Xuất hóa đơn từng giao dịch nhỏ: Quản lý thuế hay thêm gánh nặng cho người kinh doanh?

Xuất hóa đơn từng giao dịch nhỏ: Quản lý thuế hay thêm gánh nặng cho người kinh doanh?Kỳ Thư-05/09/2026 12:00 (GMT+7)(VNF) - Theo bà Lê Yến, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn thuế Hà Nội (HanoiTax), yêu cầu xuất hóa đơn cho từng giao dịch là cần thiết để minh bạch doanh thu và chống thất thu thuế. Tuy nhiên, với các cửa hàng phát sinh hàng trăm, hàng nghìn giao dịch nhỏ mỗi ngày, việc lập hóa đơn riêng cho từng gói bánh, chai nước hay món hàng vài nghìn đồng có thể làm tăng đáng kể chi phí tuân thủ, đặt ra bài toán cân bằng giữa hiệu quả quản lý và gánh nặng cho người kinh doanh.Theo quy định tại Nghị định 70, tất cả doanh nghiệp,hộ kinh doanhbuộc phải xuất hóa đơn cho từng giao dịch, bất kể giá trị lớn hay nhỏ, nhưng đáng nói là người mua lại từ chối nhận những hóa đơn nhỏ lẻ dạng này. Quy định này được kỳ vọng góp phần minh bạch doanh thu, hạn chế thất thuthuế, nhưng khi áp dụng vào hoạt động bán lẻ lại phát sinh không ít vấn đề, nhất là với những giao dịch chỉ vài nghìn hoặc vài chục nghìn đồng.Một cửa hàng có thể phát sinh hàng trăm, thậm chí hàng nghìn giao dịch mỗi ngày, trong khi phần lớn người mua là người tiêu dùng cuối cùng và không có nhu cầu nhận hóa đơn. Vậy việcxuất hóa đơncho từng giao dịch nhỏ có thực sự cần thiết và hiệu quả?. Chi phí tuân thủ sẽ được đặt ở đâu và đâu là cách để vừa quản lý chặt doanh thu, vừa tránh tạo thêm gánh nặng thủ tục cho người kinh doanh?Tạp chí Đầu tư Tài chính đã có cuộc trò chuyện với bà Lê Yến, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn thuế Hà Nội (HanoiTax), về vấn đề này.Không thể chỉ nhìn vào số lượng hóa đơn để quản lý doanh thu- Thưa bà, về nguyên tắc, việc yêu cầu người bán lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ là cần thiết. Tuy nhiên, với hoạt động bán lẻ, đặc biệt những giao dịch chỉ vài nghìn đồng, liệu việc yêu cầu xuất hóa đơn cho từng giao dịch có thực sự hiệu quả?bà Lê Yến, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn thuế Hà Nội (HanoiTax)Bà Lê Yến:Về nguyên tắc, việc yêu cầu người bán lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ là cần thiết. Đây là căn cứ ghi nhận doanh thu, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, đồng thời tạo sự minh bạch và công bằng giữa những người kinh doanh tuân thủ với những trường hợp cố tình để doanh thu ngoài sổ sách.Tuy nhiên, khi áp dụng vào hoạt động bán lẻ, cần nhìn nhận đầy đủ cả mục tiêu quản lý và chi phí tuân thủ.Một cửa hàng có thể phát sinh hàng trăm, thậm chí hàng nghìn giao dịch mỗi ngày, trong đó có rất nhiều giao dịch chỉ trị giá vài nghìn hoặc vài chục nghìn đồng. Người mua chủ yếu là người tiêu dùng cuối cùng và thường không có nhu cầu nhận hóa đơn.Nếu mỗi gói bánh, chai nước hay gói snack đều phải tạo thành một hóa đơn điện tử riêng biệt thì về lý thuyết, cơ quan quản lý sẽ có dữ liệu đến từng giao dịch. Nhưng về thực tế, cách làm này có thể làm tăng đáng kể số lượng hóa đơn, chi phí phần mềm, thiết bị, đường truyền, nhân sự xử lý và khối lượng dữ liệu phải lưu trữ, truyền nhận.Vì vậy, theo tôi, vấn đề không phải là có quản lý những giao dịch nhỏ hay không, mà là lựa chọn phương thức quản lý nào vừa kiểm soát được đầy đủ doanh thu, vừa phù hợp với thực tế bán lẻ.