'Cùng với mục tiêu tăng trưởng kinh tế và phát triển du lịch, nhu cầu thanh toán xuyên biên giới tại Việt Nam sẽ còn dư địa lớn. Năm 2025, Việt Nam đón khoảng 21 triệu lượt khách quốc tế, trong khi gần 7 triệu người Việt Nam đi du lịch nước ngoài. Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu đón 40-50 triệu lượt khách quốc tế, đưa du lịch trở thành một ngành có đóng góp ngày càng lớn cho nền kinh tế'.
Đây là nhận định của Ông Nguyễn Đăng Hùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) tại Hội thảo 'Thúc đẩy thanh toán xuyên biên giới qua mã QR: Động lực mới cho bán lẻ và du lịch' do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy phối hợp tổ chức.
Theo ông Hùng, thanh toán hiện diện trong toàn bộ hành trình của du khách, từ đặt dịch vụ trước chuyến đi đến lưu trú, ăn uống, mua sắm, vui chơi và các giao dịch sau khi trở về. Vì vậy, hạ tầng thanh toán cần được phát triển song hành với sự gia tăng của dòng khách quốc tế.
Một lợi thế hiện nay là QR đã trở thành phương thức thanh toán phổ biến tại nhiều thị trường châu Á - Thái Bình Dương. Theo ước tính của NAPAS, khoảng 75-80% khách du lịch từ khu vực này đã quen sử dụng QR. Vì vậy, khi đến Việt Nam, nhu cầu của họ không chỉ là có thể thanh toán không dùng tiền mặt mà còn được sử dụng chính những ứng dụng quen thuộc tại nước mình.
Tại Việt Nam, quá trình này bắt đầu được thúc đẩy từ năm 2015 khi một số ngân hàng và trung gian thanh toán triển khai QR, sau đó được chuẩn hóa hơn với tiêu chuẩn mã QR do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành năm 2018.
Đến năm 2021, NAPAS triển khai VietQR trên hạ tầng thanh toán bán lẻ và dịch vụ chuyển khoản 24/7, góp phần đưa QR trở thành phương thức quen thuộc tại các cửa hàng, khu chợ và điểm bán. Từ nền tảng thanh toán QR trong nước, câu hỏi tiếp theo đặt ra là làm thế nào để đón được làn sóng thanh toán xuyên biên giới?
Ông Hùng cho biết mô hình chuyển khoản ban đầu không thể đáp ứng đầy đủ những yêu cầu của thanh toán thương mại, đặc biệt về kiểm soát giao dịch, xác định chủ thể, xử lý hoàn trả, khiếu nại và bảo vệ người dùng. Vì vậy, NAPAS đã phát triển VietQR Pay theo mô hình thanh toán giữa khách hàng và đơn vị bán hàng, tạo nền tảng để tiếp tục mở rộng sang thanh toán xuyên biên giới.
Từ năm 2021 đến nay, hạ tầng thanh toán QR xuyên biên giới đã được kết nối với 6 thị trường gồm Trung Quốc, Thái Lan, Hàn Quốc, Singapore, Campuchia và Lào. Theo ông Hùng, định hướng tiếp theo là nghiên cứu mở rộng sang một số thị trường châu Á - Thái Bình Dương như Nhật Bản, Ấn Độ, Malaysia, Indonesia và Philippines.
"Điểm quan trọng của mô hình này là xây dựng một hạ tầng kết nối ở cấp độ quốc gia thay vì để từng ngân hàng, trung gian thanh toán tự thiết lập quan hệ với từng thị trường. Cách tiếp cận dùng chung giúp giảm số lượng kết nối riêng lẻ, đồng thời có thể chuẩn hóa các yêu cầu về kỹ thuật, nghiệp vụ, bảo vệ khách hàng và xử lý giao dịch"
Theo đó, Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam đóng vai trò như một cổng kết nối ở cấp độ quốc gia, giúp các ngân hàng và trung gian thanh toán trong nước tiếp cận đối tác nước ngoài thông qua một hạ tầng chung. Cách tiếp cận này có thể giảm số lượng kết nối riêng lẻ, đồng thời chuẩn hóa các yêu cầu kỹ thuật và nghiệp vụ, qua đó tiết giảm chi phí triển khai.
Trên nền tảng đó, VietQR Global được định hướng vừa là hạ tầng thanh toán, vừa là dấu hiệu nhận diện chung cho thanh toán QR xuyên biên giới. Khách quốc tế đến Việt Nam có thể nhận biết các điểm chấp nhận VietQR Global và sử dụng ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử quen thuộc tại nước mình để thanh toán. Ở chiều ngược lại, người Việt Nam đi nước ngoài cũng có thể nhận diện các điểm chấp nhận VietQR Global để sử dụng ứng dụng thanh toán quen thuộc trong nước.
Một yếu tố khác cần được tính đến là tính minh bạch của giao dịch, đặc biệt về tỷ giá. Khi thanh toán QR tại nước ngoài, người dùng có thể biết tỷ giá được áp dụng và số tiền thực tế bị trừ khỏi tài khoản, qua đó chủ động hơn trong việc kiểm soát chi tiêu, ông Hùng nhấn mạnh.
Tuy nhiên, mở được kết nối mới chỉ là bước đầu, bài toán tiếp theo là đưa thanh toán xuyên biên giới đến nhiều điểm bán hơn và tạo ra giao dịch thực tế.
Theo ông Hùng, NAPAS đang phối hợp với các ngân hàng, trung gian thanh toán và những đơn vị sở hữu mạng lưới bán hàng lớn để mở rộng khả năng chấp nhận VietQR Global. Việc kết nối với các nền tảng có hàng trăm nghìn người bán có thể giúp nhanh chóng tăng độ phủ mà không phải phát triển từng điểm bán riêng lẻ.
Song song với mở rộng mạng lưới, việc thúc đẩy nhận biết và sử dụng cũng cần được chú trọng. Theo ông Hùng, người dân, khách du lịch và đơn vị bán hàng phải biết đến phương thức này, hiểu cách sử dụng và nhận diện được điểm chấp nhận. Đây là điều kiện để các kết nối thanh toán giữa các quốc gia thực sự chuyển hóa thành số lượng và giá trị giao dịch.
Với ngân hàng và trung gian thanh toán, hạ tầng dùng chung giúp giảm thời gian và chi phí đầu tư khi mở rộng sang các thị trường mới. Với điểm bán, một dấu hiệu nhận diện chung giúp tiếp cận nhiều nhóm khách quốc tế hơn. Còn với người dùng, lợi ích trực tiếp nằm ở việc có thể tiếp tục sử dụng ứng dụng thanh toán quen thuộc khi ra nước ngoài.
Mục tiêu cuối cùng là giúp người dân trong nước và khách quốc tế khi đi du lịch xuyên biên giới có thể thanh toán thuận tiện, dễ dàng. Khi đó, lợi ích không chỉ thuộc về người sử dụng và các điểm bán hàng mà còn được mở rộng tới các ngân hàng, trung gian thanh toán và các đối tác tham gia hệ sinh thái thanh toán xuyên biên giới.
Trong khoảng 2-3 năm tới, với sự phối hợp của các ngân hàng, trung gian thanh toán và đối tác trong hệ sinh thái bán hàng, mạng lưới VietQR Global được kỳ vọng sẽ tiếp tục được mở rộng đáng kể. Khi độ phủ điểm chấp nhận tăng lên, thanh toán QR xuyên biên giới có thêm cơ hội trở thành một phương thức quen thuộc đối với cả du khách quốc tế tại Việt Nam và người Việt Nam khi ra nước ngoài"
