân đối

Nếu những doanh nghiệp trên đang mở rộng từ hoạt động cốt lõi sang các ngành và dịch vụ liên quan, MoMo lại lựa chọn cách khác: mở rộng hệ sinh thái bằng cách kết nối với hàng nghìn doanh nghiệp khác.

Ông Nguyễn Bá Diệp, Đồng sáng lập kiêm Phó chủ tịch cấp cao MoMo, cho rằng thanh toán thực chất chỉ là bước cuối cùng của một chuỗi hành vi tiêu dùng. Vì vậy, thay vì chỉ làm cho bước thanh toán thuận tiện hơn, MoMo tìm cách hiểu khách hàng cần gì trước và sau giao dịch để cùng các đối tác mở rộng giá trị của cả hành trình.

Trong lĩnh vực điện ảnh, từ việc bán vé, MoMo mở rộng sang khai thác dữ liệu người dùng, phối hợp với nhà sản xuất và các rạp để tạo ra những trải nghiệm trước và sau khi bộ phim công chiếu. Theo số liệu doanh nghiệp dẫn, MoMo hiện chiếm hơn 50% tổng doanh thu bán vé xem phim tại Việt Nam.

Trong du lịch, nền tảng cũng đi từ việc bán vé máy bay đến kết nối khách sạn, phương tiện di chuyển, bảo hiểm, SIM và dịch vụ vui chơi, giải trí. Hiện nhóm dịch vụ Du lịch - Đi lại của MoMo cho phép người dùng đặt vé máy bay, tàu, xe, khách sạn và mua bảo hiểm trên cùng nền tảng. Điều đáng chú ý là MoMo không lựa chọn tự làm tất cả. MB, Vietjet và hàng nghìn doanh nghiệp khác trở thành các mắt xích trong hệ sinh thái.

Cách tiếp cận này cho thấy một mô hình tăng trưởng khác: doanh nghiệp càng kết nối được nhiều chủ thể, không gian tạo giá trị càng lớn.

Ông Nguyễn Bá Diệp, Đồng sáng lập kiêm Phó chủ tịch cấp cao MoMo chia sẻ tại Sự kiện

Theo ông Nguyễn Bá Diệp, mục tiêu của MoMo là dùng công nghệ để 'bình dân hóa dịch vụ tài chính', giúp người dân tiếp cận dịch vụ đơn giản và dễ dàng hơn. Từ một nền tảng thanh toán, doanh nghiệp đang hướng tới việc kết nối nhiều dịch vụ tài chính và tiêu dùng trong một hành trình liền mạch.

Từ những mô hình này, câu chuyện trở lại với vấn đề mà ông Đậu Anh Tuấn đặt ra: doanh nghiệp lớn đến đâu không chỉ nằm ở những gì doanh nghiệp sở hữu, mà còn ở những năng lực doanh nghiệp tạo ra cho nền kinh tế. Một doanh nghiệp lớn tạo ra giá trị cho chính doanh nghiệp, nhưng một doanh nghiệp kiến tạo phải tạo ra những năng lực mang tính lợi thế cạnh tranh cho cả quốc gia.

Như vậy, thước đo về doanh nghiệp dẫn đầu đang được mở rộng. Không chỉ là doanh thu bao nhiêu, tài sản bao nhiêu hay đóng ngân sách bao nhiêu, mà còn là doanh nghiệp tạo ra bao nhiêu việc làm, kéo theo bao nhiêu doanh nghiệp, giữ lại bao nhiêu giá trị trong nước và hình thành được năng lực gì mà trước đó nền kinh tế chưa có. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng khi Việt Nam bước vào giai đoạn cần nâng năng suất và tăng hàm lượng giá trị gia tăng.

Nếu doanh nghiệp khu công nghiệp chỉ thu hút nhà máy, giá trị tạo ra sẽ chủ yếu nằm ở diện tích đất và hoạt động sản xuất. Nhưng nếu từ đó hình thành được hệ thống dịch vụ, đào tạo nhân lực, năng lượng xanh và chuỗi cung ứng, giá trị kinh tế sẽ được mở rộng. Nếu một hãng hàng không chỉ vận chuyển hành khách, giá trị chủ yếu nằm ở hoạt động vận tải. Nhưng nếu có thể phát triển đào tạo, bảo dưỡng và dịch vụ kỹ thuật trong nước, doanh nghiệp đồng thời tạo thêm năng lực cho ngành hàng không.

Tương tự, nếu một nền tảng công nghệ chỉ xử lý thanh toán, giá trị nằm ở giao dịch. Nhưng nếu nền tảng giúp hàng nghìn doanh nghiệp tiếp cận khách hàng, giảm chi phí giao dịch và mở rộng dịch vụ, tác động kinh tế sẽ lớn hơn nhiều.

Đó cũng là lý do ông Tuấn cho rằng ranh giới giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp kiến tạo không nên được đo chỉ bằng quy mô. Giá trị của doanh nghiệp cần 'vượt qua bảng cân đối kế toán và vượt qua giá trị của chính doanh nghiệp đó'. Từ góc độ này, sự xuất hiện ngày càng nhiều của các hệ sinh thái doanh nghiệp không đơn thuần là một chiến lược kinh doanh. Nó phản ánh nhu cầu tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới khi các mô hình truyền thống dần chạm giới hạn.

Và quan trọng hơn, mở ra khả năng để doanh nghiệp dẫn đầu trở thành 'đầu kéo' của nhiều doanh nghiệp khác, thay vì chỉ là những 'ốc đảo' tăng trưởng riêng lẻ. Khi đó, sức mạnh của một doanh nghiệp không chỉ được nhìn trên bảng xếp hạng doanh thu hay đóng góp ngân sách. Một doanh nghiệp thực sự có sức lan tỏa là doanh nghiệp càng lớn lên càng tạo thêm không gian để những doanh nghiệp khác cùng lớn lên.