Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Đánh giá đầy đủ điều kiện thực thi

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật An toàn thực phẩm. Tuy nhiên, đề nghị làm rõ tính khả thi, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, sự hài hòa giữa quản lý và kiến tạo phát triển. Cùng với đó, đề nghị rà soát quy định hai lớp tiền kiểm đối với hàng nhập khẩu; luật hóa tối đa các nội dung đã rõ, đã ổn định...

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 24/10, Quốc hội họp phiên toàn thể ở hội trường, nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

THỐNG NHẤT QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết dự thảo luật gồm 9 chương, 74 điều với những nội dung cơ bản như sau:

Thứ nhất, quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo toàn bộ chuỗi cung ứng. Một trong những thay đổi quan trọng trong dự thảo luật là quản lý an toàn thực phẩm, kiểm soát ngay từ khâu sản xuất ban đầu (trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ) đến khi sản phẩm ra thị trường. Theo đó, dự thảo luật quy định mức giới hạn quản lý an toàn thực phẩm về mức tồn dư lượng thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và các tác nhân gây ô nhiễm trong thực phẩm ngay từ khâu sản xuất ban đầu.

Về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm trong quá trình sơ chế, chế biến, sản xuất và kinh doanh, bảo quản và lưu thông phân phối đến tay người tiêu dùng: dự thảo luật quy định việc thực hiện giám sát, hậu kiểm trên thị trường trong quá trình lưu thông của thực phẩm; tăng cường vai trò của cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở kiểm nghiệm trong công tác kiểm tra, giám sát, chủ động lấy mẫu đối với thực phẩm lưu thông trên thị trường.

Dự thảo luật chuyển đổi tư duy từ bị động sang chủ động trong công tác quản lý an toàn thực phẩm thông qua việc xây dựng hệ thống đánh giá, quản lý và truyền thông nguy cơ nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn sự cố. Khi sự cố xảy ra thì truy xuất nguồn gốc, thu hồi và tiêu hủy thực phẩm không an toàn một cách nhanh chóng, hiệu quả thông qua Bộ công cụ đánh giá nguy cơ do Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế hướng dẫn mà nhiều quốc gia trên thế giới đang áp dụng.

Thứ hai, cắt giảm thủ tục hành chính tối đa, cải cách biện pháp quản lý thực phẩm, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Dự thảo luật đã quy định rõ về nội dung hậu kiểm, đối tượng, nguyên tắc, biện pháp hậu kiểm cũng như trách nhiệm của các đoàn kiểm tra, tần suất kiểm tra trên thị trường. Khuyến khích Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, các hiệp hội ngành hàng, cộng đồng và nhân dân cùng tham gia giám sát việc an toàn thực phẩm.

Thứ ba, thực hiện số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu về an toàn thực phẩm. Để triển khai kiểm soát nguy cơ của chuỗi cung ứng và tối ưu hóa nguồn lực triển khai, dự thảo luật quy định hệ thống thông tin dữ liệu về an toàn thực phẩm bao gồm: thông tin về vòng đời sản phẩm, cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm, tổ chức thử nghiệm phục vụ quản lý nhà nước, lịch sử và kết quả thanh tra, kiểm tra, giám sát, các vụ ngộ độc thực phẩm và vấn đề kết nối, chia sẻ dữ liệu thống nhất từ trung ương đến địa phương thông qua cơ sở dữ liệu quốc gia.

Thứ tư, quản lý kinh doanh thực phẩm trên sàn thương mại điện tử, điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với các cơ sở giao đồ ăn trực tuyến, quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể. Dự thảo luật đã yêu cầu các cơ sở phải cập nhật kiến thức, kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, đảm bảo điều kiện kinh doanh đáp ứng các điều kiện về an toàn thực phẩm, cũng như tăng cường vai trò của chính quyền địa phương trong việc kiểm tra, giám sát các loại hình kinh doanh, đặc biệt là các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ trên địa bàn.

Để quản lý kinh doanh trên sàn thương mại điện tử, dự thảo luật quy định trách nhiệm của người bán hàng trên sàn thương mại điện tử, trách nhiệm của cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử để giám sát việc kinh doanh, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm khi xảy ra ngộ độc thực phẩm hoặc nguy cơ mất an toàn.

Thứ năm, hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm thống nhất từ trung ương đến địa phương. Đồng thời, thực hiện phân cấp, phân quyền tối đa: Trên cơ sở Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm thống nhất một đầu mối từ trung ương đến địa phương đã được các cấp có thẩm quyền thông qua.

