Doanh thu tăng, lợi nhuận ngành chứng khoán đi lùi
Theo báo cáo ngành chứng khoán vừa được SHS Research công bố, kết quả kinh doanh của các công ty chứng khoán trong 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các mảng hoạt động. Trong khi cho vay ký quỹ và ngân hàng đầu tư tiếp tục tăng trưởng, hoạt động môi giới và tự doanh chịu nhiều sức ép, khiến lợi nhuận toàn ngành suy giảm dù doanh thu vẫn tăng khá mạnh.
Thống kê từ báo cáo tài chính hợp nhất của 78/80 công ty chứng khoán cho thấy, tổng doanh thu hoạt động 9 tháng đạt 101.665 tỷ đồng, tăng 22,9% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế thuộc về cổ đông công ty mẹ chỉ đạt 28.638 tỷ đồng, giảm 3%.
Đáng chú ý, biên lợi nhuận sau thuế thu hẹp từ 35,7% trong 9 tháng đầu năm 2025 xuống còn 28,2% trong cùng kỳ năm nay. Điều này cho thấy tốc độ tăng trưởng doanh thu không đi cùng với khả năng chuyển hóa thành lợi nhuận của các công ty chứng khoán.
Riêng quý III/2026, mức suy giảm lợi nhuận còn rõ nét hơn. Toàn ngành ghi nhận 35.100 tỷ đồng doanh thu hoạt động, gần như đi ngang so với quý trước và giảm 5,3% so với cùng kỳ. Trong khi đó, lợi nhuận sau thuế chỉ đạt khoảng 8.600 tỷ đồng, giảm 42,9% so với cùng kỳ và giảm 30,4% so với quý II/2026. Biên lợi nhuận sau thuế quý III giảm xuống 24%, mức thấp nhất trong 7 quý gần đây.
 |
Kết quả kinh doanh quý III và 9 tháng năm 2026 của nhóm công ty chứng khoán |
Theo SHS Research, nguyên nhân chủ yếu đến từ sự suy yếu của hoạt động tự doanh và môi giới trong bối cảnh thanh khoản thị trường giảm, trong khi chi phí vốn gia tăng.
Trong 9 tháng đầu năm, doanh thu môi giới toàn ngành đạt khoảng 12.200 tỷ đồng, giảm 14,4% so với cùng kỳ. Lợi nhuận gộp từ hoạt động này chỉ còn 1.700 tỷ đồng, giảm 43,6%, với biên lợi nhuận gộp ở mức 14%.
Quý III, tình hình tiếp tục xấu đi khi doanh thu môi giới giảm 56,4% so với cùng kỳ, còn lợi nhuận gộp giảm tới 91,3%, chỉ đạt khoảng 200 tỷ đồng. Biên lợi nhuận gộp của mảng môi giới trong quý chỉ còn 5%.
Áp lực không chỉ đến từ thanh khoản suy yếu mà còn xuất phát từ cạnh tranh thị phần và phí giao dịch ngày càng gay gắt. Theo số liệu SHS Research, thị phần môi giới của VCK giảm từ 17,8% năm 2025 xuống còn 14,9% trong 9 tháng đầu năm 2026, dù vẫn giữ vị trí dẫn đầu. Ngược lại, thị phần của TCX tăng từ 8,8% lên 13,9%, thu hẹp đáng kể khoảng cách với doanh nghiệp đứng đầu.
Mảng tự doanh cũng ghi nhận kết quả kém tích cực. Trong 9 tháng, doanh thu tự doanh toàn ngành đạt 46.000 tỷ đồng, tăng 13,7% so với cùng kỳ, nhưng lợi nhuận gộp giảm 21,4%, còn 20.700 tỷ đồng. Riêng quý III, lợi nhuận gộp tự doanh giảm 49,1% so với cùng kỳ, xuống 6.700 tỷ đồng.
