Nâng hạng thị trường, nâng chuẩn doanh nghiệp
Ngày 8/9, tại Hà Nội, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị 'Nâng cao chất lượng quản trị công ty, báo cáo tài chính và minh bạch thông tin trên thị trường chứng khoán', do Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi chủ trì. Hội nghị có sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, hiệp hội nghề nghiệp, doanh nghiệp niêm yết, công ty đại chúng và các tổ chức kiểm toán.
Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Vũ Thị Chân Phương cho biết, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng và mức độ hội nhập. Theo lộ trình được FTSE Russell xác nhận, ngày 21/9/2026, một số cổ phiếu Việt Nam sẽ chính thức được đưa vào các rổ chỉ số FTSE.
Nâng hạng mở ra cơ hội thu hút thêm dòng vốn quốc tế, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu nâng chất lượng các chủ thể tham gia thị trường. Nhà đầu tư, đặc biệt là các tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài, ngày càng quan tâm đến quản trị rủi ro, quyền cổ đông, trách nhiệm giải trình, độ tin cậy của báo cáo tài chính và khả năng tiếp cận thông tin.
'Trong một thị trường vốn ngày càng hội nhập sâu rộng, niềm tin là một trong những tài sản quan trọng nhất. Niềm tin đó phải được xây dựng bằng quản trị tốt, báo cáo tài chính đáng tin cậy, thông tin minh bạch và trách nhiệm giải trình của từng chủ thể tham gia thị trường', Chủ tịch UBCKNN nhấn mạnh.
 |
Bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát biểu tại sự kiện |
Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch UBCKNN, khung pháp lý về quản trị công ty đã từng bước được hoàn thiện, cùng với việc triển khai công bố thông tin bằng tiếng Anh và ban hành Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty Việt Nam 2026, tham chiếu các nguyên tắc G20/OECD năm 2023.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa quy định và thực tiễn vẫn còn đáng kể. Nhiều doanh nghiệp vẫn nhìn nhận quản trị công ty như một yêu cầu hành chính, thay vì công cụ định hướng chiến lược, kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền lợi cổ đông.
Những hạn chế đáng chú ý gồm cơ cấu sở hữu tập trung, tỷ lệ thành viên Hội đồng quản trị (HĐQT) độc lập còn thấp, trách nhiệm giữa HĐQT và Ban điều hành chưa được phân định rõ, trong khi công bố thông tin tại một bộ phận doanh nghiệp mới dừng ở mức đáp ứng yêu cầu tối thiểu.
Đáng chú ý, theo ông Dương, doanh nghiệp có nguồn gốc nhà nước đã cổ phần hóa chiếm khoảng 50% số công ty niêm yết, đăng ký giao dịch và 42,7% vốn hóa thị trường. Tuy nhiên, việc áp dụng các thông lệ quản trị tốt tại nhóm doanh nghiệp này vẫn gặp những vướng mắc về cơ chế, quyền tự chủ, nhân sự và chính sách đãi ngộ.
Trong bối cảnh thị trường bước sang một cấp độ phát triển mới, yêu cầu đặt ra vì thế không chỉ là hoàn thiện thêm quy định, mà còn đưa quản trị tốt trở thành thực chất trong hoạt động của doanh nghiệp.
Chất lượng báo cáo tài chính phải bắt đầu từ doanh nghiệp
Một vấn đề khác được đặt ra tại hội nghị là độ tin cậy của báo cáo tài chính - nguồn thông tin quan trọng để nhà đầu tư đánh giá sức khỏe và giá trị doanh nghiệp.
Theo báo cáo tình hình công ty đại chúng năm 2024 và 2025 của UBCKNN, hơn 10% doanh nghiệp nhận ý kiến kiểm toán không phải ý kiến chấp nhận toàn phần đối với báo cáo tài chính. Điều này cho thấy chất lượng thông tin tài chính tại một bộ phận doanh nghiệp vẫn chưa đáp ứng yêu cầu của một thị trường hướng tới các chuẩn mực cao hơn.
