Bổ sung hành vi bị cấm, tăng chế tài vi phạm
Sáng 23/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật gồm 8 chương, 59 điều, tập trung vào 4 nhóm chính sách. Trong đó, nhóm thứ nhất hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật về đấu thầu.
Nhóm thứ hai hướng tới nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đấu thầu, trong đó bổ sung quy định về chính sách và nguyên tắc cơ bản để xác định mục tiêu, định hướng trong tổ chức thực hiện.
Nhóm thứ ba tập trung đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Theo đó, dự thảo trao quyền cho chủ đầu tư quyết định việc áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp, như chỉ định thầu, đấu thầu, qua đó tăng tính chủ động và trách nhiệm của chủ đầu tư.
Nhóm thứ tư gồm các quy định sửa đổi, bổ sung nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động đấu thầu.
Một nội dung đáng chú ý là dự thảo hoàn thiện quy định về các hành vi bị cấm trong hoạt động lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. Dự thảo bổ sung hành vi dàn xếp, thỏa thuận nâng khống giá gói thầu, dự toán; chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm nhằm áp dụng hạn mức chỉ định thầu.
Đồng thời, dự thảo làm rõ các hành vi thông thầu, gian lận, không bảo đảm công bằng, minh bạch; chỉnh lý quy định về chuyển nhượng thầu để xác định rõ nội hàm của việc sử dụng nhà thầu phụ bất hợp pháp trên cơ sở trách nhiệm của nhà thầu trong quá trình thực hiện hợp đồng. Dự thảo cũng làm rõ hành vi nhà thầu giao trách nhiệm quản lý theo hợp đồng đã ký với chủ đầu tư cho tổ chức, cá nhân khác.
Về xử lý vi phạm, dự thảo sửa đổi quy định về chế tài và thẩm quyền theo hướng phân định thẩm quyền cấm tham gia đấu thầu giữa người có thẩm quyền với chủ đầu tư, bên mời thầu. Các chế tài được bổ sung gồm công khai thông tin vi phạm, đánh giá uy tín, khóa chức năng, tài khoản trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và các biện pháp xử lý khác.
Cơ chế giám sát hoạt động đấu thầu cũng được hoàn thiện theo hướng tăng cường giám sát thường xuyên dựa trên dữ liệu, thống kê, phân tích trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia nhằm kịp thời phát hiện, phòng ngừa và ngăn chặn vi phạm.
Dự thảo bổ sung cơ chế giám sát theo vụ việc, bảo đảm giám sát có trọng tâm, trọng điểm, theo kết quả đầu ra.
Đối với giải quyết kiến nghị, dự thảo đề xuất chỉ giải quyết kiến nghị về kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư thông qua chủ đầu tư, bên mời thầu hoặc Hội đồng giải quyết kiến nghị, không giải quyết thông qua người có thẩm quyền.
Cùng với đó, hoàn thiện cơ chế giải quyết kiến nghị trong hoạt động đấu thầu theo hướng chỉ giải quyết kiến nghị về kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư thông qua chủ đầu tư, bên mời thầu hoặc Hội đồng giải quyết kiến nghị, không giải quyết thông qua người có thẩm quyền; thay thế cơ chế giải quyết kiến nghị hồ sơ mời thầu bằng cơ chế làm rõ, tăng cường cảnh báo, giám sát và xử lý vi phạm thông qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Bên cạnh đó, dự thảo hoàn thiện quy định về trách nhiệm của người có thẩm quyền, chủ đầu tư, bên mời thầu, nhà thầu, tổ chuyên gia và các bên liên quan, nhằm xác định rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm trong hoạt động đấu thầu, làm cơ sở tăng cường kiểm tra, giám sát và hậu kiểm.
Đề nghị làm rõ điều kiện chỉ định thầu, bảo đảm cạnh tranh
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, cơ quan thẩm tra thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực cho đầu tư phát triển và bảo đảm đồng bộ với các luật mới được ban hành.
