Xây dựng dữ liệu bảo hiểm: Bảo vệ khách hàng và chống trục lợi

Xây dựng dữ liệu bảo hiểm: Bảo vệ khách hàng và chống trục lợiXuân Thạch-22/09/2026 12:00 (GMT+7)(VNF) - Theo các chuyên gia, vấn đề cốt lõi của bảo hiểm sức khoẻ “tuổi thọ” ngắn là do thiếu một hệ thống dữ liệu liên thông để các doanh nghiệp có thể định phí đúng hơn, do đó cần xây dựng sớm hạ tầng này nhằm tăng “vòng đời” sản phẩm, đồng thời chống trục lợi hiệu quả.TIN LIÊN QUANKhoảng trống an sinh: 14 triệu người đến tuổi hưu, chỉ 5 triệu người có lương20/09/2026 10:00Không thiếu cơ sở pháp lý, chỉ đang thiếu khâu triển khaiTrao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, Tiến sĩ Trần Nguyên Đán, Viện trưởng Học viện Bảo hiểm và Quản trị rủi ro tài chính (IFRM) nêu, tại Điều 11, Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 (được sửa đổi tại Luật số 139/2025 có hiệu lực 1/1/2026) đã quy định Nhà nước đầu tư xây dựng cơ sở dữ liệu về hoạt động kinh doanh bảo hiểm, giao Bộ Tài chính xây dựng, quản lý và vận hành.Về phíadoanh nghiệp bảo hiểm, phải có trách nhiệm cung cấp thông tin về bên mua bảo hiểm và người được bảo hiểm, việc thu thập và lưu giữ phải tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Ngoài ra, cơ sở dữ liệu này được kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia khác.Như vậy, theo ông Đán, khung pháp lý để giải quyết vấn đề dữ liệu đã có từ hơn ba năm nay, phần còn thiếu là một hệ thống chạy được trên thực tế cùng với quy chuẩn kỹ thuật để các doanh nghiệp kết nối vào. Bản thân các doanh nghiệp cũng đã kiến nghị cơ quan quản lý sớm vận hành tập trung cơ sở dữ liệu này, còn Hiệp hội cũng đã khuyến nghị chia sẻ thông tin về lịch sử tổn thất, nhưng tới nay vẫn chưa triển khai được.Cơ sở pháp lý về hệ thống dữ liệu bảo hiểm đã đủ, chỉ đang thiếu khâu triển khai.Để có giải pháp, viện trưởng IFRM dẫn chứng 2 mô hình tham chiếu, có nhiều điều kiện gần giống với Việt Nam.Thứ nhất, Ấn Độ lập Insurance Information Bureau of India từ năm 2009, trực thuộc cơ quan quản lý bảo hiểm IRDAI. Đây là kho dữ liệu tập trung của toàn ngành, giúp doanh nghiệp phát hiện hồ sơ bồi thường trùng lặp hoặc bất thường, đồng thời cung cấp dữ liệu về tần suất bồi thường theo vùng để định phí sát hơn. Riêng mảng sức khỏe, cơ quan này còn quản lý một danh bạ thống nhất các bệnh viện nằm trong mạng lưới bảo hiểm.Xa hơn, Hoa Kỳ có Medical Information Bureau, thành lập từ năm 1902, là tổ chức phi lợi nhuận do chính khoảng 430 công ty bảo hiểm thành viên sở hữu. Điểm đáng chú ý không nằm ở quy mô mà ở cách vận hành: các công ty trao đổi với nhau bằng mã, không trao đổi hồ sơ bệnh án. Tổ chức này chịu sự điều chỉnh của pháp luật về báo cáo tín dụng tiêu dung và người dân có quyền yêu cầu xem hồ sơ của chính mình miễn phí mỗi năm một lần.“Thể chế, hệ thống y tế và mức độ số hóa hồ sơ khám chữa bệnh của mỗi nước khác nhau, không thể bê nguyên mô hình về áp cho Việt Nam”, ông Đán lưu ý.