Dự thảo luật quy định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Ủy ban nhân dân các cấp tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong phạm vi địa phương theo hướng thống nhất một đầu mối tại mỗi cấp.

Các bộ tiếp tục phối hợp thực hiện các quy định của pháp luật chuyên ngành và phân công của Chính phủ trong khâu sản xuất ban đầu, chống thực phẩm giả, gian lận thương mại, kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, công tác phòng ngừa, đấu tranh, phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật về thực phẩm, kiểm tra thực phẩm xuất nhập khẩu…

Thứ sáu, các nội dung khác được dự thảo luật đưa ra gồm: xây dựng các quy định về nguyên tắc phân tích nguy cơ, trách nhiệm thi hành và lộ trình thực hiện để phân loại thực phẩm nguy cơ cao, nguy cơ thấp; trên cơ sở đó áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp.

CẦN RÀ SOÁT THỐNG NHẤT QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT

Trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nêu rõ Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tán thành sự cần thiết sửa đổi luật; hồ sơ đã được chuẩn bị đầy đủ, công phu, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét.

Ủy ban ghi nhận hồ sơ dự án đã đề xuất nhiều chính sách mới theo hướng hiện đại, phù hợp với thông lệ quốc tế, đặc biệt là chuyển từ quản lý tương đối đồng đều sang quản lý dựa trên mức độ rủi ro, quản lý theo chuỗi và áp dụng tiền kiểm có trọng tâm đối với sản phẩm có nguy cơ cao, hậu kiểm đối với sản phẩm ít nguy cơ, tần suất thanh tra căn cứ vào đặc điểm của sản phẩm, mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ.

Cơ quan chủ trì soạn thảo cũng đã tích cực cầu thị, tiếp thu phần lớn ý kiến tham gia thẩm tra và thể hiện lại tại dự thảo luật mới nhất. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát 5 vấn đề lớn như sau:

Thứ nhất, về tính khả thi, dự thảo đề xuất nhiều cơ chế mới nhưng điều kiện để thực thi chưa được đánh giá đầy đủ, nhất là nhân lực tại địa phương, năng lực thử nghiệm, hậu kiểm, trang thiết bị. Nếu yêu cầu siết chặt quản lý nhưng nguồn lực chưa đáp ứng, có khả năng tiềm ẩn nguy cơ phát sinh ách tắc khi triển khai.

Thứ hai, về hài hòa giữa quản lý và kiến tạo phát triển, đề nghị rà soát quy định hai lớp tiền kiểm đối với hàng nhập khẩu tại Điều 39 và yêu cầu gia hạn giấy đăng ký bản công bố sản phẩm sau 5 năm tại Điều 47. Nếu áp dụng đồng loạt không căn cứ mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ sẽ làm tăng mạnh số lượng hồ sơ, chi phí doanh nghiệp và áp lực xử lý của cơ quan quản lý.

Thứ ba, về ủy quyền lập pháp, đề nghị luật hóa tối đa các nội dung đã rõ, đã ổn định; đối với nội dung ủy quyền phải xác định rõ nguyên tắc, phạm vi và giới hạn, tránh hướng dẫn vượt luật hoặc phát sinh trục lợi chính sách.

Thứ tư, về tính thống nhất của hệ thống pháp luật; Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa phân loại ba mức độ rủi ro (cao, trung bình, thấp), trong khi dự thảo luật chia hai mức độ nguy cơ (cao và thấp). Đề nghị thống nhất khái niệm, tiêu chí và mức độ phân loại, đồng thời rà soát sự thống nhất với Luật Quảng cáo hiện đang trình Quốc hội. Có sự khác biệt về khái niệm thực phẩm chức năng, thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và hình thức tự công bố sản phẩm.

Thứ năm, về mô hình một đầu mối quản lý nhà nước, dự thảo đã xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối nhưng vẫn giao nhiều bộ cùng thực hiện quản lý. Đề nghị tiếp tục rà soát theo nguyên tắc: một đầu mối phải đi đôi với trách nhiệm đến cùng, phân cấp phải gắn với thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cũng nêu rõ ý kiến thẩm tra của Ủy ban đối với một số nội dung cụ thể: về quyền và nghĩa vụ bảo vệ người tiêu dùng; về hành vi bị nghiêm cấm; về quy định bắt buộc một số thực phẩm, nhóm thực phẩm phải bổ sung vi chất dinh dưỡng; về chế tài xử lý vi phạm.