Thị trường carbon Việt Nam: Đăng ký hơn 510 triệu tấn, mới giao dịch hơn 1.200 tấn

Thị trường carbon Việt Nam: Đăng ký hơn 510 triệu tấn, mới giao dịch hơn 1.200 tấnTiểu Vy-Thứ bảy, 15/08/2026 14:45 (GMT+7)(VNF) - Thị trường carbon Việt Nam đã đăng ký hơn 510 triệu tấn hạn ngạch, nhưng giao dịch thực tế mới hơn 1.200 tấn CO₂e. Điều này cho thấy thanh khoản vẫn là bài toán lớn.Giá carbon phải đủ cao để tạo động lực chuyển đổiTại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 ngày 14/8, TS. Lê Xuân Nghĩa, Viện trưởng Viện Tư vấn và Phát triển (CODE) dẫn dự báo của Ngân hàng Thế giới cho rằng, giá carbon cần khoảng 147 USD/tấn CO₂ mới đủ sức tác động đến quyết định của các chủ thể phát thải.Khi giá carbon còn thấp, sức ép kinh tế buộc DN đổi mới công nghệ, đầu tư giảm phát thải chưa đủ mạnh. Với Việt Nam, thị trường carbon mới trong giai đoạn hình thành nên cần thêm thời gian để mức giá phát thải tạo ra động lực chuyển đổi xanh rõ nét hơn.TS. Lê Xuân Nghĩa, Viện trưởng Viện Tư vấn và Phát triển (CODE).Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, đây là vấn đề cần được tính đến ngay trong quá trình xây dựng chính sách. Mục tiêu của thị trường carbon không chỉ dừng ở việc tạo ra một nơi mua bán hạn ngạch và tín chỉ, mà quan trọng hơn là hình thành một tín hiệu giá đủ mạnh để tác động đến hành vi của bên phát thải.Bởi vậy, giá cao hay thấp không đơn thuần quyết định giá trị của một tín chỉ carbon. Nếu chi phí phát thải vẫn thấp hơn đáng kể so với khoản tiền doanh nghiệp phải bỏ ra để chuyển đổi công nghệ, thị trường sẽ khó tạo đủ sức ép thúc đẩy quá trình giảm phát thải.Thị trường carbon là một thị trường đặc biệt. Hàng hóa trên thị trường không chỉ mang giá trị thương mại mà giá cả còn đóng vai trò như phần thưởng đối với những chủ thể tích cực giảm phát thải và là “chi phí” đối với những bên phát thải vượt mức. Vì vậy, thị trường carbon có thể được xem là một cấu phần quan trọng của nền kinh tế xanh.Thanh khoản của thị trường phụ thuộc trước hết vào cách thức Chính phủ phân bổ hạn ngạch. Nếu hạn ngạch được cấp quá dễ dàng, nhu cầu mua bán sẽ thấp.TS. Lê Xuân Nghĩa lấy ví dụ, một doanh nghiệp phát thải 10 tấn CO₂ nhưng được cấp tới 9,5 tấn hạn ngạch thì chỉ cần mua thêm 0,5 tấn. Trong khi đó, nếu doanh nghiệp chỉ được cấp 7 tấn, họ buộc phải mua thêm 3 tấn trên thị trường. Như vậy, càng siết chặt hạn ngạch, nhu cầu giao dịch càng lớn và thanh khoản càng có cơ hội được cải thiện.Bên cạnh đó, chính sách cũng cần tính đến vai trò của nhà đầu tư. Một thị trường đúng nghĩa cần có cơ chế cho phép các nhà đầu tư mua gom hàng hóa ở vùng giá thấp và bán ra khi giá tăng, qua đó tạo dòng luân chuyển và hỗ trợ thanh khoản.Yếu tố thứ ba là mức độ tham gia của quốc tế. Nếu thị trường chỉ giới hạn trong phạm vi nội địa, quy mô giao dịch sẽ bị hạn chế, trong khi sự tham gia của các tổ chức quốc tế có thể mở rộng cả nguồn cầu lẫn nguồn cung tín chỉ carbon.Cuối cùng là mặt bằng lãi suất. Doanh nghiệp muốn mua hạn ngạch hay tín chỉ carbon đều cần nguồn vốn. Khi chi phí vốn ở mức cao, khả năng tham gia thị trường và thực hiện các giao dịch cũng bị hạn chế.TS. Lê Xuân Nghĩa