'Sức ép kép' làm chao đảo nước Pháp

Lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm tăng hơn 10 điểm cơ bản, tiến sát mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Lợi suất trái phiếu tăng đồng nghĩa với việc chính phủ phải trả chi phí vay vốn cao hơn trên thị trường nợ. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 2 năm và 30 năm lần lượt tăng 6 điểm cơ bản và 8 điểm cơ bản.

Thị trường chứng khoán Pháp cũng chịu sức ép, với chỉ số CAC 40 giảm 1,7% trong phiên giao dịch chiều 19/10. Trong những năm gần đây, thị trường này hoạt động kém hơn đáng kể so với các thị trường chứng khoán châu Âu khác trong bối cảnh bất ổn chính trị gia tăng, dù chỉ khoảng 15% doanh thu của các doanh nghiệp niêm yết đến từ thị trường nội địa. Nhóm cổ phiếu ngân hàng chịu áp lực đặc biệt lớn.

Thị trường chứng khoán Pháp vốn nhạy cảm với sự gia tăng của chênh lệch lợi suất trái phiếu giữa Pháp và Đức, thường được gọi là OAT-Bund spread. Đây là phần lợi suất bổ sung mà Pháp phải trả so với Đức khi huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu chính phủ. Chênh lệch này đã tăng lên mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu đầu những năm 2010. Lợi suất trái phiếu Pháp hiện cũng cao hơn mức tương ứng của Italy và Hy Lạp, phản ánh mức độ rủi ro mà các nhà đầu tư nhận định đối với nợ công Pháp.

Chênh lệch lợi suất ngày càng nới rộng làm dấy lên lo ngại về chi phí huy động vốn của doanh nghiệp, đồng thời gia tăng nguy cơ tăng thuế và siết chặt các quy định. Thị trường chứng khoán Pháp còn gặp khó khăn do tỷ trọng lớn của các doanh nghiệp hàng xa xỉ, vốn đang chịu ảnh hưởng từ sự suy giảm chi tiêu của nhóm người tiêu dùng thu nhập cao tại Trung Quốc.

Biểu tình bùng phát, nhà đầu tư lo ngại rủi ro nợ công

Hàng trăm nghìn người đã xuống đường biểu tình trên khắp nước Pháp vào cuối tuần qua, phản đối tình trạng bế tắc chính trị, chi phí sinh hoạt gia tăng và chất lượng các dịch vụ công, bao gồm giáo dục và chăm sóc sức khỏe.

Các cuộc tụ tập đông người tại nhiều thành phố, từ Paris đến Lyon và Marseille, đã biến thành những cảnh tượng bạo lực. Các tòa nhà và ô tô bị phóng hỏa, người biểu tình đụng độ với cảnh sát và hơn 2.000 người bị bắt giữ.

Trong loạt ảnh về các cuộc biểu tình, hơn 500.000 người được cho là đã xuống đường khi làn sóng phản đối tại Pháp leo thang thành bạo lực.

'Nếu bạn là một nhà đầu tư quốc tế đang cân nhắc có nên đầu tư vào trái phiếu Pháp hay không, những diễn biến này rõ ràng không mang lại tín hiệu tích cực', ông Mike Bell, Trưởng bộ phận chiến lược thị trường tại RBC BlueBay Asset Management, nói với chương trình Squawk Box Europe của CNBC ngày 19/10.

'Có vẻ như hoặc thị trường trái phiếu sẽ nổi loạn, hoặc người dân sẽ nổi loạn, hoặc cả hai', ông Bell nhận định.

Tỷ trọng nợ công Pháp do các nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ đang ngày càng tăng, từ khoảng 48% vào đầu năm 2022 lên gần 60% vào đầu năm 2026. Điều này có thể khiến thị trường trái phiếu biến động mạnh hơn khi tâm lý né tránh rủi ro gia tăng và các nhà đầu tư tìm cách giảm mức độ tiếp xúc với những tài sản bị đánh giá là rủi ro.

Ông Bell cho rằng Pháp đang đối mặt với nguy cơ rất thực tế về một cuộc khủng hoảng nợ công.

Theo ông, điều cần thiết đối với Pháp là củng cố tình hình tài chính công, trong đó có việc nâng tuổi nghỉ hưu. Ông lập luận rằng người dân không thể tiếp tục nghỉ hưu ở tuổi 62 trong khi tuổi thọ trung bình lên tới 84. Tuy nhiên, nếu tình trạng bất ổn đã diễn ra ngay cả trước khi chính phủ bắt đầu thảo luận về những biện pháp như vậy, việc nâng tuổi nghỉ hưu có thể khiến phản ứng của người dân trở nên dữ dội hơn.

'Ở Anh, tuổi nghỉ hưu là 68', ông Bell nói, đồng thời cho rằng tình hình hiện nay khiến Pháp có vẻ khó điều hành đúng vào thời điểm đất nước cần đưa ra những quyết định khó khăn.

Bài toán ngân sách ngày càng nan giải

Chi phí vay vốn chuẩn của Pháp đang tiến sát mức cao nhất kể từ năm 2002, khi các nhà đầu tư yêu cầu mức lợi suất cao hơn để cho chính phủ vay tiền. Lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm cũng đang ở mức cao nhất trong nhiều thập kỷ.

Những mối lo ngại chính tập trung vào sự bất định trước cuộc bầu cử tổng thống năm tới, trong bối cảnh bà Marine Le Pen, chính trị gia cực hữu, đang dẫn đầu trong nhiều cuộc thăm dò dư luận. Bên cạnh đó là câu hỏi liệu chính phủ của Thủ tướng Sébastien Lecornu có thể thông qua dự thảo ngân sách năm 2027 đang được đàm phán hay không.