Kết quả tự doanh có sự phân hóa đáng kể giữa các công ty. SSI ghi nhận lợi nhuận gộp tự doanh 2.991 tỷ đồng trong 9 tháng, tăng 196 tỷ đồng so với cùng kỳ. VCK đạt 1.459 tỷ đồng, tăng 375 tỷ đồng.
Ngược lại, VIX chuyển từ mức lãi gộp tự doanh 4.556 tỷ đồng trong 9 tháng đầu năm 2025 sang lỗ 304 tỷ đồng trong cùng kỳ năm 2026. VPX cũng ghi nhận lợi nhuận gộp tự doanh giảm 876 tỷ đồng, còn 1.407 tỷ đồng.
Trái ngược với hai mảng kinh doanh trên, hoạt động cho vay tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu lợi nhuận ngành chứng khoán.
Doanh thu cho vay trong 9 tháng đạt 36.200 tỷ đồng, tăng 54,1% so với cùng kỳ. Lợi nhuận gộp đạt 23.400 tỷ đồng, tăng 45%, tương đương khoảng 45% tổng lợi nhuận gộp toàn ngành.
Mảng ngân hàng đầu tư cũng ghi nhận mức tăng trưởng cao, với doanh thu đạt 6.200 tỷ đồng, tăng 74,7%; lợi nhuận gộp đạt 5.600 tỷ đồng, tăng 80,7%.
Tuy nhiên, nguồn thu ngân hàng đầu tư tập trung chủ yếu ở một số doanh nghiệp. Theo SHS Research, TCBS, VPBankS và HDBS chiếm khoảng 78% tổng doanh thu mảng này trong 9 tháng đầu năm. Nguồn thu chủ yếu đến từ hoạt động bảo lãnh và đại lý phát hành trái phiếu cho khách hàng trong các hệ sinh thái doanh nghiệp.
Dư nợ margin lập đỉnh, thanh khoản thị trường suy yếu
Bên cạnh sự thay đổi trong cơ cấu lợi nhuận, báo cáo của SHS Research cũng chỉ ra một diễn biến đáng chú ý: dư nợ cho vay ký quỹ tiếp tục tăng lên mức kỷ lục, trong khi thanh khoản thị trường chứng khoán suy giảm mạnh.
Tính đến ngày 30/9/2026, dư nợ cho vay ký quỹ toàn ngành đạt khoảng 447.900 tỷ đồng, tăng 21,9% so với cùng kỳ năm trước và tăng 12,2% so với đầu năm.
Tuy nhiên, tốc độ tăng dư nợ đang chậm lại. Riêng quý III, dư nợ margin chỉ tăng 1,2% so với quý trước, cho thấy đà mở rộng cho vay gần như chững lại trong bối cảnh thanh khoản giảm.
Trong khi quy mô dư nợ duy trì ở mức cao, giá trị giao dịch khớp lệnh bình quân trên ba sàn giảm xuống khoảng 15.200 tỷ đồng/phiên, thấp nhất kể từ quý IV/2024 và giảm 63% so với quý III/2025.
Sự chênh lệch giữa quy mô dư nợ và thanh khoản thể hiện rõ hơn khi quy đổi dư nợ margin theo số phiên giao dịch. Theo tính toán của SHS Research, dư nợ cho vay ký quỹ hiện tương đương khoảng 30 phiên giao dịch trên thị trường, gấp hơn 3 lần mức 9 phiên của quý III/2025.
Nhóm phân tích đánh giá, sự mất cân đối ngày càng lớn giữa quy mô đòn bẩy và khả năng hấp thụ của thị trường có thể làm gia tăng nguy cơ bán giải chấp, đồng thời khuếch đại đà giảm khi thị trường điều chỉnh.
Dư nợ cho vay cũng tập trung đáng kể tại các công ty chứng khoán có quy mô vốn lớn. Trong đó, TCX dẫn đầu với 54.400 tỷ đồng dư nợ, chiếm khoảng 12% toàn ngành. Tiếp theo là VPX với 39.700 tỷ đồng, SSI đạt 38.100 tỷ đồng, HCM đạt 29.200 tỷ đồng và VCK đạt 25.400 tỷ đồng.
