Theo báo cáo của Bộ Tài chính tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá ngày 9/10, diễn biến giá cả trong 9 tháng đầu năm có sự thay đổi qua từng quý. Nhu cầu tiêu dùng theo mùa vụ, nhất là trong các dịp lễ, Tết, cùng biến động giá nhiên liệu và nguyên liệu trên thị trường quốc tế là những yếu tố tác động đáng kể đến mặt bằng giá.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết từ tháng 3, giá nhiên liệu và năng lượng thế giới tăng mạnh, đồng thời hoạt động vận tải, logistics bị gián đoạn, khiến chi phí đầu vào gia tăng và tạo sức ép lên giá cả trong nước. Kết thúc 9 tháng, CPI bình quân tăng 4,52% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,26%.
Trong những tháng cuối năm, sức ép lên mặt bằng giá vẫn chưa có dấu hiệu được loại bỏ hoàn toàn. Rủi ro từ thị trường năng lượng quốc tế, những bất ổn trong chuỗi cung ứng, cùng nhu cầu đầu tư công và tiêu dùng tăng vào thời điểm cuối năm đều có thể khiến công tác kiểm soát lạm phát trở nên khó khăn hơn.
Tuy nhiên, tác động tăng giá có thể được hạn chế nhờ các chính sách miễn, giảm thuế, phí, điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, nguồn cung lương thực, thực phẩm trong nước dồi dào và quá trình khôi phục sản xuất sau thiên tai, Thứ trưởng Bộ Tài chính nêu.
Về triển vọng cả năm, Bộ Tài chính xây dựng hai kịch bản lạm phát năm 2026, tương ứng mức tăng khoảng 4,5% và 4,8%, giảm 0,2 điểm phần trăm so với dự báo Bộ đưa ra vào đầu tháng 9.
Trong khi đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam dự báo CPI bình quân tăng từ 4,5% đến 5%, trong khi dự báo của các tổ chức quốc tế nằm trong khoảng 4,2% đến 5,5%.
Phát biểu tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho rằng những bất ổn của kinh tế toàn cầu tiếp tục là nguồn rủi ro đối với công tác điều hành giá trong nước.
Theo đó, xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại và sự thay đổi chính sách của các nền kinh tế lớn đang tác động đến thương mại quốc tế, chuỗi cung ứng và giá hàng hóa. Trong bối cảnh nhiều quốc gia thận trọng hơn với chính sách tiền tệ, biến động giá năng lượng vẫn là một trong những yếu tố có khả năng làm gia tăng sức ép lạm phát.
Trước tình hình này, Phó Thủ tướng nhấn mạnh các bộ, ngành, địa phương cần chủ động theo dõi thị trường, kịp thời triển khai giải pháp kiểm soát CPI, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm các cân đối lớn. Việc kiểm soát giá không chỉ nhằm giữ ổn định sức mua mà còn góp phần tạo thêm dư địa cho mục tiêu tăng trưởng.
Đối với chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần tiếp tục chủ động theo dõi tỷ giá, lãi suất tín dụng, cung tiền và dòng vốn quốc tế để hạn chế ảnh hưởng từ lạm phát nhập khẩu, hướng nguồn vốn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa.
Về chính sách tài khóa, Bộ Tài chính được yêu cầu tiếp tục thực hiện hiệu quả các chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế, phí, lệ phí còn phù hợp, qua đó góp phần giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp và hỗ trợ đời sống người dân.
Các bộ, ngành cần rà soát sát những lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý, nhất là tình trạng chi phí đầu vào đã giảm nhưng giá bán đầu ra không giảm tương ứng hoặc điều chỉnh chậm. Việc giám sát cần được thực hiện để bảo đảm biến động chi phí được phản ánh phù hợp vào giá cả thị trường'
Nguồn cung năng lượng cũng là một mắt xích quan trọng trong điều hành lạm phát.
Theo đó, Bộ Công Thương cần bám sát biến động giá xăng dầu, khí hóa lỏng, than và điện trên thị trường quốc tế để điều hành giá trong nước theo quy định. Bên cạnh yêu cầu ổn định kinh tế vĩ mô, cơ quan quản lý phải bảo đảm nguồn cung cho sản xuất và tiêu dùng, ngăn ngừa tình trạng gián đoạn cung ứng hoặc găm hàng chờ tăng giá.
Đối với lĩnh vực xây dựng và vận tải, Bộ Xây dựng có trách nhiệm theo dõi diễn biến giá vật liệu xây dựng, nhà ở, bất động sản và chi phí xây dựng; phối hợp với các địa phương cập nhật, công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng sát thực tế thị trường. Những hành vi đầu cơ, găm hàng hoặc thao túng giá vật liệu cần được xử lý kịp thời.
Đối với giá cước vận tải, cơ quan chức năng cần kiểm tra việc kê khai, niêm yết giá và yêu cầu doanh nghiệp điều chỉnh giảm cước tương ứng khi nhiên liệu giảm giá. Những trường hợp chậm điều chỉnh hoặc lợi dụng biến động giá xăng dầu để tăng cước bất hợp lý sẽ bị xử lý nghiêm.
Ở nhóm hàng thiết yếu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần chủ động đánh giá triển vọng sản xuất, cung cầu và giá lương thực, thực phẩm, tránh để thiếu hụt cục bộ dẫn đến biến động bất thường. Các biện pháp phòng, chống dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi, tái đàn và mở rộng sản xuất cần được chú trọng đối với mặt hàng có nguy cơ thiếu cung.
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đồng thời nhất trí với đề xuất nghiên cứu giao chỉ tiêu kiểm soát CPI cho các địa phương từ năm 2027, nhằm tăng tính đồng bộ trong thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.