Một năm ban hành 29 chính sách: Vì sao dòng vốn xanh vào Việt Nam chưa chảy mạnh?

Vốn đầu tư giảm mạnh, DN mắc kẹt ở giai đoạn tăng trưởng
Theo báo cáo của The Southeast Asia Desk, Đông Nam Á đang đối mặt với một nghịch lý trong quá trình chuyển đổi xanh: các chính phủ liên tục đưa ra những mục tiêu tham vọng về năng lượng tái tạo và giảm phát thải, nhưng nguồn tài chính cần thiết để hiện thực hóa những mục tiêu này vẫn chưa đến được với nhiều doanh nghiệp.
Việt Nam là một trường hợp điển hình. Trong khi hệ sinh thái công nghệ khí hậu ngày càng nhận được sự quan tâm của giới đầu tư, các doanh nghiệp khởi nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc huy động vốn để chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang hoạt động thương mại.
Còn theo Báo cáo Hệ sinh thái Công nghệ Khí hậu Việt Nam 2026 do New Energy Nexus Việt Nam cùng các đối tác công bố ngày 3/11, tổng vốn đầu tư vào lĩnh vực công nghệ khí hậu trong năm 2025 chỉ đạt 49,86 triệu USD qua 33 thương vụ, giảm 52% so với mức 104,2 triệu USD và 60 thương vụ của năm 2024.
Tuy nhiên, mức sụt giảm này chịu ảnh hưởng đáng kể từ một giao dịch đột biến trong năm 2024, khi doanh nghiệp công nghệ nông nghiệp Techcoop huy động thành công 70 triệu USD trong vòng gọi vốn Series A. Nếu loại trừ thương vụ lớn nhất của mỗi năm, tổng vốn đầu tư giảm khoảng 19%, từ 34,2 triệu USD xuống 27,86 triệu USD.
Vấn đề đáng lo ngại không chỉ nằm ở quy mô dòng vốn sụt giảm mà còn ở sự phân bổ thiếu đồng đều giữa các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. Báo cáo cho thấy trong năm 2025, không có thương vụ đầu tư nào được ghi nhận ở phân khúc từ 350.000 USD đến 1 triệu USD, trong khi năm 2024 có 4 thương vụ thuộc nhóm này.
Đây là hiện tượng được giới nghiên cứu gọi là "Missing Middle", tức khoảng trống tài chính nằm giữa những khoản tài trợ khởi nghiệp ban đầu và các vòng đầu tư thương mại quy mô lớn.
Đối với doanh nghiệp công nghệ khí hậu, đây lại là giai đoạn đặc biệt quan trọng. Sau khi phát triển nguyên mẫu và chứng minh tính khả thi của công nghệ, doanh nghiệp cần nguồn vốn lớn hơn để xây dựng năng lực sản xuất, mở rộng thị trường và triển khai dự án thực tế.
Tuy nhiên, các khoản tài trợ khởi nghiệp thường không đủ đáp ứng nhu cầu, trong khi doanh nghiệp chưa đạt quy mô hoặc điều kiện tài chính cần thiết để tiếp cận các quỹ đầu tư lớn và nguồn vốn tín dụng ngân hàng.
Hệ quả là nhiều giải pháp có tiềm năng thương mại có nguy cơ mắc kẹt ở giai đoạn thử nghiệm, không thể phát triển thành sản phẩm hoặc dịch vụ có khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Bên cạnh khó khăn về vốn, nguồn nhân lực cũng đang trở thành một điểm nghẽn. Có tới 73% doanh nghiệp được khảo sát xếp kỹ năng kỹ thuật và kỹ thuật công trình vào ba nhóm năng lực cần thiết nhất, trong khi 50% cho biết đây là nhóm nhân sự khó tuyển dụng nhất.
Thực trạng này phản ánh một thách thức lớn hơn: ngay cả khi huy động được vốn, các doanh nghiệp vẫn cần đội ngũ chuyên gia đủ năng lực chuyển công nghệ thành những dự án có thể vận hành thương mại.
Ban hành 29 chính sách nhưng dòng vốn xanh chưa chảy mạnh
Tình trạng thiếu hụt vốn diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh hoàn thiện khung chính sách cho chuyển đổi xanh. Riêng năm 2025, Việt Nam ghi nhận 29 chính sách liên quan đến khí hậu và đổi mới sáng tạo. Những bước tiến đáng chú ý bao gồm hệ thống phân loại xanh, cơ chế mua bán điện trực tiếp và lộ trình phát triển thị trường carbon.
Tuy nhiên, việc ban hành chính sách mới chỉ là một phần của quá trình chuyển đổi. Các quy định hướng dẫn, hệ thống chứng nhận và những sản phẩm tài chính phù hợp vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn.
Theo báo cáo, trong số 15 tổ chức cấp vốn được khảo sát, có 10 đơn vị đã xác định nhiệm vụ đầu tư vào công nghệ khí hậu tại Việt Nam hoặc đang tích cực đánh giá thị trường. Vấn đề không hoàn toàn nằm ở việc thiếu sự quan tâm của giới đầu tư, mà còn ở khả năng kết nối dòng vốn với những doanh nghiệp thực sự có nhu cầu.
Một diễn biến đáng bàn khác là sự thay đổi cơ cấu tài trợ. Trong năm 2025, vốn đầu tư cổ phần giảm mạnh, trong khi nguồn vốn vay tăng từ 3 triệu USD lên 20 triệu USD, chủ yếu nhờ một khoản tài trợ dành cho CME Solar. Trong khi đó, lĩnh vực chuyển dịch năng lượng vẫn thu hút 26,71 triệu USD, tăng 72% so với năm trước và là lĩnh vực duy nhất tiếp cận được cả ba hình thức tài trợ gồm vốn cổ phần, vốn vay và tài trợ không hoàn lại.
Những diễn biến này cho thấy sự phân hóa trên thị trường vốn công nghệ khí hậu. Các dự án có mô hình kinh doanh rõ ràng, khả năng tạo doanh thu và tài sản bảo đảm phù hợp có nhiều cơ hội tiếp cận tín dụng hơn, trong khi doanh nghiệp công nghệ ở giai đoạn đầu vẫn phải đối mặt với rủi ro huy động vốn.
Không chỉ Việt Nam, bài toán tài chính cho chuyển đổi xanh đang trở thành thách thức chung của Đông Nam Á. Theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và Convergence, Indonesia, Philippines và Việt Nam cần khoảng 3,7 tỷ USD tài chính công quốc tế để hỗ trợ thực hiện các mục tiêu phát triển và giảm phát thải đến năm 2035 trong những lĩnh vực năng lượng tái tạo được nghiên cứu.
Tài chính hỗn hợp (blended finance), kết hợp nguồn vốn công và vốn ưu đãi với nguồn lực tư nhân, được xem là một trong những giải pháp có thể thu hẹp khoảng cách tài chính. Cơ chế này giúp chia sẻ rủi ro, cải thiện hiệu quả đầu tư và tạo điều kiện cho các dự án chưa đủ hấp dẫn đối với nhà đầu tư thương mại.
Tại Việt Nam, cơ chế này có thể hỗ trợ các dự án điện mặt trời mái nhà, lưu trữ năng lượng và điện gió ngoài khơi. Tuy nhiên, IEA nhấn mạnh tài chính hỗn hợp không thể thay thế những cải cách nền tảng về khung pháp lý, cơ chế mua bán điện, khả năng bảo đảm dòng tiền và hạ tầng năng lượng.