Năm công ty này nắm giữ khoảng 41% tổng dư nợ cho vay ký quỹ toàn thị trường, trong khi nhóm 15 công ty lớn nhất chiếm khoảng 74%.
Một thách thức khác đối với hoạt động cho vay là chi phí vốn gia tăng. Theo SHS Research, chi phí vốn của các công ty chứng khoán trong 9 tháng đầu năm tăng 62% so với cùng kỳ. Chi phí vốn bình quân đạt 7,2%, trong khi lãi suất cho vay ký quỹ bình quân ở mức 11,3%.
Như vậy, chênh lệch giữa lãi suất cho vay và chi phí vốn chỉ còn khoảng 4,1%. Đây là yếu tố khiến khả năng sinh lời từ hoạt động cho vay chịu sức ép, dù quy mô dư nợ và doanh thu vẫn tăng trưởng.
Tuy nhiên, xét về năng lực mở rộng cho vay, ngành chứng khoán vẫn còn dư địa đáng kể. Tính đến cuối quý III/2026, vốn chủ sở hữu toàn ngành đạt khoảng 460.000 tỷ đồng. Tỷ lệ dư nợ margin trên vốn chủ sở hữu bình quân ở mức khoảng 1 lần, thấp hơn giới hạn 2 lần theo quy định.
Theo ước tính của SHS Research, dư địa cho vay ký quỹ toàn ngành còn khoảng 456.000 tỷ đồng. Các công ty có vốn chủ sở hữu lớn và tỷ lệ sử dụng đòn bẩy thấp như VIX, TCX, VCK, SSI, VPX và VND nằm trong nhóm còn nhiều khả năng mở rộng hoạt động cho vay.
Quá trình tăng vốn cũng tiếp tục diễn ra mạnh mẽ. Báo cáo cho biết, có 17 công ty chứng khoán lên kế hoạch tăng vốn với tổng quy mô khoảng 74.000 tỷ đồng trong năm 2026. Riêng VCK, TCX, VCBS, SSI và VIX chiếm khoảng hai phần ba quy mô này.
Đến cuối quý III, một số doanh nghiệp như TCX, SSI, VIX, MBS và VCI đã cơ bản hoàn tất kế hoạch tăng vốn. Trong khi đó, VCK và VCBS đang triển khai, còn một số công ty khác chưa thực hiện.
SHS Research dự báo nhu cầu tăng vốn của ngành chứng khoán vẫn ở mức cao trong năm 2027. Tuy nhiên, khả năng huy động vốn sẽ phụ thuộc vào thanh khoản và định giá trên thị trường. Các công ty có quy mô vốn lớn, được hậu thuẫn bởi ngân hàng hoặc tập đoàn sẽ có lợi thế, trong khi nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể phải thu hẹp hoạt động cho vay hoặc tìm kiếm đối tác chiến lược.
Về triển vọng thị trường, SHS Research đánh giá năm 2027 có thể tích cực hơn nhờ kỳ vọng dòng tiền hồi phục, khả năng giải ngân của các quỹ đầu tư thụ động theo lộ trình nâng hạng FTSE và các hoạt động như cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, niêm yết doanh nghiệp FDI, IPO doanh nghiệp tư nhân, triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP).
Theo kịch bản cơ sở của nhóm phân tích, VN-Index có thể đạt 2.000 điểm vào cuối năm 2027, so với mức dự phóng khoảng 1.800 điểm cuối năm 2026. Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý những thách thức từ mặt bằng lãi suất còn cao, thanh khoản chưa thực sự cải thiện và tốc độ tăng trưởng lợi nhuận ngày càng phân hóa.
Trong bối cảnh đó, kết quả kinh doanh ngành chứng khoán thời gian tới sẽ tiếp tục phụ thuộc vào diễn biến thanh khoản, khả năng kiểm soát chi phí vốn và hiệu quả sử dụng nguồn vốn vừa được bổ sung.