Các hạn chế xuất hiện ở nhiều khâu, từ chênh lệch số liệu trước và sau kiểm toán, phải điều chỉnh hoặc trình bày lại báo cáo, thiếu thuyết minh thông tin trọng yếu đến hồ sơ kế toán chưa đủ độ tin cậy. Một số trường hợp còn có sự không thống nhất giữa thông tin cung cấp cho cơ quan quản lý chứng khoán và cơ quan thuế, thậm chí xuất hiện dấu hiệu tiềm ẩn gian lận.
Những vấn đề này không chỉ nằm ở khâu kiểm toán cuối cùng, mà phản ánh trực tiếp chất lượng quản trị, hệ thống kiểm soát nội bộ và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với thông tin công bố ra thị trường.
Bà Vũ Thị Mai, Chủ tịch Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) cho rằng, báo cáo tài chính là một mắt xích trong toàn bộ chuỗi quản trị doanh nghiệp. Thông tin tài chính không chỉ phục vụ cổ đông, nhà đầu tư và cơ quan quản lý, mà còn là căn cứ đánh giá năng lực điều hành, hiệu quả sử dụng vốn và mức độ minh bạch của doanh nghiệp.
Theo đó, VACPA kiến nghị làm rõ hơn trách nhiệm của HĐQT, Ủy ban kiểm toán và Ban kiểm soát đối với chất lượng báo cáo tài chính. Các bộ phận này cần tham gia từ khâu giám sát quy trình lập báo cáo, đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ, xem xét các giao dịch và ước tính kế toán trọng yếu, thay vì chỉ tiếp nhận báo cáo khi quá trình lập báo cáo đã hoàn tất.
Cơ chế lựa chọn và trả phí kiểm toán cũng cần được chú trọng. Theo VACPA, việc doanh nghiệp quá tập trung vào mức phí thấp có thể tạo sức ép về thời gian, nhân sự và nguồn lực dành cho cuộc kiểm toán. Hiệp hội đề xuất công khai phí kiểm toán và phí dịch vụ phi đảm bảo trong báo cáo thường niên hoặc thuyết minh báo cáo tài chính của công ty đại chúng, tương tự thông lệ tại nhiều thị trường.
Việc minh bạch các khoản phí này giúp cổ đông, nhà đầu tư và cơ quan quản lý đánh giá rõ hơn mối quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp và công ty kiểm toán, qua đó nhận diện nguy cơ ảnh hưởng đến tính độc lập của kiểm toán viên.
Về phía các công ty kiểm toán, VACPA cho rằng cần tiếp tục nâng cao hệ thống quản lý chất lượng, năng lực nhân sự và ứng dụng công nghệ. Thực trạng công việc tập trung vào mùa kiểm toán, thiếu nhân sự giàu kinh nghiệm, cạnh tranh bằng giá phí và hạn chế về công cụ công nghệ đang tạo thêm sức ép đối với chất lượng kiểm toán.
VACPA cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện chuẩn mực kiểm toán; nghiên cứu áp dụng nội dung về các vấn đề kiểm toán trọng yếu đối với công ty niêm yết; tăng cường đào tạo và thúc đẩy lộ trình áp dụng Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), đồng thời tăng cường phối hợp giữa UBCKNN, VACPA và các cơ quan liên quan trong kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
Theo các ý kiến tại hội nghị, nâng cao chất lượng báo cáo tài chính đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của doanh nghiệp, bộ phận giám sát, công ty kiểm toán và cơ quan quản lý. Trong đó, trách nhiệm trước hết thuộc về chính doanh nghiệp. Kiểm toán độc lập đưa ra ý kiến về báo cáo tài chính, nhưng không thể thay thế trách nhiệm xây dựng hệ thống kế toán, kiểm soát nội bộ và cung cấp thông tin trung thực của đơn vị được kiểm toán.
Khi thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào một giai đoạn hội nhập sâu hơn, nâng chuẩn quản trị và chất lượng thông tin vì vậy không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà trở thành điều kiện để doanh nghiệp xây dựng niềm tin và tiếp cận dòng vốn dài hạn.