Ngân hàng

Hai thách thức lớn với ngân hàng Việt trong cuộc đua chuyển đổi số

Vietnamfinance
· 22 giờ trước

Chuyển đổi số đang định hình lại cuộc cạnh tranh trong ngành ngân hàng Việt Nam, nhưng công nghệ chỉ là một phần của bài toán. Đầu tư Tài chính đã có cuộc trao đổi về vấn đề này với ông Mike Breen, Giám đốc Thương mại audax Financial Technology – doanh nghiệp công nghệ tài chính ra mắt năm 2023 từ dự án SC nexus của Standard Chartered, chuyên cung cấp nền tảng ngân hàng số cho các tổ chức tài chính.

Chuyển đổi số phải bắt đầu từ mô hình vận hành

- Từ kinh nghiệm tại nhiều thị trường châu Á, ông đánh giá thế nào về mức độ sẵn sàng chuyển đổi số của ngân hàng Việt Nam và đâu là điểm nghẽn lớn nhất?

Ông Mike Breen: Các ngân hàng Việt Nam đang ở những giai đoạn phát triển khác nhau. Techcombank đã thay đổi đáng kể mô hình tổ chức, vận hành theo hướng gần với cách làm của ngân hàng quốc tế, trong khi một số tổ chức vẫn duy trì phương thức quản lý truyền thống. Đây không phải vấn đề đúng sai, mà là khác biệt về văn hóa doanh nghiệp và cách ra quyết định. Với doanh nghiệp quốc tế, cách làm việc cũng quan trọng như giải pháp kỹ thuật.

Hai thách thức lớn nhất, theo tôi, là văn hóa tổ chức và khả năng quản lý thay đổi. Ngân hàng không thể tăng tốc bằng cách bỏ qua kiểm soát rủi ro. Điều cần làm là tinh gọn quy trình nhưng vẫn bảo đảm tuân thủ, đồng thời trao quyền cho nhân viên ra quyết định trong giới hạn rủi ro rõ ràng, thay vì dồn mọi việc lên lãnh đạo cấp cao. Nếu mô hình vận hành không thay đổi, một hệ thống công nghệ mới cũng khó tạo ra chuyển biến thực chất.

- Trong bối cảnh đó, audax đang tìm kiếm cơ hội nào tại Việt Nam và đâu là tiêu chí lựa chọn đối tác?

Ông Mike Breen: Chúng tôi đã tiếp xúc với khá nhiều ngân hàng Việt Nam và nhận được sự quan tâm tích cực. audax tập trung vào nhóm ngân hàng truyền thống quy mô trung bình và lớn, có nhu cầu hiện đại hóa hoạt động.

Tuy nhiên, điều chúng tôi tìm kiếm không chỉ là một ngân hàng muốn mua phần mềm, mà là tổ chức quyết tâm thay đổi mô hình kinh doanh. Những quy trình và thói quen tồn tại hàng chục năm có thể cản trở chuyển đổi. Chiến lược tham vọng cũng khó thành công nếu người thực hiện không chia sẻ mục tiêu.

Techcombank là ví dụ về hiện đại hóa cả công nghệ lẫn cách vận hành; MSB cũng đã có những bước nâng cấp hệ thống. Nhưng nếu tất cả sao chép một công thức, sản phẩm và dịch vụ sẽ giống nhau. Lợi thế cạnh tranh nằm ở cách phục vụ khách hàng khác biệt. Thay công nghệ nên là kết quả của chuyển đổi kinh doanh, không phải đích đến.

Ông Mike Breen, Giám đốc Thương mại audax Financial Technology. Ảnh: NVCC

- Thanh toán xuyên biên giới đang thay đổi nhanh chóng. Ông nhìn nhận ra sao về triển vọng thanh toán thời gian thực, stablecoin và blockchain?

Ông Mike Breen: Thanh toán bán lẻ đã tiến xa nhờ các mạng lưới Visa, Mastercard và hệ thống nội địa. Đông Nam Á có PayNow tại Singapore, DuitNow tại Malaysia, QRIS tại Indonesia. Từ những kết nối song phương, các sáng kiến như Project Nexus đang hướng đến mạng thanh toán đa phương.

Hiện các kết nối chủ yếu phục vụ giao dịch nhỏ, nhưng thay đổi lớn tiếp theo có thể nằm ở thanh toán giữa doanh nghiệp. Giao dịch quốc tế truyền thống có thể cần một đến ba ngày để hoàn tất. Trong thời gian ấy, ngân hàng phải duy trì thanh khoản bảo đảm nghĩa vụ thanh toán, đồng thời quản lý rủi ro tỷ giá. Nếu xử lý gần thời gian thực, nguồn vốn có thể được sử dụng hiệu quả hơn, chi phí giảm và dư địa phục vụ hoạt động kinh doanh được mở rộng. Tất nhiên, vẫn phải tính tới quy định ngoại hối và quản trị rủi ro.

