Ông Lê Tuấn, sống tại TP.HCM, chỉ còn vài năm nữa là đến tuổi nghỉ hưu. Sau khi cân nhắc nhu cầu tài chính và được tư vấn, ông quyết định tham gia bảo hiểm hưu trí tự nguyện với mục tiêu rõ ràng: Tích lũy tối đa trong quãng thời gian còn lại trước khi nghỉ hưu, sau đó nhận quyền lợi định kỳ trong 10 năm tiếp theo.
Khi đến tuổi nghỉ hưu, ông chọn nhận tối đa 50% giá trị tài khoản hưu trí ngay kỳ đầu để phục vụ kế hoạch cá nhân, phần còn lại chi trả đều đặn mỗi năm, đủ để có thêm khoản nhỏ đi du lịch cùng gia đình.
'Dù bắt đầu muộn nhưng tôi vẫn thấy yên tâm vì có dòng tiền ổn định sau khi nghỉ hưu', ông chia sẻ.
Trường hợp của ông Tuấn là một trong số không nhiều người lao động chủ động xây dựng kế hoạch tài chính cho tuổi hưu trí. Chính vì thế, sau gần 10 năm triển khai, sản phẩm này mới thu hút khoảng 51.000 người tham gia - con số khiêm tốn so với quy mô dân số và tốc độ già hóa của Việt Nam.
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), GDP bình quân đầu người của Việt Nam năm 2025 đạt hơn 5.020 USD và mục tiêu đạt 8.500 USD vào năm 2030. Thu nhập tăng lên, nhưng cùng với đó là tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh, tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống an sinh, đặc biệt là chế độ hưu trí.
Hệ thống an sinh hưu trí của Việt Nam hiện được xây dựng trên 3 trụ cột là bảo hiểm xã hội, các quỹ hưu trí bổ sung và bảo hiểm hưu trí tự nguyện do các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ cung cấp. Sản phẩm này được thiết kế linh hoạt theo nhu cầu của người lao động và người sử dụng lao động, đóng vai trò bổ sung chứ không thay thế.
Theo thống kê của Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), từ khi được triển khai năm 2016 đến năm 2025, tổng doanh thu phí hàng năm của sản phẩm bảo hiểm hưu trí tự nguyện mới đạt khoảng 733 tỷ đồng, với khoảng 51.000 cá nhân tham gia qua hợp đồng cá nhân hoặc hợp đồng nhóm do doanh nghiệp mua cho người lao động. Tổng tài sản các quỹ hưu trí tự nguyện đạt 7.531 tỷ đồng.
Bà Lý Thu Thủy - Trưởng Phòng Bảo hiểm nhân thọ, Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm đánh giá, quy mô sản phẩm hưu trí tự nguyện còn khiêm tốn so với tiềm năng. Doanh thu phí hưu trí tự nguyện năm 2025 chiếm chưa đến 1% tổng doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ toàn thị trường và trong số 22 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ đang hoạt động, mới có 6 doanh nghiệp cung cấp dòng sản phẩm này. Với xu hướng thu nhập tăng và nhu cầu ngày càng rõ nét của người dân, dư địa phát triển dòng sản phẩm này còn rất lớn.
Thực tế, phát triển hưu trí tự nguyện là định hướng xuyên suốt trong Luật Kinh doanh bảo hiểm cũng như các chiến lược quốc gia về thị trường bảo hiểm, người cao tuổi và tài chính toàn diện. Các quy định tập trung vào 3 nhóm chính: Thiết kế linh hoạt (sản phẩm cá nhân hoặc nhóm, kết hợp quyền lợi hưu trí với bảo vệ rủi ro, mỗi người có tài khoản riêng và có thể duy trì khi nghỉ việc); bảo vệ người tham gia (lãi suất cam kết tối thiểu, hạn chế đầu tư tài sản rủi ro cao, cho phép rút tiền trong trường hợp đặc biệt, chuyển tài khoản khi đổi việc, tạm dừng đóng phí mà không mất hiệu lực hợp đồng); minh bạch (công bố định kỳ lãi suất, giá trị tài sản quỹ, phí, hạch toán tách biệt với vốn chủ sở hữu, có công cụ tính toán trực tuyến để khách hàng tự lập kế hoạch).
Đáng chú ý, theo Nghị định 320/2025, doanh nghiệp được tính vào chi phí hợp lệ tối đa 5 triệu đồng/người/tháng khi mua sản phẩm hưu trí cho người lao động, tăng so với mức 3 triệu đồng trước đây. Về thuế thu nhập cá nhân, mức khấu trừ cho khoản đóng góp mua bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm hưu trí cũng tăng từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng.
Theo cơ quan quản lý, trọng tâm giai đoạn tới sẽ chuyển từ xây dựng khung pháp lý sang thực thi hiệu quả: Hoàn thiện chính sách để doanh nghiệp bảo hiểm đa dạng hóa sản phẩm, tăng cường giám sát an toàn quỹ và tiếp tục nghiên cứu nâng mức ưu đãi thuế...
Tuy nhiên, thị trường không thể lớn lên chỉ nhờ nỗ lực của cơ quan quản lý. Các doanh nghiệp bảo hiểm cần thiết kế sản phẩm hấp dẫn và minh bạch hơn; người sử dụng lao động cần coi hưu trí bổ sung là một phần của chính sách phúc lợi, thay vì một khoản chi phí và mỗi người lao động cần sớm lập kế hoạch tài chính cho tuổi nghỉ hưu, thay vì chờ đến khi 'sắp muộn' mới bắt đầu.