- Nhiều người cho rằng nếu khách hàng không lấy hóa đơn thì người bán có thể không cần xuất hóa đơn. Cách hiểu này có chính xác không?Bà Lê Yến:Cần thống nhất rằng khách hàng không có nhu cầu hoặc từ chối nhận hóa đơn không đồng nghĩa với việc người bán không phải ghi nhận doanh thu.Theo nguyên tắc hiện hành, khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, người bán vẫn phải lập hóa đơn, không phụ thuộc vào việc người mua có lấy hóa đơn hay không.Đối với người mua là người tiêu dùng cuối cùng, trong những trường hợp pháp luật cho phép, hóa đơn có thể không cần thể hiện đầy đủ tên, địa chỉ hoặc mã số thuế của người mua, nhưng doanh thu vẫn phải được ghi nhận.Như vậy, cần tách hai vấn đề. Người bán có nghĩa vụ lập và ghi nhận giao dịch; còn người mua có nhận, lưu giữ hoặc sử dụng hóa đơn đó hay không lại là câu chuyện khác.- Với một cửa hàng có hàng trăm, hàng nghìn giao dịch mỗi ngày, việc lập hóa đơn cho từng giao dịch sẽ tạo ra những chi phí tuân thủ nào?Bà Lê Yến:Đối với cửa hàng bán lẻ có số lượng giao dịch lớn, việc lập hóa đơn riêng cho từng lần bán có thể phát sinh nhiều khoản chi phí.Trước hết là chi phí đầu tư máy tính tiền, phần mềm bán hàng và phần mềm hóa đơn điện tử. Tiếp đó là chi phí kết nối, truyền và lưu trữ dữ liệu; chi phí nhân sự vận hành, kiểm tra và xử lý sai sót.Trong khi đó, khối lượng hóa đơn phát sinh rất lớn nhưng phần lớn người mua không có nhu cầu nhận hoặc sử dụng.Đối với doanh nghiệp bán lẻ lớn, những chi phí này có thể được hấp thụ bằng hệ thống công nghệ. Nhưng đối với hộ kinh doanh hoặc cửa hàng nhỏ, đây có thể trở thành một gánh nặng đáng kể.- Vậy theo bà, cơ quan quản lý có thể kiểm soát doanh thu bằng những phương thức nào khác ngoài việc dựa vào số lượng hóa đơn phát hành?Bà Lê Yến:Trong điều kiện chuyển đổi số, cơ quan quản lý có thể kiểm soát doanh thu thông qua nhiều lớp dữ liệu, chứ không chỉ dựa vào số lượng hóa đơn đã phát hành.Dữ liệu từ phần mềm bán hàng có thể phản ánh từng mặt hàng, số lượng, đơn giá, thời gian giao dịch và phương thức thanh toán. Dữ liệu ngân hàng, ví điện tử và mã QR phản ánh dòng tiền không dùng tiền mặt. Dữ liệu kho phản ánh lượng hàng nhập, xuất và tồn. Dữ liệu hóa đơn phản ánh nghĩa vụ người bán đã thực hiện.Khi những nguồn dữ liệu này được kết nối và đối chiếu, cơ quan quản lý vẫn có thể xác định tương đối đầy đủ doanh thu của người bán, đồng thời phát hiện những trường hợp có dấu hiệu bất thường.Có thể nghiên cứu hóa đơn tổng hợp cuối ngày- Một trong những hướng được đặt ra là cho phép tổng hợp các giao dịch nhỏ vào cuối ngày. Bà đánh giá thế nào về phương án này?Bà Lê Yến:Đối với hoạt động bán lẻ, giá trị giao dịch nhỏ, người mua là người tiêu dùng cuối cùng và không yêu cầu nhận hóa đơn, tôi cho rằng có thể nghiên cứu cơ chế cho phép lập hóa đơn tổng hợp cuối ngày.Theo phương án này, phần mềm bán hàng vẫn phải ghi nhận đầy đủ từng giao dịch trong ngày, bao gồm thời gian bán, tên hàng hóa, số lượng, đơn giá, giá trị thanh toán và phương thức thu tiền.Cuối ngày, phần mềm có thể tự động tổng hợp các giao dịch mà người mua không yêu cầu nhận hóa đơn để lập một hóa đơn điện tử cho tổng doanh thu trong ngày.Trường hợp khách hàng có nhu cầu lấy hóa đơn thì người bán vẫn lập hóa đơn riêng ngay tại thời điểm giao dịch và loại giao dịch đó khỏi số liệu dùng để lập hóa đơn tổng hợp.Tuy nhiên, cần lưu ý đây là kiến nghị nghiên cứu về chính sách. Theo quy định hiện hành, việc lập hóa đơn tổng hợp cuối ngày chưa phải là cơ chế được áp dụng chung cho mọi hoạt động bán lẻ. Doanh nghiệp và hộ kinh doanh vẫn phải thực hiện theo quy định về thời điểm lập hóa đơn tương ứng với lĩnh vực của mình.Có thể nghiên cứu hóa đơn tổng hợp cuối ngày.