Tính đến sinh kế lâu dài trong chính sách bồi thường khi thu hồi đất

Chính sách bồi thường khi thu hồi đất đang được đề xuất theo cách tiếp cận mới, không chỉ hướng tới giải quyết quyền lợi trước mắt, mà còn quan tâm hơn đến cuộc sống và sinh kế lâu dài của người dân...

Việc sửa đổi, hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến lĩnh vực bất động sản đang tiếp tục được thảo luận, với nhiều nội dung cần rà soát để phù hợp hơn với thực tiễn. Các vấn đề đặt ra trải rộng từ cơ chế, chính sách quản lý đến hoạt động phát triển, kinh doanh bất động sản, hướng tới tháo gỡ những điểm còn vướng mắc và bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Theo đó, tại chương trình làm việc của Kỳ họp không thường lệ thứ nhất Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội Đoàn Hà Nội đã thảo luận tại tổ về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, Luật Nhà ở năm 2023 và Luật Kinh doanh bất động sản.

LÀM RÕ QUY ĐỊNH VỀ NHÀ CÓ MỤC ĐÍCH LƯU TRÚ 

Trong thảo luận về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho rằng Nghị quyết số 21-NQ/TW đã chỉ ra bước chuyển mang tính đột phá trong tư duy về bồi thường: Chuyển mạnh từ tư duy 'bồi thường tài sản bị thu hồi' sang tư duy 'tái thiết cuộc sống cho người dân'.

Theo đại biểu, bồi thường bằng tiền một lần thường chỉ giải quyết vấn đề trước mắt. Nhiều hộ gia đình sau khi nhận khoản tiền lớn không có kỹ năng, kiến thức quản lý tài chính để sử dụng hiệu quả, dẫn đến khó khăn, mất sinh kế lâu dài, dễ phát sinh khiếu kiện và bất ổn xã hội. Vì vậy, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) cần nghiên cứu mô hình bồi thường mới: Chuyển một phần, hoặc toàn bộ giá trị bồi thường thành cổ phần góp vào dự án thu hồi đất. Đại biểu nhận định đổi mới tư duy bồi thường từ là nhằm bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân bị thu hồi đất.

Cùng với chính sách bồi thường, các đại biểu cũng quan tâm đến việc hoàn thiện hành lang pháp lý đối với hoạt động kinh doanh bất động sản. Khi thảo luận về dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản, đại biểu Trần Việt Anh - Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, nhận định việc bổ sung nhà có mục đích lưu trú vào loại hình bất động sản kinh doanh là bước tiến mang tính đột phá, sát thực tiễn, giải quyết khoảng trống pháp lý kéo dài nhiều năm; tạo cơ sở cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu cho nhà đầu tư thứ cấp, khơi thông phân khúc bất động sản nghỉ dưỡng, thương mại, đa công năng.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ khái niệm nhà có mục đích lưu trú, để phân biệt với nhà ở, căn hộ dịch vụ hoặc các loại hình lưu trú khác. Đồng thời, có quy định rõ về phạm vi áp dụng, chế độ sử dụng đất, quyền của người mua và cơ chế quản lý, vận hành, nhằm hạn chế tranh chấp, bảo đảm thống nhất trong thực hiện.

 TIẾP TỤC RÀ SOÁT CHÍNH SÁCH VỀ NHÀ Ở 

Bên cạnh các quy định về đất đai và hoạt động kinh doanh bất động sản, chính sách nhà ở tiếp tục được đặt ra với một số nội dung cần xem xét. Cụ thể, tham gia ý kiến về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam cho rằng theo dự thảo, đối tượng thụ hưởng ngày càng rộng trong khi nguồn cung có hạn. Vì vậy, cần phân biệt rõ "đủ điều kiện" với "được ưu tiên khi nguồn cung thiếu". Thứ tự ưu tiên nên dựa vào mức độ khó khăn về nhà ở, khả năng chi trả, nhóm dễ bị tổn thương và nhu cầu ở gắn với nơi làm việc. Nếu mở rộng đối tượng nhưng không có cơ chế ưu tiên rõ, người khó khăn nhất vẫn có thể khó tiếp cận nhà ở.

Ở một góc độ khác, đại biểu Dương Minh Ánh - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đánh giá sau khi Luật Nhà ở hiện hành có hiệu lực đã bộc lộ một số khoảng trống pháp lý tác động trực tiếp đến phụ nữ và nhóm dễ bị tổn thương. Theo đại biểu, vẫn còn bất lợi trong việc xác định điều kiện chưa có nhà ở. Có trường hợp phụ nữ sau ly hôn hoặc là người bị bạo lực gia đình vẫn đứng tên trong tài sản chung của vợ chồng nhưng thực tế không được quản lý, sử dụng căn nhà đó. Nếu chỉ căn cứ vào hệ thống đăng ký sở hữu, nhóm phụ nữ này sẽ không đủ điều kiện thụ hưởng chính sách nhà ở xã hội, dù thực tế không có chỗ ở ổn định.

Do vậy, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu chính sách nhằm bảo đảm quyền bình đẳng giới được đi vào đời sống. Bổ sung quy định cấm hành vi phân biệt đối xử về giới, dân tộc, tình trạng khuyết tật dưới mọi hình thức trong đầu tư, quản lý, xét duyệt và giao dịch nhà ở. Đồng thời để bảo đảm quyền có chỗ ở an toàn, bình đẳng cho các nhóm dễ bị tổn thương, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em trước rủi ro mất chỗ ở trong tình huống khẩn cấp, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế bảo vệ tại Điều 12 dự thảo Luật theo hướng: "Nhà nước bảo đảm quyền có chỗ ở tạm thời cho phụ nữ, trẻ em và người yếu thế trong trường hợp bị bạo lực gia đình hoặc nạn nhân bị mua bán trở về trong thời gian chờ giải quyết chỗ ở hoặc ổn định cuộc sống".

Những ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy nhiều vấn đề trong thực tiễn đang được đặt ra trong quá trình sửa đổi các luật. Việc nghiên cứu, tiếp thu và cụ thể hóa các nội dung sẽ góp phần đưa chính sách sát hơn với đời sống, đồng thời tạo thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện.