Rõ cách thức tổ chức hậu kiểm, phân định rõ trách nhiệm
Sáng 17/10, sau khi Chính phủ trình bày Tờ trình, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi).
Theo dự thảo, số thủ tục hành chính được cắt giảm từ 14 xuống còn một thủ tục đăng ký điện tử. Cơ quan quản lý nhà nước chủ yếu kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ, không thẩm định sâu nội dung như trước; doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về việc đáp ứng các điều kiện kinh doanh và chịu sự kiểm tra, giám sát sau đăng ký.
Đây là thay đổi có ý nghĩa với doanh nghiệp, song các đại biểu cho rằng hiệu quả cải cách phụ thuộc vào cách thức tổ chức hậu kiểm và phân định trách nhiệm khi xảy ra vi phạm.
Phát biểu thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá việc chuyển sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu là bước đổi mới quan trọng, giúp giảm rào cản gia nhập thị trường và phù hợp với sự phát triển của kinh tế số.
Tuy nhiên, theo Chủ tịch Quốc hội, hậu kiểm chỉ phát huy hiệu quả khi có dữ liệu thực và cơ chế giám sát đủ mạnh. Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý chưa hoàn thiện, hoặc tiêu chí phân loại rủi ro còn chung chung, hậu kiểm có thể trở thành hình thức hoặc tạo ra gánh nặng kiểm tra đột xuất cho doanh nghiệp.
Vì vậy, cần làm rõ dữ liệu tối thiểu doanh nghiệp phải chia sẻ, gồm thông tin định danh bưu gửi, dữ liệu hành trình và sự cố; đồng thời có lộ trình chuyển đổi số phù hợp, đi kèm hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp nhỏ.
Về vấn đề này, đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn Đà Nẵng) cho rằng, từ góc độ khoa học vấn đề quan trọng nhất của luật lần này là phải chuyển từ tư duy quản lý hoạt động bưu chính truyền thống sang tạo điều kiện phát triển bưu chính trong nền kinh tế số.
Do đó, theo đại biểu phải bảo đảm chuyển từ cấp phép sang đăng ký và cải cách thực chất. Điều 14 quy định đăng ký cung cấp dịch vụ thay cho cấp phép, nhưng Điều 13 vẫn đặt ra các điều kiện kinh doanh. Còn Điều 50 quy định việc chuyển tiếp đối với doanh nghiệp đang hoạt động, ông lưu ý.
 |
Đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn Đà Nẵng) |
Từ đó, ông Huy đề nghị làm rõ 3 vấn đề: Doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về những điều kiện nào? Cơ quan nhà nước kiểm tra, giám sát ra sao? Căn cứ xử lý khi doanh nghiệp vi phạm là gì?
"Đồng thời, cần rà soát lại yêu cầu đăng ký lại, tránh gây xáo trộn không cần thiết cho doanh nghiệp hiện hữu. Chúng ta không nên bỏ giấy phép về mặt hình thức nhưng lại duy trì cơ chế xin phép trong thực tế", ông nói.
Cùng với đó, đại biểu đề nghị Luật quy định rõ phạm vi thông tin phải thu thập, mục đích sử dụng, thời hạn lưu giữ và trách nhiệm bảo vệ dữ liệu. Đặc biệt, khi ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) để đánh giá mức độ rủi ro của bưu gửi, phải có cơ chế kiểm tra lại kết quả và xác định trách nhiệm nếu đánh giá sai gây thiệt hại.
Lo rủi ro khi bỏ quy định quản lý tiền thu hộ COD
Cùng quan điểm về yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) cho biết, cơ quan thẩm tra từng đề nghị bổ sung cơ chế quản lý tiền thu hộ khi giao hàng (COD), trong đó yêu cầu doanh nghiệp tách bạch dòng tiền, mở tài khoản riêng tại tổ chức tín dụng, thực hiện đối soát và hoàn trả trong thời hạn quy định.
Tuy nhiên, cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu theo hướng bỏ quy định này, với lý do COD là dịch vụ cộng thêm, nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính.
Theo ông Sơn, việc loại bỏ quy định có thể phù hợp với phạm vi điều chỉnh của luật, song cần giải trình rõ cơ chế quản lý thay thế, bởi "nó không làm mất đi rủi ro trên thực tế".
 |
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) |
Theo đại biểu, dòng tiền thu hộ luân chuyển qua các doanh nghiệp bưu chính mỗi năm lớn hơn nhiều lần doanh thu toàn ngành. Nếu hoạt động này không còn chịu sự điều chỉnh của Luật Bưu chính, trong khi chưa xác định rõ các quy định pháp luật khác có thể kiểm soát đầy đủ rủi ro, quyền lợi của người sử dụng dịch vụ sẽ khó được bảo đảm.
"Khi một doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, tiền thu hộ của hàng vạn hộ kinh doanh, hợp tác xã có thể bị chiếm dụng hoặc mất", đại biểu cảnh báo.
Từ thực tế này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn kiến nghị hai phương án: giữ lại trong luật quy định mang tính nguyên tắc tối thiểu về quản lý tiền thu hộ; hoặc giải trình rõ văn bản pháp luật nào sẽ điều chỉnh hoạt động COD, bảo đảm kiểm soát rủi ro và bảo vệ người sử dụng dịch vụ sau khi nội dung này được đưa ra khỏi Luật Bưu chính.
Rõ cơ chế bồi thường, tài chính công ích và nghĩa vụ dữ liệu
Bên cạnh thủ tục kinh doanh, các đại biểu tập trung vào trách nhiệm của doanh nghiệp đối với khách hàng và cơ chế bảo đảm nguồn lực duy trì mạng bưu chính công cộng.
Góp ý Điều 47 về bồi thường thiệt hại, đại biểu Tô Ái Vang (đoàn TP. Cần Thơ) cho rằng quy định bồi thường theo mức giới hạn trách nhiệm của dịch vụ, thay vì căn cứ vào giá trị thực tế của bưu gửi, có thể khiến khách hàng chịu thiệt hại lớn khi gửi hàng hóa giá trị cao.
 |
Đại biểu Tô Ái Vang (đoàn TP Cần Thơ) |
Theo đại biểu, đối với bưu gửi sử dụng dịch vụ khai giá, nếu xảy ra mất mát, hư hỏng hoặc tráo đổi toàn bộ, doanh nghiệp cần bồi thường 100% giá trị bưu gửi đã khai theo giá thị trường tại thời điểm gửi. Với bưu gửi không khai giá, mức bồi thường nên căn cứ vào tỷ lệ thiệt hại thực tế, có giới hạn hợp lý, thay vì áp dụng cào bằng theo cước phí.
Đại biểu cũng đề nghị quy định thời hạn xử lý bồi thường khoảng 10 ngày kể từ khi xác định bưu gửi bị mất, hư hỏng hoặc bị tráo đổi toàn bộ. Những quy định rõ ràng hơn sẽ giúp bảo vệ khách hàng, đồng thời tạo khuôn khổ minh bạch để doanh nghiệp chủ động quản trị rủi ro.
Từ các ý kiến tại tổ, yêu cầu đặt ra khi hoàn thiện dự thảo là vừa giảm thủ tục, mở rộng không gian kinh doanh, vừa xây dựng cơ chế hậu kiểm rõ ràng, bảo vệ quyền lợi người sử dụng và bảo đảm chính sách công ích không làm méo mó cạnh tranh.