cho rằng, các nhà hoạch định chính sách cần tính toán đồng thời những yếu tố này để tạo nền tảng thanh khoản cho thị trường. Nếu thị trường vận hành èo uột, tín hiệu giá yếu và giao dịch hạn chế, động lực chuyển đổi xanh của doanh nghiệp cũng khó được duy trì.Hoàn thiện “đường ray” cho thị trường carbonỞ khâu hậu giao dịch, bà Tạ Thanh Bình - Tổng Giám đốc VSDC cho biết, sau khi Nghị định 29/2026/NĐ-CP được ban hành, VSDC phối hợp với HNX triển khai hạ tầng vận hành thị trường carbon, trong đó HNX phụ trách giao dịch, VSDC đảm nhiệm lưu ký và thanh toán.Bà Tạ Thanh Bình, Tổng Giám đốc VSDCĐến nay, có 8 công ty chứng khoán đăng ký làm thành viên lưu ký, 20 tài khoản được mở, gồm 14 tổ chức trong nước và 6 tổ chức nước ngoài. Số dư hạn ngạch carbon lưu ký trên hệ thống tính đến ngày 11/5 đạt 4.510 tấn.Theo quy định, hạn ngạch hoặc tín chỉ chỉ bắt buộc lưu ký khi có nhu cầu giao dịch và phải được ký gửi trước ngày đặt lệnh. Hệ thống lưu ký và thanh toán đang vận hành an toàn, ổn định.Ông Nguyễn Tuấn Anh - Phó Tổng Giám đốc HNX cho biết, sau khi khai trương ngày 29/6 và đi vào vận hành, thị trường carbon tại HNX đã được đăng ký khoảng hơn 510 triệu tấn. Trong đó, hơn 1.200 tấn CO₂e đã được giao dịch với tổng giá trị hơn 161 triệu đồng.Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Tổng Giám đốc HNXĐến nay, Hệ thống đăng ký quốc gia ghi nhận 92 tổ chức đăng ký tham gia thị trường, tập trung chủ yếu ở ba lĩnh vực sản xuất thép, xi măng và nhiệt điện. Đây đều là những ngành có lượng phát thải lớn và thuộc diện được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính.Các tổ chức được phân bổ hạn ngạch hoặc sở hữu tín chỉ carbon phải đăng ký trên Hệ thống đăng ký quốc gia do Cục Biến đổi khí hậu quản lý. Sau khi dữ liệu được cập nhật, thông tin được truyền sang VSDC. Chỉ những tài khoản đã hoàn tất lưu ký trong ngày trước đó mới được thực hiện giao dịch vào ngày tiếp theo.Đây là một đặc thù quan trọng của thị trường carbon, khi quyền giao dịch chỉ được kích hoạt sau khi dữ liệu về hàng hóa và tài khoản được đồng bộ giữa Hệ thống đăng ký quốc gia và hệ thống lưu ký.Đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính, đối tượng được giao dịch là các doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch.Tại HNX, các giao dịch được thanh toán tức thời theo từng giao dịch. Khi bên mua có đủ tiền và bên bán có đủ hạn ngạch trên tài khoản lưu ký, các bên có thể thực hiện giao dịch thỏa thuận, gồm thỏa thuận thông thường hoặc thỏa thuận điện tử. Kết quả giao dịch được ghi nhận ngay trên hệ thống.Ông Neeraj Joshi, đại diện IFC, cho biết CBAM yêu cầu nhà nhập khẩu vào EU chứng nhận lượng phát thải carbon gắn với hàng hóa, với chi phí tuân thủ hiện khoảng 75 euro/tấn CO₂e. Đáng chú ý, dự thảo cho phép bù trừ 10% nghĩa vụ CBAM bằng tín chỉ carbon.Nếu EU chính thức chấp thuận cơ chế này, đây sẽ là nguồn cầu mới cho thị trường tín chỉ carbon quốc tế, đồng thời mở thêm cơ hội cho Việt Nam. Trong nước, thị trường carbon cũng đang từng bước hình thành, từ giao dịch tín chỉ nội địa đến khả năng tham gia cơ chế Điều 6 của Thỏa thuận Paris và kết nối với thị trường quốc tế.