Mỹ đang đặt cược vào canh bạc kinh tế lớn nhất lịch sử

Làn sóng đầu tư xây dựng hạ tầng AI đang trở thành ván cược kinh tế lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ, vượt xa quy mô đầu tư vào những dự án khổng lồ trước đây như hệ thống đường sắt, mạng lưới đường cao tốc hay hạ tầng nền tảng cho internet.

Theo ước tính của nhà kinh tế Stijn van Nieuwerburgh được Viện Brookings công bố, tổng đầu tư vào trung tâm dữ liệu và những hạ tầng khác liên quan đến AI sẽ đạt 10.300 tỷ USD trong giai đoạn 2025 - 2032. Quy mô này tương đương 3,6% GDP mỗi năm của Mỹ. Chưa bao giờ nền kinh tế Mỹ lại phụ thuộc vào một lĩnh vực đến vậy.

Đầu tư vào AI đang làm thay đổi nhiều mặt của nền kinh tế, tạo ra hàng trăm nghìn việc làm và sản sinh thêm những tỷ phú mới. Tuy nhiên, làn sóng đầu tư này cũng tiềm ẩn rủi ro đáng kể, bởi phần lớn được tài trợ bằng nợ nần.

Dưới đây là một số tác động đáng chú ý mà làn sóng đầu tư AI đang tạo ra đối với nền kinh tế Mỹ.

Hệ thống tài chính

Các nhà phân tích ước tính chi tiêu cho hạ tầng của 5 hyperscaler (nhà cung cấp siêu trung tâm dữ liệu) lớn nhất nước Mỹ - gồm Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle - sẽ đạt 4.200 tỷ USD trong giai đoạn từ 2025 đến 2029, theo FactSet. Khoản chi này ngày càng được tài trợ nhiều hơn bằng nợ.

Vì vậy, rủi ro tới hệ thống tài chính cũng ngày một tăng. Nhà kinh tế Van Nieuwerburgh cho biết doanh nghiệp công nghệ thường dùng các thực thể ngoài bảng cân đối kế toán để vay mượn từ ngân hàng và quỹ tín dụng tư nhân. Những thương vụ này thường ít được công bố.

Cách thức này khiến việc xác định mức độ rủi ro tài chính trở nên khó khăn. Nếu AI không tạo ra đủ doanh thu để chi trả khoản nợ vay nhằm xây dựng các trung tâm dữ liệu, hậu quả tiêu cực có thể lan ra toàn hệ thống tài chính.

Ảnh hưởng tới thị trường lao động

Nhiều chuyên gia có quan điểm trái chiều về việc AI có đang gây ảnh hưởng đáng kể đến tình trạng việc làm của giới nhân viên văn phòng hay không.

Tuy nhiên, một điều rõ ràng là sự phát triển của lĩnh vực này đang tạo ra nhu cầu rất lớn đối với một số nhóm lao động. LinkedIn ước tính AI đã góp phần tạo ra hơn 750.000 việc làm tại Mỹ từ năm 2023 đến nay.

Và những công việc đó trả lương hậu hĩnh: Mức lương trung vị cho các tin tuyển dụng liên quan đến AI trên LinkedIn là khoảng 180.000 USD, so với mức 80.000 USD của các công việc nói chung.

Các vị trí văn phòng như chuyên viên gán nhãn dữ liệu và kỹ sư AI chiếm phần lớn số việc làm mới. Tuy nhiên, các nhà tuyển dụng cũng đã tạo thêm 117.000 việc làm tại các trung tâm dữ liệu kể từ đầu năm 2024. Con số này chưa bao gồm các công việc trong lĩnh vực xây dựng, vốn phần lớn không phải là việc làm dài hạn.

Tại khu vực Washington, số lượng thợ điện tham gia công đoàn đã tăng từ 9.000 lên 17.500 người trong những năm gần đây, theo lời ông Don Slaiman, điều phối viên phụ trách mảng chính trị của công đoàn IBEW Local 26. 'Rất nhiều người đến đây để trả nợ đại học', ông cho biết.

Anh Kwaku Afriyie, 23 tuổi, cử nhân chuyên ngành an ninh mạng và từng làm trong lĩnh vực công nghệ thông tin ở cấp độ khởi điểm trước khi bắt đầu lo lắng rằng AI sẽ cướp mất công việc của mình.

Năm ngoái, anh chuyển hướng sang làm thợ điện. Hiện tại, anh lắp ráp các linh kiện cho trung tâm dữ liệu và kiếm được khoảng 30 USD mỗi giờ với tư cách là thợ học việc. Những người có kinh nghiệm hơn dễ dàng kiếm thu nhập gấp đôi.

Gia tăng tài sản tích luỹ, thúc đẩy chi tiêu

Cơn sốt AI đã giúp người Mỹ gia tăng đáng kể tài sản tích lũy từ thị trường chứng khoán. Theo dữ liệu từ Fed, tính đến quý II, tổng giá trị cổ phiếu và chứng chỉ quỹ hưu trí mà người Mỹ sở hữu đạt 63.000 tỷ USD, gần gấp đôi so với cuối năm 2022.

Xu hướng trên đã thúc đẩy chi tiêu của người tiêu dùng Mỹ, dù tốc độ tăng trưởng tiền lương sau khi điều chỉnh cho lạm phát đã chững lại.

Đà tăng của chứng khoán đem lại lợi ích đặc biệt lớn cho nhóm người giàu có và khá giả, bởi họ thường có nhiều tài sản ròng trong chứng khoán hơn là tầng lớp trung lưu.

Trên toàn quốc, doanh số bán nhà đã trì trệ trong suốt 4 năm. Nhưng tại Thung lũng Silicon, tiền từ AI đang thúc đẩy các giao dịch mua nhà hạng sang.

Ông Ken DeLeon, một chuyên viên môi giới bất động sản, cho biết: "Đây là thời điểm thị trường khởi sắc nhất kể từ năm 2000'.

Gần đây, ông đã rao bán một ngôi nhà có 5 phòng ngủ với giá 9,9 triệu USD. Ông nhận được 7 lời đề nghị mua, và chỉ trong vòng hai tuần, ngôi nhà đã được chốt hợp đồng với mức giá hơn 13 triệu USD. Người mua thắng cuộc là một doanh nhân trong lĩnh vực AI.

Lạm phát

Nhu cầu dành cho các thiết bị và linh kiện trong trung tâm dữ liệu - đặc biệt là chip nhớ - đã dẫn đến tình trạng thiếu hụt và kéo giá nhiều sản phẩm công nghệ lên cao. Trong tháng 8, giá các nhà nhập khẩu phải trả cho máy tính, thiết bị ngoại vi như ổ cứng và chip bán dẫn đã tăng hơn 20% so với một năm trước đó.

Chi phí nhập khẩu cao làm gia tăng áp lực giá lên một số nhóm hàng hóa tiêu dùng, ví dụ như smartphone và máy chơi game, thúc đẩy lạm phát.

Ông Austan Goolsbee, Chủ tịch Fed chi nhánh Chicago, gần đây đã cảnh báo hoạt động đầu tư vào trung tâm dữ liệu đang đẩy mức lương trong các lĩnh vực liên quan tăng lên.

Trong khi đó, Chủ tịch Fed Kevin Warsh chỉ ra việc các hyperscaler gia tăng vay vốn là một trong những nguyên nhân khiến lãi suất dài hạn tăng cao, khiến hàng triệu người Mỹ gặp khó khăn hơn trong việc sở hữu nhà ở. Tại một số khu vực tập trung nhiều trung tâm dữ liệu, hóa đơn tiền điện cũng đã tăng vọt.