Luật Đấu thầu năm 2023 đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần và lần này tiếp tục được sửa đổi toàn diện theo trình tự, thủ tục rút gọn, với nhiều chính sách thay đổi lớn, phạm vi tác động rộng.
 |
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) sáng 23/10 |
Vì vậy, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nhất quán tinh thần thận trọng, chắc chắn, đánh giá thực chất tác động, chi phí, lợi ích và rủi ro của các chính sách lớn; chỉ sửa đổi những vấn đề đã đủ chín, đủ rõ từ thực tiễn, đồng thời chuẩn bị đầy đủ các điều kiện và văn bản hướng dẫn thi hành.
Về phạm vi điều chỉnh và áp dụng pháp luật, cơ quan thẩm tra đề nghị phân định rõ trường hợp không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật và trường hợp áp dụng cơ chế mua sắm riêng, nhất là đối với gói thầu sử dụng nhiều nguồn vốn.
Về quy định cho phép hồ sơ mời thầu nêu nhãn hiệu theo nhóm nhãn hiệu, xuất xứ theo nhóm nước, vùng lãnh thổ tại khoản 2 Điều 28, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, có thể hạn chế sự tham gia của hàng hóa đáp ứng yêu cầu tương đương, nhất là sản phẩm mới của doanh nghiệp trong nước.
Ủy ban đề nghị ưu tiên xác định yêu cầu bằng tính năng, chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và mục đích sử dụng; chỉ viện dẫn nhãn hiệu, xuất xứ khi có căn cứ cần thiết, đồng thời quy định rõ tiêu chí xác định nhóm và điều kiện chấp nhận hàng hóa tương đương, bảo đảm cạnh tranh thực chất.
Về sử dụng nhà thầu phụ nước ngoài, dự thảo mở rộng khả năng sử dụng nhà thầu phụ nước ngoài. Ủy ban đề nghị quy định nguyên tắc nhà thầu trong nước không được giao cho nhà thầu phụ nước ngoài thực hiện phần việc chủ yếu hoặc phần việc làm căn cứ đánh giá năng lực, kinh nghiệm để được lựa chọn, qua đó bảo đảm vai trò và trách nhiệm thực chất của nhà thầu chính trong nước.
Đối với các hành vi bị cấm, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát, xác định rõ chủ thể và hành vi vi phạm, bảo đảm phòng ngừa, xử lý đầy đủ các hành vi thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích và làm lộ bí mật nhà nước.
Một vấn đề được đặt ra là quy định cấm tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định được nguồn vốn nếu dẫn đến nợ đọng có thể khiến việc xác định vi phạm phải chờ đến khi hậu quả xảy ra, gây khó khăn cho công tác phòng ngừa và xử lý.
Vì vậy, Ủy ban đề nghị xác định rõ hành vi bị cấm ngay tại thời điểm thực hiện, đồng thời quy định cụ thể các trường hợp được tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định nguồn vốn, nhất là đối với gói thầu khẩn cấp, cấp bách và đấu thầu trước, thay vì chỉ xác định hành vi bị cấm khi đã phát sinh hậu quả nợ đọng vốn.
Về hình thức và phương thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, cơ quan thẩm tra cơ bản thống nhất với việc hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi, mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu và bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh.
Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị tiếp tục xác định đấu thầu rộng rãi là hình thức chủ yếu để bảo đảm cạnh tranh; quy định rõ điều kiện, giới hạn áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt và chỉ định nhà đầu tư, nhất là tiêu chí về lĩnh vực chiến lược, hạn mức chỉ định thầu, tránh thu hẹp cạnh tranh.
Đối với đàm phán cạnh tranh, cần có quy định bảo vệ bí mật kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm có căn cứ kiểm chứng khách quan về giá, đồng thời tăng cường kiểm soát và trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư.
Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung tại 38 điều, trong đó có những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến cạnh tranh và quyền tham dự thầu. Vì vậy, Ủy ban đề nghị quy định ngay trong Luật các nguyên tắc, điều kiện và giới hạn áp dụng; việc giao Chính phủ quy định chi tiết cần nằm trong phạm vi Luật cho phép, không mở rộng các trường hợp hạn chế cạnh tranh bằng văn bản dưới luật.