Các cuộc thương lượng ngân sách tại Pháp ngày càng căng thẳng. Những bất đồng liên quan đến vấn đề này đã góp phần khiến hai người tiền nhiệm gần đây của ông Lecornu phải từ chức.

Theo các nhà phân tích, các chủ nợ đang chờ đợi một kế hoạch củng cố tài chính công đáng tin cậy nhằm ngăn Pháp rơi vào vòng xoáy nợ nần. Tăng trưởng kinh tế yếu và thâm hụt ngân sách dai dẳng ở mức cao so với GDP đang đẩy lợi suất trái phiếu lên, khiến chi phí trả nợ của chính phủ tăng theo. Điều này lại làm thâm hụt ngân sách trầm trọng hơn, tiếp tục gây sức ép tăng chi phí vay vốn.

'Thật khó để hình dung thâm hụt ngân sách có thể giảm nếu không có những biện pháp đau đớn', bà Sharon Bell, chiến lược gia cấp cao về cổ phiếu châu Âu tại Goldman Sachs, nói với CNBC.

Bà cho rằng thuế đối với các doanh nghiệp Pháp có thể tăng, đồng thời mặt bằng thuế nói chung tại nước này cũng có khả năng đi lên. Theo bà, củng cố tài chính công đồng nghĩa với việc chính phủ phải lựa chọn giữa cắt giảm chi tiêu và tăng thuế, trong khi cả hai phương án đều rất khó thực hiện về mặt chính trị.

Bà Bell cũng lưu ý rằng bà Le Pen, người đang có tỷ lệ ủng hộ cao trong các cuộc thăm dò, từng đề cập đến việc duy trì quy tắc 'ngân sách vàng' trong nhiệm kỳ của mình, nhưng chưa đưa ra những chi tiết cụ thể về cách thực hiện.

Trong khi đó, ông Ken Egan, Giám đốc cấp cao phụ trách xếp hạng tín nhiệm chính phủ tại tổ chức xếp hạng tín nhiệm KBRA, cho biết các phiên đấu giá trái phiếu tuần trước cho thấy nhu cầu cơ bản đối với nợ công Pháp vẫn rất vững chắc.

'Nhìn chung, đây là một buổi sáng mà tâm lý thị trường nghiêng về phòng thủ hơn, nhưng rõ ràng Pháp đang chịu áp lực lớn hơn một chút. Câu hỏi mà thị trường đặt ra là liệu nước này có thể dễ dàng đạt được tiến triển từ thời điểm hiện tại hay không', ông Egan cho biết qua email.

Nguy cơ khủng hoảng nợ và khả năng can thiệp của ECB

Bà Sharon Bell của Goldman Sachs cho rằng tình hình hiện tại chưa đòi hỏi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) phải can thiệp khẩn cấp. Theo bà, ECB không muốn sử dụng những công cụ như Công cụ Bảo vệ Truyền dẫn (Transmission Protection Instrument – TPI), vốn được thiết kế nhằm hạn chế tình trạng phân mảnh trên thị trường trái phiếu trong khu vực đồng euro.

Tuy nhiên, bà cho biết nếu chênh lệch lợi suất bắt đầu gây gián đoạn thanh khoản trên thị trường, ECB có thể lựa chọn kích hoạt cơ chế này.

Một động thái như vậy sẽ rất nhạy cảm về mặt chính trị và có thể buộc Pháp phải thực hiện các cải cách tài chính nghiêm ngặt hơn trong thời gian dài, tương tự những gì Hy Lạp, Bồ Đào Nha và Ireland từng trải qua trong cuộc khủng hoảng nợ khu vực đồng euro.

'Đôi khi, áp lực từ thị trường là điều cần thiết, và đó chính là những gì chúng ta đã chứng kiến trong năm nay', bà Bell nói.

Về phần mình, ông Mike Bell của RBC BlueBay Asset Management tiếp tục cảnh báo rằng nguy cơ Pháp rơi vào một cuộc khủng hoảng nợ công là rất thực tế.

'Cuối cùng, họ cần chấn chỉnh tình hình tài chính công. Nếu đề xuất những gì thực sự cần thiết để làm được điều đó, bạn sẽ không thể đắc cử. Còn nếu cố gắng triển khai các biện pháp mà không có sự ủy nhiệm từ cử tri thông qua bầu cử, đường phố sẽ lại bùng phát bạo loạn', ông nhận định.

Theo ông Bell, trước khi ECB có bất kỳ động thái can thiệp nào, nhiều khả năng sẽ xảy ra một cuộc đối đầu gay gắt giữa người chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống tiếp theo của Pháp và ngân hàng trung ương này.

ECB khó có thể can thiệp nếu các quốc gia không tuân thủ quy trình xử lý thâm hụt ngân sách vượt mức, theo đó thâm hụt ngân sách chính phủ không được vượt quá 3% GDP. Trong khi đó, thâm hụt ngân sách hiện tại của Pháp vào khoảng 5% GDP.

Tuần trước, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Pháp Emmanuel Moulin nói với CNBC rằng lợi suất trái phiếu Pháp tăng chủ yếu do bất ổn chính trị. Tuy nhiên, ông cho rằng nước này vẫn có thể đưa thâm hụt ngân sách trở lại mức 3% GDP vào năm 2029, phù hợp với mục tiêu mà chính phủ đề ra.