- Nếu cơ chế hóa đơn tổng hợp cuối ngày được nghiên cứu áp dụng, theo bà cần đặt ra những điều kiện kiểm soát nào để tránh bị lợi dụng?Bà Lê Yến:Theo tôi, cơ chế này cần đi kèm các điều kiện chặt chẽ.Trước hết, chỉ nên áp dụng đối với hoạt động bán lẻ trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng. Có thể quy định ngưỡng giá trị tối đa đối với mỗi giao dịch được tổng hợp.Người bán phải sử dụng phần mềm hoặc máy tính tiền có khả năng ghi nhận chi tiết từng giao dịch. Dữ liệu bán hàng phải được lưu trữ đầy đủ, có dấu vết thời gian và không được tùy ý sửa, xóa.Các giao dịch đã lập hóa đơn riêng cho khách hàng phải được tự động loại khỏi hóa đơn tổng hợp. Tổng doanh thu trên hóa đơn cuối ngày phải đối chiếu được với báo cáo bán hàng, tiền mặt, chuyển khoản, QR và các phương thức thanh toán khác.Những ngành, lĩnh vực có mức độ rủi ro cao có thể áp dụng cơ chế kiểm soát riêng.Cách làm này vẫn bảo đảm mỗi giao dịch đều được hệ thống ghi nhận, nhưng không nhất thiết biến mỗi giao dịch nhỏ thành một thủ tục hành chính độc lập.-Như vậy, thay vì yêu cầu mọi giao dịch đều phải được xử lý theo cùng một cách, có nên áp dụng cơ chế quản lý phân tầng?Bà Lê Yến:Tôi cho rằng cần nghiên cứu một cơ chế quản lý phân tầng thay vì áp dụng hoàn toàn giống nhau cho mọi giao dịch.Với giao dịch mà khách hàng yêu cầu hóa đơn, người bán lập hóa đơn riêng ngay tại thời điểm bán. Với giao dịch có giá trị lớn hoặc thuộc lĩnh vực rủi ro, tiếp tục kiểm soát theo từng giao dịch.Đối với giao dịch bán lẻ giá trị nhỏ, khách hàng là người tiêu dùng và không yêu cầu hóa đơn, có thể nghiên cứu cho phép tổng hợp cuối ngày nếu hệ thống đã ghi nhận đầy đủ từng giao dịch.Chính phủ cũng có thể hỗ trợ phần mềm, hóa đơn cho hộ kinh doanh nhỏ; đồng thời quy định rõ tiêu chuẩn dữ liệu, trách nhiệm lưu trữ và khả năng truy xuất để tránh việc cơ chế đơn giản hóa bị lợi dụng nhằm che giấu doanh thu.- Từ góc độ quản lý thuế, theo bà đâu mới là tiêu chí quan trọng để đánh giá một chính sách hóa đơn có hiệu quả?Bà Lê Yến:Quản lý thuế hiệu quả không chỉ là thu thập được nhiều dữ liệu nhất, mà phải xác định dữ liệu nào thực sự cần thiết để nhận diện rủi ro và chống thất thu.Nếu phải phát hành hàng triệu hóa đơn giá trị rất nhỏ nhưng dữ liệu đó không tạo thêm nhiều giá trị so với dữ liệu đã có trên hệ thống bán hàng và dòng tiền, thì cần đánh giá lại hiệu quả giữa lợi ích quản lý và chi phí xã hội phải bỏ ra.Nguồn lực của cơ quan thuế cũng nên tập trung vào việc phân tích rủi ro, phát hiện doanh thu bị che giấu, hoạt động kinh doanh không đăng ký hoặc chênh lệch lớn giữa dòng hàng, dòng tiền và doanh thu kê khai, thay vì dàn trải quá nhiều nguồn lực cho các giao dịch rất nhỏ nhưng đã được hệ thống ghi nhận đầy đủ.Mục tiêu cuối cùng vẫn phải là toàn bộ doanh thu được ghi nhận và kê khai đầy đủ. Tuy nhiên, phương thức thực hiện cần phù hợp với đặc điểm của hoạt động bán lẻ và mức độ phát triển của công nghệ.Trân trọng cảm ơn bà!Phạt vi phạm về thuế và hoá đơn: Quy định mới nhất, người nộp thuế cần lưu ýPhạt vi phạm về thuế và hoá đơn: Quy định mới nhất, người nộp thuế cần lưu ýTài chính(VNF) - Văn bản số 27/2026 đã hợp nhất các quy định xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hoá đơn, giúp người nộp thuế thuận tiện tra cứu, dễ dàng nắm bắt, lưu ý và tuân thủ.