Đồng quan điểm, bà Đinh Ngọc Niềm, CEO Global Care cũng cho rằng, thị trường bảo hiểm Việt Nam cần xây dựng cơ sở dữ liệu tổn thất sức khỏe dùng chung toàn ngành. Với sức khỏe, một cơ sở dữ liệu tổn thất ẩn danh, chuẩn hóa theo nhóm tuổi, giới tính, vùng, nhóm bệnh, do Hiệp hội hoặc Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm vận hành, sẽ giải quyết tận gốc vấn đề định phí sai và là công cụ chống trục lợi hiệu quả nhất với điều kiện triển khai đúng nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân theo quy định.Đừng đẩy người “yếu thế” ra khỏi thị trường bảo hiểmKiến nghị một hướng đi phù hợp với Việt Nam, ông Đán gợi ý, nên làm trước phần dữ liệu lịch sử bồi thường, chưa cần xem tới dữ liệu bệnh án. Mô hình Hoa Kỳ cho thấy chỉ cần trao đổi bằng mã cũng đủ để cảnh báo, không nhất thiết phải chia sẻ hồ sơ y tế. Đây là phần dễ nhất, ít nhạy cảm nhất về dữ liệu cá nhân và giải quyết được phần lớn tình trạng một người mua nhiều hợp đồng ở nhiều nơi rồi yêu cầu bồi thường cùng lúc.Thứ hai, quyền của người được bảo hiểm phải đi cùng ngay từ đầu, không phải bổ sung sau. Người dân cần được biết mình có hồ sơ trong hệ thống hay không, được xem nội dung hồ sơ đó và được yêu cầu đính chính khi có sai sót. Thiếu điều này thì cơ sở dữ liệu trở thành công cụ một chiều, chỉ doanh nghiệp được lợi và sớm muộn cũng vấp phải phản ứng.Lịch sử bồi thường của người tham gia là chỉ số mà các DN có thể chia sẻ được với nhau, đủ để cảnh báo và định phí.Thứ ba, đây là phần cần phải lưu ý, khi định phí theo dữ liệu, người có sức khỏe tốt sẽ được phí rẻ hơn và điều khoản tốt hơn, điều đó công bằng. Nhưng mặt còn lại là người có tiền sử bệnh sẽ bị tính phí rất cao hoặc bị từ chối, mà đó lại đúng là nhóm cần bảo hiểm nhất. Vì vậy, dữ liệu chính xác hơn phải đi kèm một cơ chế nào đó cho nhóm rủi ro cao, có thể là sản phẩm mức quyền lợi giới hạn với phí chấp nhận được, hoặc một quỹ chia sẻ rủi ro giữa các doanh nghiệp.“Nếu chỉ làm được định phí theo dữ liệu, sự minh bạch có thể sẽ đẩy người yếu thế ra khỏi thị trường và như thế là đi ngược lại mục đích ban đầu của bảo hiểm”, ông Đán quan ngại.Cần sản phẩm bảo hiểm sức khoẻ “cam kết” dài hạnỞ góc độ đại lý, tổ chức, bà Đinh Ngọc Niềm nêu kiến nghị quan trọng, Bộ Tài chính xem xét mở khuôn khổ pháp lý chosản phẩm bảo hiểm sức khỏedài hạn có điều chỉnh phí. Hiện nay, khi tình hình bồi thường tăng cao, các chỉ số xấu đi, công cụ duy nhất trong tay doanh nghiệp là ngừng bán sản phẩm, và người gánh hậu quả là khách hàng. Cần nhà nước cho phép một loại sản phẩm y tế có thời hạn dài hoặc có điều khoản bảo đảm tái tục, trong đó phí có thể được điều chỉnh theo các điều kiện chặt chẽ.Bà ví dụ, thị trường Trung Quốc đã làm điều này từ năm 2020: doanh nghiệp phải công bố công khai phương pháp điều chỉnh phí, điều kiện kích hoạt phải khách quan (tỷ lệ bồi thường thực tế, lạm phát y tế, thay đổi lớn của chính sách bảo hiểm y tế nhà nước), lần điều chỉnh đầu tiên không được sớm hơn ba năm kể từ ngày ra mắt sản phẩm, mỗi lần cách nhau tối thiểu một năm, và tuyệt đối không được điều chỉnh phân biệt theo tình trạng sức khỏe của từng cá nhân. Kết quả là thị trường có sản phẩm bảo đảm tái tục 15, 20 năm.