Dư địa thu hẹp, 'ngân hàng cảnh báo lãi vay khó xuống dưới 10%'

Các ngân hàng trung ương thận trọng trước rủi ro lạm phát

Tại phiên thảo luận 'Bức tranh vĩ mô 2027 – Nguồn lực cho chu kỳ tăng trưởng mới', trong khuôn khổ Vietnam Investment Forum 2027, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia, cho rằng lạm phát và mặt bằng lãi suất cao đang trở thành những rào cản đáng kể đối với mục tiêu tăng trưởng cao của nền kinh tế.

Theo ông Lực, lãi suất bắt đầu tăng nhanh từ quý IV/2026 do nhiều yếu tố cộng hưởng. Trong đó, mục tiêu tăng trưởng kinh tế được nâng lên kéo theo nhu cầu tín dụng tăng mạnh. Tăng trưởng tín dụng từ định hướng ban đầu khoảng 15 - 16% đã được điều chỉnh lên khoảng 19%.

Trong khi đó, xu hướng giảm lãi suất trên thế giới có dấu hiệu chững lại và phân hóa khi các ngân hàng trung ương vẫn phải thận trọng trước rủi ro lạm phát. Nền kinh tế Việt Nam cũng bước vào giai đoạn cần tích tụ thêm nguồn vốn, trong khi lạm phát có xu hướng nhích lên, tạo áp lực lên cả lãi suất huy động và cho vay.

'Giảm lãi suất là khó, phải nói thẳng là không dễ', TS. Cấn Văn Lực nhận định.

Theo chuyên gia BIDV, lãi suất điều hành hiện đã ở mức tương đối thấp. Nếu tiếp tục giảm mạnh lãi suất huy động, cần tính đến khả năng dòng tiền có tiếp tục chảy vào hệ thống ngân hàng hay không, trong bối cảnh nhu cầu vốn và thanh khoản của nền kinh tế vẫn rất lớn. Bên cạnh đó, hệ thống ngân hàng còn phải đáp ứng các yêu cầu về an toàn vốn và những tiêu chuẩn mới như Basel III. Vì vậy, việc giảm chi phí vốn không đơn giản chỉ bằng cách yêu cầu các ngân hàng hạ lãi suất.

Dù vậy, ông Lực cho rằng, vẫn còn dư địa giảm lãi suất ở mức nhất định. Các ngân hàng có thể thử giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm lãi suất huy động, sau đó theo dõi phản ứng của thị trường để cân nhắc khả năng giảm thêm.

Với lãi suất cho vay, định hướng hiện nay là các ngân hàng cố gắng giảm khoảng 1,5-2 điểm phần trăm. Tuy nhiên, điều này sẽ tiếp tục tạo sức ép lên biên lãi ròng (NIM) của hệ thống.

Theo tính toán, NIM toàn ngành ngân hàng đã giảm từ khoảng 3% vào cuối năm trước xuống 2,8% trong quý I và hiện còn khoảng 2,5%. Đây không phải mức cao nếu xét đến những rủi ro mà nền kinh tế, doanh nghiệp và hệ thống tài chính đang phải đối mặt. Do đó, việc giảm lãi suất cho vay cần có trọng tâm, trọng điểm, thay vì triển khai đại trà.

Về dài hạn, ông Lực nhấn mạnh, muốn kéo mặt bằng lãi suất xuống một cách thực chất, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như cải thiện thanh khoản, sử dụng các công cụ hoán đổi của Ngân hàng Nhà nước, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, tháo gỡ các dự án tồn đọng và tăng tốc hoàn thuế.

Ở góc nhìn ngân hàng thương mại, ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Chiến lược và Quản trị Ngân hàng, Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank), cũng cho rằng Việt Nam khó có thể quay trở lại giai đoạn vốn rẻ như trước.

Theo ông, mặt bằng lãi suất thấp trong một số năm trước được hỗ trợ bởi điều kiện thanh khoản dồi dào và chi phí vốn của nền kinh tế tương đối thấp. Tuy nhiên, khi nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh hơn, nhu cầu vốn tăng lên, mặt bằng lãi suất cũng chịu áp lực điều chỉnh.

Đáng chú ý, chi phí vốn quốc tế đang trở thành một biến số quan trọng. Nếu lãi suất USD ở mức khoảng 5%, cộng thêm phần bù tỷ giá 2-3% và NIM ngân hàng khoảng 2,5%, tổng chi phí vốn đã ở mức khá cao.

'Với cấu trúc chi phí như vậy, lãi suất đầu ra của ngân hàng khó xuống dưới 10%', lãnh đạo TPBank nhận định.

Một áp lực khác đến từ chênh lệch giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động vốn. Trong khoảng 5 năm gần đây, tăng trưởng cho vay thường cao hơn tăng trưởng huy động khoảng 2-3 điểm phần trăm. Riêng 10 tháng đầu năm nay, tín dụng tăng hơn 11%, trong khi huy động vốn tăng gần 10%.

Dù khoảng cách này đã thu hẹp, tình trạng tín dụng tăng nhanh hơn huy động vẫn tạo áp lực nhất định lên bảng cân đối của các ngân hàng.

Theo ông Việt Anh, ngân hàng không chỉ có nhiệm vụ cung ứng vốn cho nền kinh tế với mức giá hợp lý mà còn phải bảo đảm an toàn thanh khoản và ổn định tài chính. Nếu chi phí vốn bị kéo xuống quá thấp trong khi rủi ro tín dụng gia tăng, phần lợi nhuận còn lại có thể không đủ để bù đắp chi phí dự phòng.

Ông cho biết tỷ lệ nợ xấu trong hệ thống đang có dấu hiệu tăng lên, trong khi NIM khoảng 2,5% đã không còn nhiều dư địa. Vì vậy, bài toán đặt ra với cơ quan điều hành và các ngân hàng thương mại là phải cân bằng giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng và bảo đảm an toàn hệ thống.

Một yếu tố có thể hỗ trợ thanh khoản là dòng tiền đang nằm trong hệ thống Kho bạc Nhà nước được giải ngân trở lại nền kinh tế. Theo lãnh đạo TPBank, đây không phải hoạt động bơm tiền mới của Ngân hàng Nhà nước mà là đưa nguồn vốn đang nằm trong Kho bạc trở lại lưu thông.

Khi đầu tư công và các khoản chi ngân sách được đẩy nhanh, dòng tiền sẽ quay trở lại hệ thống ngân hàng, qua đó góp phần cải thiện thanh khoản. Tuy nhiên, nguồn lực này khó có thể giải quyết triệt để bài toán vốn nếu nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào hệ thống ngân hàng.

Khơi thông thị trường vốn để giảm áp lực cho ngân hàng

Ông Nguyễn Việt Anh cho rằng, một trong những vấn đề lớn của nền kinh tế hiện nay là nguồn vốn trung và dài hạn vẫn chủ yếu đi qua hệ thống ngân hàng. Điều này khiến bảng cân đối của các tổ chức tín dụng ngày càng chịu áp lực.

Ngân hàng không thể sử dụng toàn bộ nguồn vốn huy động để cho vay mà phải giữ lại một phần nhằm đáp ứng yêu cầu thanh khoản và dự phòng rủi ro. Nếu huy động được 10 đồng, ngân hàng có thể chỉ cho vay khoảng 9 đồng, phần còn lại phải dành cho các yêu cầu an toàn.

Do đó, nếu nhu cầu vốn trung và dài hạn tiếp tục tập trung vào kênh tín dụng ngân hàng, hệ thống sẽ ngày càng tiến gần các giới hạn về khả năng cân đối nguồn vốn.

'Nếu tiếp tục dồn nguồn vốn qua hệ thống ngân hàng, điểm nghẽn sẽ ngày càng rõ hơn', ông Việt Anh nói.

Theo lãnh đạo TPBank, một trong những hướng đi quan trọng trong năm tới là khơi thông thị trường vốn, mở rộng khả năng huy động nguồn vốn trung và dài hạn từ cả trong nước lẫn quốc tế.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao, Công ty Quản lý Quỹ Manulife Investments Việt Nam, cho rằng nền kinh tế cần tăng độ sâu tài chính và giảm sự phụ thuộc vào bảng cân đối của hệ thống ngân hàng.

'Chúng ta không thể chỉ dựa vào bảng cân đối của các ngân hàng để tài trợ cho nhu cầu vốn của nền kinh tế', ông Hải nhấn mạnh.

Theo chuyên gia này, để hình thành một chu kỳ tăng trưởng bền vững, đầu tư của khu vực tư nhân cần tăng lên, đồng thời thị trường vốn phải đảm nhận vai trò lớn hơn trong việc cung ứng nguồn lực cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn còn nhiều điểm nghẽn sau giai đoạn phát triển nóng và xuất hiện những vấn đề về chất lượng phát hành. Chính sách quản lý thị trường đã chuyển từ trạng thái tương đối cởi mở sang thắt chặt hơn, giống như một 'con lắc' đi từ một cực sang cực khác.

Theo ông Hải, điều quan trọng là phải tìm được điểm cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và duy trì khả năng huy động vốn của doanh nghiệp. Đây cũng là điều kiện cần thiết để phát triển thị trường vốn, giảm áp lực cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng và tạo nền tảng tài chính cho chu kỳ tăng trưởng mới.