Mở Đại lộ sông Hồng: Tính cách 'sống chung với dòng sông'

Mở Đại lộ sông Hồng: Tính cách 'sống chung với dòng sông'Ái Sa-22/09/2026 11:15 (GMT+7)(VNF) - Việc hình thành Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được kỳ vọng mở ra không gian phát triển mới, đưa đô thị Hà Nội từ tư duy “quay lưng ra sông” sang “quay mặt vào sông”. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, mọi phương án khai thác không gian ven sông phải đặt an toàn thoát lũ, hành lang đê điều và khả năng thích ứng với biến động của dòng sông làm nền tảng.Không gian ven sông phải “sống chung” với dòng nướcTại tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Sông Hồng – Biểu tượng phát triển mới của Thủ đô” ngày 21/9, các chuyên gia cho rằng sông Hồng không phải một không gian tĩnh để có thể áp dụng tư duy phát triển đô thị thông thường. Đặc tính biến thiên mạnh của dòng sông đòi hỏi mọi phương án quy hoạch phải tính toán đồng thời yếu tố cảnh quan, phát triển đô thị và an toàn phòng, chống lũ.KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cho rằng những nguyên tắc quan trọng đối với không gian sông Hồng đã được xác định tương đối rõ về mặt pháp lý.Theo ông, Quyết định số 6142/QĐ-UBND ngày 11/12/2025 của UBND thành phố Hà Nội về phê duyệt nhiệm vụ “Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5000 (đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở)” yêu cầu việc lập quy hoạch phải căn cứ các quy định về phòng, chống lũ và quy hoạch đê điều hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình.Theo KTS Trần Huy Ánh, “ranh giới đỏ” được xác định trong các quyết định trên cần được lưu ý là không gian thoát lũ, gồm lòng sông và bãi sông nằm giữa hai đê. Trong khu vực này, các hoạt động phát triển phải bảo đảm không gây cản trở dòng chảy, không làm mất không gian chứa lũ, không ảnh hưởng đến khả năng thoát lũ, không gây mất an toàn cho người và tài sản khi có lũ lớn.Cùng với đó là yêu cầu tuân thủ Luật Đê điều và giữ nguyên vị trí các tuyến đê hiện có. Điều này cho thấy bài toán phát triển không gian ven sông không thể tách rời giới hạn của hành lang thoát lũ và yêu cầu bảo đảm an toàn đê điều.Từ góc nhìn khoa học tự nhiên, KTS Trần Minh Tuấn, Nhóm nghiên cứu Không gian mặt nước Hà Nội, cho rằng cần nghiên cứu kỹ đặc điểm của sông Hồng, đặc biệt là sự biến thiên rất lớn của mực nước. Có hời điểm mực nước sông Hồng xuống rất thấp, khoảng 1-2m, nhưng có lúc lên tới 10,5m. Bởi vậy, cách tiếp cận phù hợp là “sống chung với dòng sông”. Đây không chỉ là câu chuyện xử lý ngập lụt mà còn là tổ chức không gian đô thị: Thuận theo đặc tính tự nhiên của dòng sông.Phân tầng không gian, dành chỗ cho lũ và cây xanhTheo GS.TS Lê Văn Nghị - Giám đốc Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về động lực học sông biển, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, bài toán cốt lõi khi tổ chức lại không gian ven sông là phải hình thành được hành lang thoát lũ phù hợp.Ông phân tích, trên một dòng sông, dòng chảy động lực chính tập trung ở lòng sông rồi giảm dần về phía bãi sông. Trong khi đó, bãi sông Hồng hiện biến đổi rất lớn, có nơi mở rộng nhưng cũng có nơi bị thu hẹp. Do đó, khi tổ chức lại không gian bãi sông cần bảo đảm hành lang thoát lũ, không để các công trình và hạ tầng trở thành vật cản dòng chảy khi mùa lũ đến.Ngoài ra, sông Hồng cũng có biên độ biến đổi mực nước giữa mùa kiệt và mùa lũ rất lớn, đây là cơ sở để tính toán không gian ven sông theo các tầng, bậc khác nhau.Theo GS.TS Lê Văn Nghị, thứ tự tổ chức không gian cần bắt đầu từ lòng sông chính, tiếp đến là khu vực thường xuyên ngập lũ, khu vực ít ngập hơn và sau đó mới đến không gian đô thị. Ngay trong khu vực đô thị cũng cần xác định mức độ rủi ro và mức độ an toàn khác nhau, thay vì áp dụng một tiêu chuẩn cứng nhắc cho mọi vị trí.Ông cho rằng quy hoạch phải đồng thời giải quyết hai bài toán an toàn. Thứ nhất là an toàn cho hệ thống đê sông Hồng, bảo đảm phát triển đô thị không làm gia tăng mực nước hoặc ảnh hưởng đến khả năng chống lũ của hệ thống đê. Thứ hai là an toàn cho chính đô thị được hình thành ven sông, để trong trường hợp xảy ra thiên tai lớn, công trình và hạ tầng vẫn có khả năng thích ứng nhất định.Phối cảnh công viên Phú Thượng, công viên đầu tiên được khởi công trên Trục đại lộ cảnh quan sông HồngCùng quan điểm, KTS Tô Anh Tuấn, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội, nhấn mạnh ưu tiên đầu tiên của không gian sông Hồng phải là thoát lũ. Đây không chỉ là yêu cầu ứng phó với lũ mà còn là điều kiện để bảo đảm an toàn cho người dân và thành phố.Từ yêu cầu này, theo KTS Tô Anh Tuấn, một phần lớn diện tích bãi sông cần được dành cho cây xanh và có thể tổ chức thành các lớp không gian theo cao độ.Ở lớp thấp nhất, có thể ưu tiên bảo tồn thiên nhiên, trồng các loại cây có khả năng thích ứng với điều kiện ngập lũ. Lớp tiếp theo, ở cao độ khoảng 7,5-9,5m, ít ngập hơn, có thể khai thác cho sản xuất nông nghiệp, trồng cây ngắn ngày hoặc tổ chức công viên, vui chơi, giải trí với mức độ công trình và trang thiết bị hạn chế, chấp nhận khả năng ngập trong vài ngày.Với lớp không gian từ 9,5-11,5m, khu vực hiếm ngập hơn có thể phát triển thành công viên thường xuyên, công viên đô thị, công viên chuyên đề, kết hợp cây xanh với các hoạt động du lịch, vui chơi, giải trí hoặc thể thao.Theo vị chuyên gia, bên cạnh phân tầng không gian theo cao độ, quy hoạch cũng cần chú trọng kết nối khu vực đô thị với không gian cây xanh và dòng sông. Người dân từ các khu phố cần có khả năng tiếp cận thuận lợi với không gian xanh ven sông.Bài toán của Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng không chỉ là mở thêm một không gian phát triển cho Hà Nội mà còn là cách tổ chức một đô thị có khả năng thích ứng với dòng sông. Phát triển cảnh quan, công viên, vui chơi, thể thao hay các không gian công cộng chỉ có thể bền vững khi được đặt trong giới hạn của an toàn thoát lũ và đặc tính tự nhiên của sông Hồng.