“Thay “khai tử sản phẩm” bằng “điều chỉnh phí minh bạch” chính là chìa khóa để có vòng đời dài hơn”, bà Niềm cho hay.Kế đến, bà Niềm đánh giá, vòng đời sản phẩm dài chỉ khả thi khi nhà bảo hiểm kiểm soát được chi phí bồi thường. Bà đề nghị có cơ chế khuyến khích xây dựng mạng lưới bảo lãnh viện phí với biểu phí tham chiếu, chuẩn hóa mã dịch vụ và mã bệnh để liên thông dữ liệu, và khung pháp lý cho phê duyệt trước đối với các can thiệp chi phí lớn. Nếu không giải quyết được vấn đề chỉ định quá mức, mọi nỗ lực định phí đều chỉ là chạy theo chi phí.Thị trường bảo hiểm cần những sản phẩm dài hạn, đảm bảo quyền lợi của người tham gia.Tiếp theo, cần quy định nghĩa vụ thông báo và chuyển tiếp khi thu hẹp hoặc ngừng bán sản phẩm sức khỏe đối với DN. Cụ thể, thông báo trước tối thiểu 90 ngày cho kênh phân phối và khách hàng đang tham gia; bắt buộc doanh nghiệp chào một sản phẩm thay thế trong cùng doanh nghiệp, và bảo lưu toàn bộ thời gian chờ đã hoàn thành khi khách hàng chuyển sang sản phẩm đó. Đây là kiến nghị dễ thực thi nhất và có hiệu lực bảo vệ khách hàng ngay lập tức.Cuối cùng, cơ quan quản lý cần giám sát trên cơ sở rủi ro và chuẩn hóa bộ thuật ngữ quyền lợi. Đề nghị theo dõi, cảnh báo sớm theo tỷ lệ bồi thường và tỷ lệ kết hợp riêng của nghiệp vụ sức khỏe bán lẻ thay vì chỉ nhìn số liệu tổng, việc này phù hợp với lộ trình chuyển sang mô hình vốn trên cơ sở rủi ro theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, khi đó sản phẩm định phí dưới chuẩn sẽ tự động "hao" vốn hơn và thị trường tự điều chỉnh.Song song, cần chuẩn hóa các khái niệm “bệnh có sẵn”, “điều trị nội trú”, “điều trị trong ngày”, “thời gian chờ”, vốn đang được định nghĩa khác nhau giữa các doanh nghiệp, để cạnh tranh diễn ra trên chất lượng thay vì trên sự mập mờ của câu chữ.Hệ thống dữ liệu đang bắt đầu triển khaiChia sẻ với VietnamFinance, đại diện Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) cho biết, Cục đang triển khai dự án cơ sở dữ liệu chung toàn ngành, tuy nhiên chưa thực hiện được nhiều bởi đặc thù ngành bảo hiểm ra đời sau, chuẩn mực ngành cũng đi sau các lĩnh vực tài chính khác, ngoài ra, dữ liệu bảo hiểm rất sâu và thực tế kinh doanh trên thị trường cho thấy ngành cần thêm thời gian để có thể xây dựng được cơ sở hạ tầng quan trọng này.Nêu ý kiến từ phía doanh nghiệp, ông Vũ Anh Tuấn, Tổng Giám đốc, Bảo hiểm Bảo Minh nhìn nhận, hệ thống tích hợp dữ liệu là cần thiết để các doanh nghiệp bảo hiểm cùng chia sẻ và phục vụ quản lý nhà nước tốt hơn. Theo ông, hiện các bên đang triển khai hệ thống công nghệ tích hợp tất cả các dữ liệu y tế của người dân để dùng chung. Ông kỳ vọng, đến 2030 khi hoàn thành, các vấn đề về trục lợi bảo hiểm như trước đây sẽ hạn chế rất nhiều.Bảo hiểm sức khoẻ ‘vòng đời’ ngắn: Tất cả các bên đều bị ảnh hưởngBảo hiểm sức khoẻ ‘vòng đời’ ngắn: Tất cả các bên đều bị ảnh hưởngTài chính cá nhân(VNF) - Theo các chuyên gia, thực trạng nhiều sản phẩm bảo hiểm sức khoẻ có “tuổi thọ” ngắn, dừng bán sớm sẽ ảnh hưởng đến toàn thị trường bảo hiểm, đặc biệt là niềm tin, mà nguyên nhân được chỉ ra là do thiếu một hạ tầng dữ liệu đồng bộ.