Stablecoin có thể tạo thêm thay đổi. Blockchain giúp theo dõi và đối soát giao dịch qua nhiều trung gian, nhưng để triển khai rộng rãi phải có cơ chế hợp pháp chuyển đổi giữa tiền pháp định và stablecoin ở cả nước gửi lẫn nước nhận. Các điểm chuyển đổi phải tuân thủ pháp luật từng quốc gia. Do đó, ngân hàng và định chế tài chính được cấp phép vẫn giữ vai trò quan trọng.

AI thay đổi trải nghiệm khách hàng và bài toán quản trị rủi ro

- Việt Nam có thế hệ khách hàng trẻ, quen thuộc với công nghệ. Tài chính nhúng và tác nhân AI sẽ thay đổi cách họ sử dụng dịch vụ ngân hàng như thế nào?

Ông Mike Breen: Thay vì chỉ tìm cách đưa khách hàng vào ứng dụng ngân hàng, chúng ta cần cung cấp dịch vụ tài chính đúng lúc họ phát sinh nhu cầu. Khách hàng có thể tiếp cận trả góp khi mua điện thoại trực tuyến hoặc khoản tài trợ khi mua ô tô. Đó là cơ hội của tài chính nhúng.

Về dài hạn, chúng ta có thể chuyển từ thế hệ lớn lên cùng công nghệ số sang thế hệ lớn lên cùng AI. Một chủ doanh nghiệp nhỏ có thể không muốn mở riêng các ứng dụng ngân hàng, kế toán, quản lý đơn hàng hay thanh toán. Họ có thể sử dụng một tác nhân AI để theo dõi đơn hàng, công nợ, nghĩa vụ thuế và kết nối các hệ thống cần thiết.

Nếu khách hàng giao tiếp qua tác nhân AI, ngân hàng còn cần ứng dụng riêng? Thương hiệu sẽ thay đổi thế nào? Tôi không cho rằng ứng dụng hay thương hiệu ngân hàng lập tức biến mất, nhưng cách khách hàng tiếp cận dịch vụ tài chính có thể thay đổi căn bản.

- Khi AI tham gia sâu hơn vào các quyết định tài chính, ngân hàng phải kiểm soát rủi ro ra sao và audax đang chuẩn bị những gì?

Ông Mike Breen: Ngành ngân hàng nói nhiều về chatbot, nhưng AI còn có thể hỗ trợ đánh giá tín dụng, phát hiện gian lận và chăm sóc khách hàng. Thách thức xuất hiện khi hàng chục hệ thống cùng vận hành, thậm chí tự đưa ra quyết định. Ngân hàng phải biết AI đã làm gì, ai chịu trách nhiệm và cách giải trình với cơ quan quản lý.

Vì vậy, audax phát triển AI Control Plane, một lớp quản trị tập trung giúp theo dõi, kiểm toán và kiểm soát các hành động của AI. Chẳng hạn, AI có thể chuẩn bị giao dịch nhưng phải được nhân viên có thẩm quyền phê duyệt trước khi thực hiện. Chúng tôi đã xây dựng một số cấu phần và đang làm việc với các ngân hàng trong khu vực. Việc quản trị AI cần sự tham gia của bộ phận quản trị rủi ro, không thể chỉ giao cho đội công nghệ.

audax cũng ứng dụng AI nội bộ trong phát triển phần mềm, kiểm thử, xử lý sự cố và quản lý tri thức. Giám đốc Công nghệ của chúng tôi đặt mục tiêu cải thiện hiệu suất thêm 50% trong sáu tháng tới, chứ đây chưa phải kết quả đạt được.

Thách thức khác là gian lận, tấn công mạng và rửa tiền. audax không trực tiếp xử lý giao dịch, mà cung cấp nền tảng để ngân hàng liên tục cập nhật các lớp bảo vệ. Một dự án ngoài Việt Nam mà chúng tôi tham gia yêu cầu 384 biện pháp kiểm soát an ninh thiết bị; con số sẽ thay đổi theo các phương thức tấn công mới. AI vừa giúp phòng vệ, vừa có thể bị lợi dụng để tấn công.

Cuối cùng, lợi thế cạnh tranh của ngân hàng sẽ không chỉ nằm ở số chi nhánh hay ứng dụng số. Những tổ chức có tầm nhìn kinh doanh rõ ràng, văn hóa sẵn sàng thay đổi, quản trị rủi ro hiệu quả và khả năng thực thi nhanh mới có thể phục vụ khách hàng tốt hơn.

Trân trọng cảm ơn ông!